کاخ آپادانا شوش؛ اقامتگاه زمستانی شاهان هخامنشی

حتی اگر عاشق تاریخ باشید و همه کتاب‌های تاریخی چاپ شده را ده‌ها بار خوانده باشید یا صدها داستان‌ تاریخی را از زبان قدیمی‌ترها شنیده باشید؛ اما باز هم گاهی اوقات باید سرگذشت تاریخ را از زبان بناهای تاریخی به‌ جا مانده از گذشته بشنوید. امروز در پینورست قصد داریم تا یکی از ارزشمندترین یادگارهای هخامنشیان یعنی کاخ آپادانا شوش را به شما معرفی کنیم و تاریخ را در لابه‌لای بقایای به جا مانده از این بنای تاریخی جستجو کنیم؛ پس در ادامه این مطلب همراه ما باشید.

معرفی کلی کاخ آپادانا شوش

آپادانا از نظر بسیاری از ما اسم اختصاصی کاخ معروف شهر شوش است؛ اما جالب است بدانید که این نام به دسته‌ای از بناها داده می‌شود که از تالارهای با ستون‌های زیاد ساخته شده‌اند.

علاوه بر کاخ آپادانای شوش می‌توانیم به آپادانای تخت جمشید اشاره کنیم که مثل آپادانای شوش در دوره حکومت هخامنشیان ساخته شده است. بنابراین اگر جایی اسم آپادانا به گوشتان خورد بدانید که علاوه بر آپادانای شهر شوش در تخت جمشید نیز یک کاخ آپادانای معروف دیگر وجود دارد.

اگر ذره‌ای به تاریخ علاقه‌مند باشید حتما می‌دانید که شهر شوش در استان خوزستان یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان است.

سوزیانا یا همان شوش دانیال یکی از شهرهای باستانی کشورمان است که شهرت جهانی دارد و از حدود 2700 سال پیش از میلاد مسیح پایتخت بوده و این پایتختی تا پایان امپراتوری هخامنشیان ادامه داشت. این شهر باستانی یکی از مراکز تمدن قدیم و از معروف‌ترین شهرهای دنیا در آن زمان‌ها بود؛ چون به مدت چند هزار سال پایتخت تمدن ایلام یا عیلام و بعد از آن به‌عنوان پایتخت زمستانی امپراتوری هخامنشی سر زبان‌ها بوده است.

از معروف‌ترین جاذبه‌های تاریخی به جا مانده از هزاره‌های قبل در شهر شوش می‌توانیم به محوطه تاریخی این شهر اشاره کنیم که به‌عنوان هجدهمین اثر کشورمان در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. این محوطه تاریخی شامل دیدنی‌های بسیار ارزشمندی است که کاخ آپادانا شوش تنها یکی از آن‌ها است.

بیشتر بخوانید: بازدید از قلعه شوش برای عاشقان داستان شوالیه‌ها

خصوصیات معماری

شباهت بین کاخ آپادانا شوش و کاخ آپادانا تخت جمشید همه ما را حیرت‌زده می‌کند؛ اما درعین‌حال هریک از این بناهای تاریخی ویژگی‌های منحصربه‌فرد خودشان را دارند.

کاخ آپادانای شوش 10434 مترمربع مساحت دارد و به شکل بنایی کوشک مانند با سه ایوان در جبهه‌های شمالی، غربی و شرقی ساخته شده است که هرکدام از آنها دارای دو ردیف ستون شش‌تایی هستند.

دیوارها در آپادانای شوش از جنس خشت و ستون‌ها از جنس سنگ هستند. این‌طور که به نظر می‌رسد کاخ در گذشته اتاق‌ها و تالارهای خیلی زیادی داشته است که بعد از 160 سال کاوش تا الان حدود 110 تالار و اتاق آن کشف شده.

خصوصیت دیدنی کاخ‌های معروف به آپادانا تعداد زیاد ستون‌ها و ارتفاع بلند آن‌ها است که در آپادانای شوش هم شاهد این قضیه هستیم.

تالار مرکزی کاخ با طول و عرض 58 متر ۳۶ ستون دارد که ارتفاع هرکدام از آن‌ها حدود 20 متر است.

چیزی که امروزه از بنای کاخ باقی‌ مانده نشان‌دهنده بی‌رحمی سپاهیان اسکندر مقدونی است؛ درحالی‌که این کاخ در زمان شکوه خود یکی از بهترین و مجلل‌ترین کاخ‌های جهان به‌حساب می‌آمد. مجسمه‌های بزرگ شیر بالدار و دیوارهای آجرکاری شده با تصاویر رنگی از سپاهیان هخامنشی، شیر بالدار و گل نیلوفر آبی که امروزه در بهترین موزه‌های دنیا نگهداری می‌شوند فقط گوشه‌ای از عظمت این بنای تاریخی را به ما نشان می‌دهند.

از مهم‌ترین بخش‌های کاخ آپادانا شوش می‌شود به تالار بارعام، حرم‌سرا، دروازه، کاخ پذیرایی و مجموعه حیاط‌ها اشاره کرد. شش حیاط اصلی و فرعی در کاخ وجود دارد. مهم‌ترین هدف از ساخت حیاط‌های فرعی انتقال روشنایی روز به داخل بخش‌های مختلف کاخ و تهویه بهتر بوده است.

یکی از ویژگی‌های مشترک معماری زمان هخامنشیان که در همه بناهای آن‌ها هم دیده می‌شود ساخت بناها و کاخ‌ها بر روی سکو یا یک سطح مسطح محکم است. سکوی کاخ آپادانا شوش از نظر وسعت هم‌اندازه سکوی آپادانای تخت جمشید است و با ظرافت بسیار خاصی با استفاده از خشت خام ساخته شده است. باستان‌شناسان درباره علت استفاده از خشت خام باور دارند که به علت کمبود سنگ مرغوب در اطراف شوش از این روش استفاده شده. 

از هرچه بگذریم از ستون‌های فراوان و دیدنی کاخ آپادانا نمی‌شود گذشت. ستون‌های آپادانا شوش از نوع مدور هستند و پایه‌های آن‌ها با نقش‌هایی از گل نیلوفر آبی تزئین شده است.

بالای ستون‌های کاخ سرستون‌هایی بزرگ به شکل دو گاو شاخ‌دار قرار گرفته است. بر اساس اطلاعات نوشته شده داخل کتیبه داریوش، او به معماران و کارگران دستور داده بود تا برای ساخت پی‌های کاخ زمین‌ها را به‌خوبی گود کنند؛ همان چیزی که ما امروزه به عنوان خاک‌برداری و گود برداری میشناسیم. به دلیل کمبود سنگ مرغوب در حوالی شوش، سنگ ستون‌های کاخ آپادانای شوش از روستای ابیراد در ایلام آورده شده بود و توده‌های بزرگ سنگی که به ‌شکل الوار تراشیده شده بودند را با استفاده از طراده‌ و نیروی گاوهای کوهی قدرتمند به شوش آورده‌اند.

بیشتر بخوانید: آرامگاه دانیال نبی کجاست – جایی مقدس هم برای یهودی‌ها و هم مسلمان‌ها

چه زمانی از کاخ آپادانا شوش دیدن کنیم؟

با توجه به اینکه آب‌وهوای شوش گرم و خشک است و در روزهای گرم تابستان دمای هوا گاها به بالای 50 درجه سانتی گراد می‌رسد توصیه می‌کنیم بهار و زمستان را برای بازدید از کاخ آپادانا انتخاب کنید. بهترین زمان برای سفر به شوش از اوایل دی تا اوایل خرداد است؛ اما درهرصورت بهتر است هنگام بازدید از محوطه تاریخی شهر شوش مقداری آب آشامیدنی و کلاه و عینک آفتابی به همراه داشته باشید.

بهترین مسیرهای دسترسی – اطلاعات بازدید

دو شهر بزرگ اطراف شوش یعنی دزفول و اندیمشک به ترتیب 33 و 40 کیلومتر از اینجا فاصله دارند. اگر از سمت دزفول یا اندیمشک خودتان را به شوش برسانید بعد از این‌که وارد شهر شدید باید مسیر را به سمت بلوار امام خمینی در پیش بگیرید. کمی جلوتر به میدان معلم یا میدان ساعت سابق می‌رسید. از این قسمت با کمک تابلوهای راهنما می‌توانید مسیر دسترسی به کاخ آپادانا شوش را پیدا کنید. قلعه شوش و کاخ آپادانا در فاصله نزدیکی از یکدیگر قرار دارد.

دسترسی به کاخ در همه ایام هفته به‌جز یکشنبه‌ها از ساعت 8 تا 17 امکان‌پذیر است. برای روزهای یکشنبه ساعت بازدید باکمی تغییر از 8:15 تا 16 عصر است. هزینه بازدید برای گردشگران ایرانی 5 هزار تومان و برای بازدیدکنندگان خارجی 50 هزار تومان است.

تاریخچه کاخ

صحبت درباره تاریخ پرفراز و نشیب این بنای تاریخی باشکوه دوره هخامنشیان که در آن زمان‌ها به‌عنوان یکی از زیباترین کاخ‌های جهان شناخته می‌شد برای ما توأم با خوشحالی و ناراحتی است.

مثل بسیاری از بناهای تاریخی معروف دیگر که تخت جمشید گل سرسبد آن‌ها است، کاخ آپادانای شوش هم در زمان امپراتوری هخامنشیان ساخته شده است. این کاخ در فاصله بین سال‌های 515 تا 521 به دستور داریوش کبیر ساخته شد تا به‌عنوان قصر زمستانه پادشاهان هخامنشی مورد استفاده قرار بگیرد.

می‌گویند که این کاخ بر روی عمارت باقی‌مانده از دوران ایلامی‌ها و مثل تخت جمشید بر روی صفه یا سکوی مصنوعی ساخته شده است. فرمان ساخت این کاخ باشکوه بر روی کتیبه‌ای که به کتیبه داریوش معروف است نوشته شده است و امروزه در موزه لوور فرانسه نگهداری می‌شود.

بخش‌های مهمی از کاخ آپادانا شوش در دوره اردشیر اول نوه داریوش بزرگ در آتش سوختند اما مجدد در دوره اردشیر دوم مورد بازسازی قرار گرفتند. بعد از این ماجرا در فاصله بین سال های 323 تا 336 پیش از میلاد اینبار نوبت اسکندر مقدونی بود تا با حمله به ایران کاخ آپادانای شوش را به کل نابود کند.

آخر سر یک خاخام یهودی که برای زیارت مقبره حضرت دانیال نبی (ع) به شهر شوش و محدوده تاریخی این شهر سفر کرده بود متوجه تکه سنگ‌های عظیمی شد که در همان نزدیکی خودنمایی میکردند.

بعد از تحقیق و پرس‌وجو مشخص شد که این بقایا متعلق به همان کاخ آپادانا یا همان کاخ شوشان بودند که توصیف آن حتی در کتاب تورات هم آورده شده بود. البته که علاوه بر این در کتاب تورات داستان‌های زیادی درباره وقایع دوران حکومت هخامنشیان آورده شده است.

با مطرح شدن زمزمه‌هایی مبنی بر پیدا کردن بقایای کاخ  معروف زمان هخامنشیان، کاوش‌ها برای شناخت هرچه بیشتر این ناحیه آغاز شد. اولین کاوش‌ها از سال 1849 میلادی آغاز شد و باستان شناسان فرانسوی تا سال 1880 بقایای کاخ را از دل خاک بیرون کشیدند. این گروه باستان‌شناسی به رهبری مارسل دیولافوا درست در زمانی که شاهان قاجار در خواب غفلت به سر می‌بردند، با استفاده از اره بسیاری از سرستون‌ها و قسمت‌های ارزشمند دیگر کاخ را بریدند و به فرانسه منتقل کردند تا در موزه لوور به نمایش گذاشته شوند.

دیولافوا در خاطراتش با وقاحت خاصی راجع به نابود کردن گاو سنگی کاخ آپادانا صحبت می‌کند و می‌گوید: دیروز گاو سنگی بزرگی که در روزهای اخیر پیدا کرده بودیم را با تاسف تماشا می‌کردم. نزدیک دوازده هزار کیلو وزن داشت! تکان دادن چنین توده‌ عظیمی ناممکن بود. بالاخره نتوانستم به خشم خودم مسلط شوم، پتکی به دست گرفتم و به جان حیوان سنگی افتادم و ضربه‌های وحشیانه‌ای به او زدم. سرستون در نتیجه‌ ضربه‌های پتک مثل میوه‌ رسیده از هم شکافته شد. یک تکه سنگ بزرگ از آن پرید و از جلوی ما رد شد که اگر با چالاکی خودمان را کنار نمی‌کشیدیم پایمان را خرد می‌کرد.

داستان اکتشافات به همین جا ختم نشد. بعدها باستان‌شناس معروف فرانسوی ژان دمورگان مسیری که دیولافوا آغاز کرده بود را ادامه داد و بعدها در سفرنامه‌اش به جزئیاتی از دزدی‌ها که تا پیش از آن هیچ‌کس خبر نداشت اشاره کرد.

دمورگان قلعه شوش یا همان قلعه فرانسوی‌ها که در نزدیکی کاخ آپادانا شوش قرار دارد را با آجرهای باقی‌مانده از آپادانا، چغازنبیل و سایر بخش‌ها بنا کرد.

دیدنی‌های اطراف کاخ آپادانا

قلعه فرانسوی‌ها

در قسمت‌های قبل توضیح دادیم که بعد از دیولافوا ژاک دمورگان فرانسوی در فاصله بین سال‌های 1276 تا 1291مسئولیت اکتشاف در محدوده کاخ آپادانا شوش و اطراف آن را به عهده گرفت.

قلعه فرانسوی‌ها که به قلعه شوش معروف است در دوره قاجار به دست ژاک دمورگان ساخته شد. دمورگان با استفاده از آجرهای باقی‌مانده از چغازنبیل، کاخ آپادانا و … این قلعه را در همان نزدیکی محوطه تاریخی شوش ساخت؛ چون می‌دانست که او و بقیه فرانسوی‌ها سالیان سال در شوش ماندگار هستند و برای تامین امنیتشان به یک دژ محکم نیاز داشتند!

چغازنبیل

در تمدن‌های باستانی آسیای غربی عبادتگاه‌هایی برای خدایان می‌ساختند که بهترین و ارزشمندترین‌های آن زیگورات نام داشت. چغازنبیل که با نام زیگورات دوراونتاش شناخته می‌شود حدود 1250 سال پیش از میلاد و در زمان تمدن ایلام در 35 کیلومتری جنوب شرق شوش ساخته شده.

بیشتر بخوانید: چغازنبیل کجاست؛ معنی‌اش را می‌دانید؟ سفر به زیگورات ۳ هزار ساله

آرامگاه دانیال نبی

درباره محل دفن دانیال نبی عقاید مختلفی وجود دارد. از گلپایگان در ایران خودمان گرفته تا کرکوک، موصل و مقدادیه در عراق و مسکو در روسیه همگی به‌عنوان محل‌های دفن دانیال نبی نام برده می‌شوند. آرامگاه دانیال نبی که در فاصله خیلی نزدیکی نسبت به کاخ آپادانا قرار دارد در سال ۱۲۴۹ به دستور روحانی شیعه جعفر شوشتری و به دست حاج ملا حسین معمار ساخته شده است. گنبد زیبای این آرامگاه 20 متر ارتفاع و حدود 5 متر قطر دارد.

موزه شوش

موزه شوش از سال 1345 یعنی بیش از نیم‌قرن پیش با همکاری استانداری خوزستان، هیئت باستان‌شناسی فرانسوی و معماران شهر دزفول در جوار قلعه و محوطه باستانی شوش شروع به کار کرد. هدف این موزه به نمایش گذاشتن آثار ارزشمند کشف شده حاصل 160 سال حفاری در این منطقه است. پیشنهاد می‌کنیم برای اینکه به درک و تصویر درستی از کاخ آپادانای شوش و سایر دیدنی‌های تاریخی اطراف آن برسید حتما به موزه شوش سر بزنید.

شما کاخ آپادانا شوش را دیده‌اید؟ به نظرتان چه‌قدر شبیه کاخ آپادانا تهران است؟ از دیدنی‌های جذاب دیگر شهر شوش مثل چغازنبیل و…کجا را دیده‌اید و چه تجربه‌ای دارید؟ برای ما بنویسید.

راستی به هرکجای ایران که سفر کردید برای اجاره اقامتگاه خود سری به واحدهای گلچین‌شده پینورست بزنید و در آن بهترین واحد خود را رزرو کنید. چه اهل بوم گردی و سفرهایی با این حال و هوا باشید و چه اجاره ویلاهای لوکس یا آپارتمان‌های فول امکاناتدر وب سایت پینورست اقامتگاه محبوب خود را پیدا می کنید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن