بازدید از قلعه شوش برای عاشقان داستان شوالیه‌ها

بسیاری از ما در کودکی و نوجوانی شیفته‌ی شوالیه‌ها و داستان‌های سلحشوری و قلعه‌های عظیمی که در آن زندگی می‌کردند بودیم. شاید شما هم بازی مشهور جنگ‌های صلیبی را در نوجوانی انجام دادید که قلعه‌های شبیه به آن دوران در بازی طراحی شده بود. در مطلب امروز سراغ قلعه شوش در استان خوزستان خواهیم رفت که دقیقا یادآور قلعه‌های قرون وسطی و همان ذهنیت ما از شکل و شمایل یک قلعه است.

تاریخچه و چگونگی ساخته شدن قلعه شوش

قلعه شوش در سال ۱۸۹۷ میلادی توسط گروهی فرانسوی که به جهت تحقیقات بر روی تمدن‌های باستانی به ایران آمده بودند ساخته شد. سرپرست گروه شخصی به‌نام ژان ماری ژاک دومورگان و همکارانش انبوه فراوانی از اشیا را کشف کردند.

آن‌ها محلی برای نگهداری این اشیا نداشتند و تصمیم گرفتند محلی برای نگهداری آثار به دست آمده و سکونت خودشان بسازند. در این تپه‌ها بود که برخی از ارزشمند‌ترین آثار تاریخیِ نه‌تنها ایران که تمدن بشری به‌دست آمد. «لوح قانون حمورابی» مجسمه‌ی «ناپیر اسوستون» لیوان مشهور سفالی شوش با نقش بز کوهی از این کشفیات بودند. این گروه بلند‌ترین نقطه شهر را انتخاب کردند و بدین ترتیب قلعه شوش بنا گشت.

قلعه شوش که به آن قلعه فرانسوی هم می‌گویند به‌شکل قلعه‌های قرون وسطی و ذوزنقه‌ای ساخته شد که بیش از همه یاد‌آور عکس‌های به جا مانده از زندان باستیل فرانسه است. به سیاق همان قلعه‌ها  این ساختمان از دو حیاط تشکیل می‌شود که حیاط دوم در محلی با ارتفاع بیشتری ساخته شده است. قلعه با یک راهروی سرتاسری در اطرافش احاطه شده که اتاق‌هایی داخل آن را گرفته‌اند که محل زندگی گروه اکتشافی بود.

این قلعه از چشمگیر‌ترین بناها در شهر شوش باستانی محسوب می‌شود. در این سازه الگو‌های معماری اروپایی وجود دارد که کم و بیش با تزئینات ایرانی آراسته شده است. هر سال توریست‌های بسیاری از کشور‌های خارجی برای دیدن اثر تاریخی قلعه شوش می‌آیند. طبق آخرین شمارش انجام شده  تعداد این بازدید‌کنندگان ۱۵ هزار نفر برآورد شده بود.

قدمت قلعه شوش

در شهر شوش که قدم می‌زنید تقریبا تمام بنا‌های کهن از شاهکارهای فرهنگ و هنر ایرانی در طول تاریخ حکایت دارند. قلعه شوش در نگاه اول به‌علت همان سبک معماری قدیم و قرون وسطایی، بسیار کهن به‌نظر می‌رسد اما همان‌طور که گفتیم قدمت تاریخی قلعه به ۱۲۰ سال قبل و دوران قاجار باز‌می‌گردد.

نکته جالب توجه اما به‌کار بردن آجرهایی از کاخ داریوش هخامنشی یا همان آپادانا در ساخت قلعه شوش است. از زیبایی‌های خاص این بنا آجرهایی با نقش و خطوط میخی زیگورات چغازنبیل است که توسط هنرمندان ایرانی انجام شده است. از معماران اصلی قلعه شوش هم می‌توان به مصطفی دزفولی اشاره کرد که بسیاری از خلاقیت‌ها در طراحی این سازه به او نسبت داده می‌شود.

مسیر دسترسی به قلعه شوش

برای رفتن و دیدار از قلعه شوش کار دشواری در پیش نخواهید داشت. این شهر باستانی و کهن در فاصله ۴۰ دقیقه‌ای از شهر دزفول قرار دارد.

پس از ورود به این شهر باید به خیابان طالقانی بروید و قلعه را در کنار کاخ آکروپل خواهید دید.

با وجود گردشگران و علاقمندان زیادی که برای دیدن این اثر باستانی به ایران و خوزستان می‌آیند بسیاری از روزها درهای قلعه به روی خیل این مشتاقان بسته می‌ماند. دلیل این تعطیلی‌های گاه و بی‌گاه همان فرسودگی و تلاش برای مرمت و سر‌پا نگه داشتن قلعه عنوان می‌شود. از دیگر دیدنی و جاذبه‌های تاریخ اطراف قلعه شوش می‌توان به موزه شوش، آرامگاه دانیال نبی، کاخ آپادانا در یک کیلومتری و زیگورات چغازنیبل در چهل کیلومتری آن اشاره کرد.

بیشتر بخوانید: اشکفت سلمان ؛مهم‌ترین نیایشگاه هخامنشیان

معماری قلعه شوش

توصیف ویژگی و شگفتی‌ها در معماری قلعه شوش کار چندان ساده‌ای نیست و با دیدن این بنا و یا قدم زدن در داخل آن متوجه این مسأله می‌شویم. همان‌طور که گفتیم قلعه شوش در نقاطی شباهت‌های زیادی به زندان باستیل فرانسه که ماجرای سقوط آن در طی انقلاب کیبر مشهور است پیدا کرده.

پلانی که در قلعه می‌بینیم ذوزنقه‌ای با یک قاعده در قسمت شمالی قلعه می‌باشد. این بنا دارای سه ورودی بود که امروز از بین آنها یکی به‌طور کامل مسدود شده است.

از دیگر جذابیت‌های قلعه شوش که آن را متمایز می‌کند نعل درگاه‌ها به‌صورت قوس‌دار است که با همان آجرهای کتیبه‌دار و طراحی‌های تلفیقی مشرق زمین و اروپا اجرا شده و نقش‌های مینایی در این آجرها بسیار دیدنی است.

یکی از تجربه‌های تلخ در قلعه شوش به دوران حمله عراق و جنگ تحمیلی باز‌می‌گردد که آسیب‌های زیادی به این ساختمان وارد شد. در اوایل دهه هفتاد خوشبختانه توسط گروه‌های متخصص این بنا مورد مرمت و بازسازی اساسی قرار گرفت. تنها در سال ۱۳۷۵ متاسفانه در اقدامی عجیب چندین اتاق و قسمت‌هایی از راهرو رنگ‌آمیزی شد.

کاربری قلعه شوش

این قلعه در سال ۱۳۷۱ به‌عنوان موزه استفاده شد و اکنون بسیاری از اکتشافات ارزشمند تاریخی در آنجا نگهداری می‌شوند.

در قلعه شوش یک اتاق شیشه‌ای کوچک مشهور به کلاه فرنگی وجود دارد. اگر روزی برای بازدید به اینجا آمدید از برج استوانه شکلی که در قسمت غربی ساختمان قرار دارد و در گذشته به‌عنوان کبوتر‌خانه استفاده می‌شود دیدن کنید.

بیشتر بخوانید: کاخ آپادانا شوش؛ اقامتگاه زمستانی شاهان هخامنشی

برج دیگری در وسط حیاط مشهور به برج شمالی وجود دارد که دایره‌ای شکل طراحی شده و با دیدن آن احتمالا یاد برج‌های نگهبانی در سریال بازی تاج و تخت می‌افتید. زمان بازدید از قلعه شوش اما باید بسیار مراقب ساختمان باشید چون بسیاری از قسمت‌های آن دچار فرسودگی شده‌اند. خوشبختانه در نهایت این قلعه در دهم مهر سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد تا مراقبت‌های اصولی و جدی‌تری برای آن صورت بگیرد.

قلعه‌ی خاطره‌انگیز شوش امروز زخم‌های بسیاری بر پیکر خود دارد. در قسمت‌هایی حتی شکاف‌های عمیقی در دیوارها پدید آمده است. گذر زمان تا دلایل انسانی و عوامل طبیعی از اصلی‌ترین دلایل این فرسودگی تدریجی است. به‌خصوص یکی از نگرانی‌ها سرپا ماندن قلعه شوش است چون این مکان بدون پی و عمق در زمین ساخته شد. امیدواریم با مرمت اصولی مرهمی بر روی زخم‌های قلعه شوش گذاشته شود.

بیشتر بخوانید: آرامگاه دانیال نبی کجاست – جایی مقدس هم برای یهودی‌ها و هم مسلمان‌ها

درباره اهمیت شهر شوش

همان‌طور که از توصیفات بر‌می‌آید بسیاری از شهرهای استان خوزستان مثل شهر شوش جزو مهم‌ترین و قدیمی‌ترین سکونت‌گاه‌های بشری و شکل گیری برخی تمدن‌ها هستند.

در این شهر تحقیقات و کار‌های باستان‌شناسان هنوز به اتمام نرسیده است. برای مثال شهر شوش برای صد‌ها سال مرکز حکومت و زندگی تمدن عیلامی بود و در دوران هخامنشی پایتخت زمستانی و سیاسی ایران به‌شمار می‌رفت.

نکته جالب نگهداری برخی از وسایل اکتشافی گروه‌های قدیمی در قلعه است که یادآور اوایل قرن بیستم در اروپا و فیلم‌های ماجراجویی هستند. ماشین جیپی که در محوطه قرار دارد احتمالا شما را یاد شخصیت ایندیانا جونز و ماجراجویی‌هایش می‌اندازد.

بیشتر بخوانید: بند میزان ؛ شاهکار معماری ساسانی در شهری با تمدن چندهزار ساله 

به‌عنوان سخن آخر می‌توان گفت سفر به استان خوزستان و شهر شوش برای افرادی که به داستان‌ها و بنا‌های تاریخی علاقه دارند بسیار لذت‌بخش خواهد بود. در اطراف قلعه و در شهر شوش تمامی امکانات رفاهی نیز فراهم شده است تا برای شما خاطرات خوبی از سفر به این دیار کهن و باستانی باقی بماند. ما هم در سفر به این منطقه باستانی اوقات خوشی برای شما آرزو می‌کنیم.

آرش روحی