برج شیخ شبلی ؛ تقدیر به سبک مردم دماوند

از زیبایی و طبیعت بکر شهرستان دماوند که بگذریم، یکی از مهم‌ترین چیزهایی که باید در مورد دماوند بدانیم اهمیت تاریخی این شهر است. برج شیخ شبلی شاید یکی از معروف‌ترین و چشم‌نوازترین آثار تاریخی این شهر باشد.

دماوند یکی از قدیمی‌ترین شهرها و یکی از اولین شهرهای اسطوره‌ای در طول تاریخ ایران است؛ به‌طوری که بنای آن هم‌زمان با اصطخر در استان فارس و بلخ در زمان حکومت کیومرث نخستین پادشاه ایران صورت گرفته است.

ماجرای بنای این برج واقعا جالب است و ما امروز قصد داریم تا در این مطلب بیشتر راجع به حقایق برج شبلی برایتان بگوییم.

برج شبلی در کدام شهر  و استان است؟ مسیر دسترسی به مقبره

حتما متوجه شده‌اید که برج شیخ شبلی در شهر دماوند و استان تهران قرار دارد. برای اینکه توضیح دقیق‌تری درباره موقعیت این برج و مسیر دسترسی به آن داشته باشیم باید از شهر دماوند شروع کنیم. از مرکز تهران تا شهر دماوند که در شرق تهران قرار دارد حدود ۷۵ کیلومتر فاصله در پیش خواهید داشت. 

بزرگراه شهید زین‌الدین، بزرگراه یاسینی و اتوبان شهید بابایی همگی به جاده دماوند یا آزادراه تهران – پردیس ختم می‌شوند. در حوالی بومهن باید از بزرگراه کنارگذر جنوبی بومهن عبور کنید یا اینکه از وسط شهر بومهن عبور کنید و وارد جاده فیروزکوه بشوید. در ادامه باید ۲۷ کیلومتر مسیر را تا شهرستان دماوند طی کنید و خودتان را به مرکز شهرستان یعنی شهر دماوند برسانید. 

این برج در شرق شهر دماوند و بر روی تپه‌ای قرار گرفته است که اطراف آن را زمین‌ها و باغ‌هایی پر از درختان سرسبز و بلند محاصره کرده‌اند. برای دسترسی به برج باید مسیر بلوار امام حسین (ع)، خیابان شیخ شبلی را در پیش بگیرید و در آخر این برج شیخ شبلی است که از دور خودنمایی می‌کند!

در اطراف برج شیخ ابوبکر شبلی دو محله قدیمی شهر دماوند به نام‌های محله فرامه و محله قاضی قرار دارند.

روی نقشه ببینید!

اگر تصمیم دارید که برای دیدن برج شیخ شبلی به دماوند بروید می‌توانید همین حالا برای اجاره باغ ویلا به وب سایت پینورست سر بزنید.

شیخ شبلی چه کسی بود و چرا در دماوند محبوب بود؟ چه شد که برایش بنای یادبود ساختند؟

شاید برای شما هم سوال شده که شیخ شبلی چه کسی بوده است؟ نکته جالبی که درباره این برج وجود دارد هدف از بنای آن در شهری مثل دماوند بوده است. شیخ شبلی یا بهتر است بگوییم شیخ ابوبکر دلف بن جحدر شبلی، در زمان حکومت خلفای عباسی به‌عنوان حاکم دماوند منصوب شد.

شیخ شبلی که از صوفی‌های معروف قرن سوم هجری و معروف به ابن جعفر بوده است در سامرا به دنیا آمده بود و به خاطر حضور دایی و پدرش در دربار و خدمت به حاکمان وقت کشور، در جوانی موفق شد به مقام سیاسی دست پیدا کند. این داستان تا جایی ادامه پیدا کرد تا شیخ ابوبکر شبلی از سوی حاکم طبرستان به‌عنوان امیر یا حاکم دماوند منصوب شد.

بیشتر بخوانید: رودخانه دماوند ؛ تفریحات آبی در شهر محبوب و خوش‌آب‌وهوا

عملکرد شیخ شبلی به‌عنوان حاکم شهر دماوند آن‌قدر درخشان و ارزشمند بود که دماوند در زمان او در یکی از بهترین دوره‌های تاریخ خود قرار داشت و مردم این شهر طعم عدالت، امنیت و رفاه را به‌خوبی چشیدند!

شیخ شبلی نهایتا در سال ۹۴۶ هجری قمری در بغداد از دنیا رفت، اما لطفی که او در حق مردم دماوند کرده بود باعث شد تا اهالی شهر برای او یک بنای یادبود بسازند که امروز ما آن را به‌عنوان برج شیخ شبلی می‌شناسیم. خود شیخ شبلی در گورستان معروف عراق یعنی مقبره خیزران به خاک سپرده شده است. 

تاریخچه برج شیخ شبلی

بر اساس شواهد موجود ساخت برج شیخ شبلی به زمان حکومت سلجوقیان و قرن‌های 4 و 5 هجری قمری بر می‌گردد.  جدا از شخص شیخ شبلی و زندگینامه او که این برج و مقبره برایش ساخته شده است، خود برج شیخ شبلی هم تاریخچه‌ای دارد که بد نیست نگاهی به آن بیندازیم.

قدیمی‌های دماوند به برج شیخ شبلی پا گنبد هم می‌گفتند؛ چون‌ که این برج روی تپه‌های اطراف شهر و به‌صورت هشت‌ضلعی ساخته شده است.

مثل خیلی از آثار تاریخی کشور که در طول زمان دچار تغییر شده‌اند، این برج هم در ابتدا به‌صورت یک مقبره خیلی ساده بود اما بعدها به حالت هشت‌ضلعی درآمد. ارتفاع این برج حدود ۹ متر و ۸۹ سانتی‌متر است.

بیشتر بخوانید: سفر یک روزه آخر هفته‌ای در روستاهای اطراف تهران

چیزی که امروزه درباره برج شیخ شبلی می‌دانیم این است که این برج از دو لایه پوششی تشکیل شده است و به سبک سردابه ساخته شده است؛ یعنی بعد از ورود به داخل برج می‌توانید از پله‌ها پایین رفته و به قسمت سردابه دسترسی پیدا کنید اما در این برج خبری از قبر نیست!

معماری بنا چطور است؟

برج شیخ شبلی معماری بسیار خاصی دارد که در طول چندین قرن دستخوش تغییر شده و شاید بهتر باشد بگوییم که تکامل پیدا کرده است! زیر و رو کردن جزئیات برج و سبک معماری که در آن به‌کار گرفته شده است تنها از عهده آن‌ها که متخصص هستند بر می‌آید!

سبک معماری برج شیخ شبلی سبک رازی است که در دوره خاصی از تاریخ رواج داشته است. همان‌ طور که گفتیم برج در ابتدا به‌صورت ساده و استوانه‌ای شکل ساخته شده بود ولی بعدها به‌صورت هشت‌ضلعی درآمد و یک لایه روی لایه اصلی برج قرار گرفت؛ پس همان طور که قبل‌تر اشاره کردیم در واقع دیواره برج از دو لایه تشکیل شده است که لایه داخلی قدیمی‌تر است. 

قطر داخلی برج حدود ۵ متر است و آجرهای دیوار برج که بندهای بین آن‌ها با گچ پوشیده شده است تا زیر سقف و ارتفاع هفت متر و نیم ادامه پیدا کرده‌اند. داخل دیواره برج مثل خیلی از برج‌های قدیمی سوراخ‌هایی تعبیه شده‌اند که مثل نوعی دستگاه تهویه عمل می‌کنند و هوا را در داخل برج به گردش در می‌آورند.

از داخل مقبره که به سقف نگاه می‌کنیم چیزی جز یک سقف گنبدی و گرد که با چینش منظم آجرها درست شده است نمی‌بینیم، درحالی‌که از بیرون، سقف برج به‌صورت هشت‌ضلعی دیده می‌شود.

بخش بیرونی برج جالب‌ترین و چشم‌نوازترین قسمت برج شیخ شبلی است. در نمای بیرونی برج تزئینات مختلفی به چشم می‌خورد که می‌توانیم به ستون‌های نیم دایره‌ای، اسپرهای فراوان و آجر‌کاری‌های برجسته و خاص روی ستون‌ها اشاره کنیم. این هنر به‌جا مانده از دوره سلجوقیان در خردادماه سال ۱۳۵۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

بیشتر بخوانید: برج طغرل ؛ برجی که عقربه ساعت آفتابی باستانی است

شما پیش از خواندن این مطلب چیزی در مودر برج شیخ شبلی شنیده بودید؟ تا به حال این برج را از نزدیک دیده‌اید؟ چه چیزی در مورد معماری و تزئینات این برج بیشتر از همه نظر شما را به خودش جلب کرد؟ شما چه مکان‌های تاریخی و دیدنی دیگری در شهر دماوند می‌شناسید که دیدنش را به بقیه هم پیشنهاد می‌کنید؟ حتما نظر و تجربه خودتان را از دیدن برج شیخ شبلی برای ما بنویسید.

افراد زیادی برای دیدن آثار تاریخی به شهر‌های مختلف سفر می‌کنند. این بار که تصمیم گرفتید برای سفر برنامه‌ریزی کنید برای اجاره آنلاین اقامتگاه در شهر مورد نظرتان به سایت پینورست سر بزنید. انواع مختلف اقامتگاه با کیفیت خوب و قیمت مناسب در این سایت گلچین شده است.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن