پارس بانو ؛ زیارتگاه مقدس زرتشتیان یزد

زیارتگاه پارس بانو یکی از مکان‌های مقدس زرتشتی‌های شهر یزد است. این‌بار که راهی یزد شدید می‌توانید در کنار بازدید از همه دیدنی‌های تاریخی یزد، سری هم به پارس بانو و بقیه زیارتگاه‌های مقدس و متفاوت زرتشتی‌ها بزنید.

پیشنهاد ما این است که یک قدم جلوتر بردارید و علاوه‌بر آشنایی با تاریخ و مذهب زرتشتی‌های یزد، با اجاره اقامتگاه بوم گردی یزد سفرتان را خاطره‌انگیزتر کنید.

زیارتگاه پارس بانو کجاست؟

زیارتگاه «پارس‌بانو»، «بونوپرس» یا «پیربانو» در ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی شهر یزد قرار گرفته. این زیارتگاه در ۵۴ کیلومتری اردکان، در جنوب عقدا و در دل دره‌ای به اسم زرجو (زرجوع) ساخته شده.

منبع: اینستاگرام عکاس: alimoein4

همان‌طور که از اسمش پیداست، پارس بانو زیارتگاهی مقدس است که مربوط به زرتشتیان است. زرتشتیان این منطقه هر سال از ۱۳ تا ۱۷ تیر این‌جا دور هم جمع می‌شوند و مراسم‌های به‌خصوص سنتی و مذهبی‌شان را برگزار می‌کنند. بازدید از زیارتگاه‌های مقدس دین‌های مختلف و تماشای مراسم‌هایشان می‌تواند تجربه متفاوتی برای تاریخ‌گردی باشد چون همه این مکان‌ها ریشه در تاریخ دارند و داستان‌های جالبی درباره آن‌ها گفته شده.

بیشتر بخوانید: آتشکده بهرام یزد ؛ آتش ۱۵۰۰ ساله

پارس بانو کیست؟ سیری در داستان‌های تاریخی ساخت زیارتگاه

این‌طور روایت شده که یزدگرد سوم دو پسر به اسم هرمزان و اردشیر و پنج دختر به اسم‌های شهربانو، پارس بانو، مهربانو، نیک بانو و نازبانو داشت. اسم همسرش کتایون بود و خدمتکاری هم به اسم مروارید داشت. بعد از اینکه یزدگرد از مسلمانان شکست خورد، به سمت خراسان فرار کرد.

او در خراسان به دست یک آسیابان کشته شد. وقتی خبر فوت یزدگرد بین مردم پیچید، خانواده‌اش هم مجبور شدند فرار کنند. اعضای خانواده یزدگرد از هم جدا شدند و هرکدام به یک سمت از یزد فرار کردند. هرمزان و شهربانو که پسر و دختر بزرگ یزدگرد بودند، موقع فرار دستگیر شدند و آن‌ها را به عربستان بردند.

پارس بانو و مهربانو که به طرف شمال غربی یزد رفته بودند، در حوالی ارجنان از هم خداحافظی کردند و هرکدام به طرفی رفتند. مهربانو به طرف عقدا رفت ولی از شدت گرسنگی در راه عقدا فوت شد.

تعدادی از دشمنان عرب پارس بانو را پیدا می‌کنند و نزدیک بود در عقدا او را دستگیر کنند. روایت است که پارس بانو به سمت کوه می‌رود و از خدا می‌خواهد او را در دل کوه پنهان کند. در نتیجه کوه شکافته می‌شود و او در کوه پنهان می‌شود ولی قسمتی از لباسش بیرون جا می‌ماند.

سال‌ها می گذرد و روزی یک مسافر نابینا که از آن‌جا رد می‌شد، شبش را در همین مکان صبح می‌کند. او پارس بانو، دختر یزدگرد را در خوابش می‌بیند که به او وعده بینایی می‌دهد و از او می‌خواهد که در این مکان یک زیارتگاه برایش بسازند. خلاصه که وقتی آن مسافر بیدار می‌شود و متوجه می‌شود که می‌تواند ببیند، به مردم درباره خوابش می‌گوید و در نهایت زیارتگاهی برای پارس بانو ساخته می‌شود.

بیشتر بخوانید:‌موزه های یزد ؛ تاریخ را از نمای نزدیک ببینید!

معماری زیارتگاه پارس بانو

زیارتگاه پارس بانو روی یک صخره کوتاه ساخته شده است. به ورودی ساختمان زیارتگاه که بروید یک ایوان با دو طاق و یک ستون وسط آن می‌بینید. دو اتاق وجود دارد که یکی از آن‌ها اتاق خادم زیارتگاه است. بالا و اطراف در ورودی با کاشی‌کاری‌های آبی رنگ تزئین شده و شکل فروهر بالای آن نظر هر رهگذری را جلب می‌کند. در کاشی‌کاری‌های دو طرف فروهر هم جمله‌هایی از زرتشت را می‌توانید ببینید و بخوانید. در همین ورودی یک سنگ نصب شده که می‌گویند مربوط به دوران صفویه است.

کنار در ورودی زیارتگاه پارس بانو چند بیت شعر به چشم می‌خورد که خواندن آن‌ها جالب است:

ای پیر با مهر و صفا، الگوی پاكی و وفا، رنجیده ازجور و جفا، در جستجویت آمدم

ای پارس بانو خسته‌ام، غمگین ودل شكسته‌ام، برلطف تو دل بسته‌ام، من درحضورت آمدم

ای بانوی ایران زمین، ای خفته در این سرزمین، برحلقه‌اش همچون نگین، درزرع جویت آمدم

خاتون بانوها تویی، آواره‌ام ماوا تویی، درمان و داروها تویی، اینك به كویت آمدم

اندر دل این كوه‌ها، ماندی غریب ای آشنا، هستی غریبان را پناه، زین رو به سویت آمدم

بالای ساختمان زیارتگاه هم یک گنبد به رنگ سفید همراه با کاشی‌کاری‌های دیدنی و نقش و نگارهای فروهر در چهار طرف آن وجود دارد. از در ورودی که رد شوید به سالنی چندضلعی می‌رسید. اتاق اصلی زیارتگاه از سنگ مرمر پوشیده شده و دور تا دورش سکوهایی برای نشستن زیارت‌کنندگان قرار داده شده. شاید برایتان جالب باشد بدانید که نزدیک به در ورودی اتاق قسمتی از کوهی که پارس بانو در آن پنهان شده دیده می‌شود که روی آن میزی سنگی ساخته‌اند و روی آن شمع روشن می‌کنند.

اطراف زیارتگاه قسمت‌هایی به اسم «خیله» ساخته شده که درواقع محل اقامت و استراحت زیارت‌کنندگان است.

پارس بانو یا آناهید؟

بعضی از تاریخ‌نویس‌ها این‌طور می‌گویند که این‌جا در واقع برای آناهید، الهه آب‌هاست. درباره دلیل آن این‌طور گفته که ساختمان زیارتگاه بالای کوه نیست بلکه روی صخره‌ای سکو مانند است. این صخره کمی بالاتر از یک رودخانه‌ است و وقتی باران ببارد در این منطقه سیل شدیدی راه می‌افتد. رودخانه‌های دیگری هم در این منطقه جاری می‌شوند و موقع سیل درست در همین نقطه به هم می‌رسند. برای همین معتقدند که برای پرستیدن الهه آب، این منطقه بهترین و مناسب‌ترین گزینه است.

دخمه‌ای در نزدیکی پارس بانو

در نزدیکی پارس بانو، سنگ‌هایی به شکل دایره روی هم چیده شده‌اند که در گذشته محل دفن مرده‌ها بوده و به آن «دخمه» می‌گفتند. آن‌ها در این دخمه در چند دایره کودکان، زنان و مردانشان را می‌گذاشتند.

دلیلش هم این است که زرتشتی‌ها باور دارند که خاک مقدس و پاک است. از طرفی جسد مرده‌ها پاک نیست و نباید در خاک دفن بشود. برای همین آن‌ها را بالای برجی در دخمه‌هایشان می‌گذاشتند تا خوراک پرنده‌های گوشت‌خوار بشوند. در نهایت هم استخوان‌های باقی‌مانده را در چاه دخمه می‌انداختند.

زرتشتی‌های یزدنشین

دین زرتشت با وجود گذشتن هزاران سال و سه دوره نابودی ایران به دست اسکندر مقدونی، اعراب و مغول هنوز هم طرفداران زیادی در ایران دارد. بخش زیادی از آن‌ها در یزد هستند و به همین دلیل زیارتگاه‌ها و آتشکده‌های مقدس زیادی در یزد و اطرافش ساخته شده. زرتشتی‌ها جشن‌ها و مراسم‌های مذهبی مختلفی دارند که در روزهای مختلف و همین‌طور در زیارتگاه‌های متفاوتی دور هم جمع می‌شوند. مثلا در زیارتگاه پارس بانو چراغ روغنی وجود دارد که بعضی از آن‌ها برای نذرشان روغن، عود و حتی شیرینی می‌برند و جشن می‌گیرند.

منبع: اینستاگرام عکاس: alimoein4

شاید برایتان جالب باشد بدانید که زرتشتی‌ها در مراسم‌هایشان به شادی و آرامش خیلی اهمیت می‌دهند. تا جایی که حتی برای دفن مرده‌هایشان هم گریه نمی‌کنند.

زیارتگاه‌های زرتشتی‌های یزد

همان‌طو که اشاره کردیم این زیارتگاه تنها مکان مقدس زرتشتی‌های یزد نیست. در ادامه پنج مورد از پربازدیدترین زیارتگاه‌های زرتشتی و داستان ساخته شدن آن‌ها را می‌خوانید:

زیارتگاه پیر هریشت

زیارتگاه پیر هریشت یکی از آتشکده‌های مقدس زرشتیان است که به دوران ساسانیان برمی‌گردد. داستان ساختن زیارتگاه پیر هریشت هم به همان زمان فرار خانواده یزدگرد برمی‌گردد.

البته در هویت شخصیت آن اختلاف نظر وجود دارد. در بعضی روایات به مروارید خدمتکار دختر یزدگرد و بعضی‌ دیگر هم به گوهربانو اشاره شده. ولی داستان کلی این است که وقتی این شخص از بقیه جدا می‌شود، به محلی پناه می‌برد و در آن پنهان می‌شود. او در این محل به عبادت مشغول می‌شود و بعد از آن برای همیشه ناپدید می‌شود. خلاصه سال‌ها بعد به خواب یک کودک می‌رود و از او می‌خواهد که به پدرش بگوید در این محل پیر هریشت را بسازد.

منبع: گوگل مپ عکاس: roham rostaee

زرتشتی‌ها هر سال در مناسبت «هیرومبا» که مخصوص خودشان است به این زیارتگاه می‌روند و با ستایش اهورامزدا، اوستا خوانی و روشن کردن آتش آن را جشن می‌گیرند.

آدرس: استان یزد، ۹۰ کیلومتری غرب شهر یزد ، ۱۵ کیلومتری شرق اردکان، جاده چوپانان

زیارتگاه پیرنارستانه

به زیارتگاه پیر نارستانه «پیر نورسته»، «پیر نارسون» و «پیر نارسونه» هم می‌گویند. بیایید یک راست به سراغ داستان خودمان برویم. بعد از اینکه اردشیر پسر یزدگرد به همراه مادرش کتایون به کوه دربید فرار می‌کنند، اردشیر از کتایون جدا می‌شود و به کوه نارستانه پناه می‌برد. کوه نارستانه برای اینکه اردشیر را پیدا نکنند او را در دل خود پنهان می‌کند. مدت‌ها می‌گذرد و در زمان طاهریان شکارچی‌ای زرتشتی موقع شکار آهو به این محل می‌رسد. او از خستگی در این محل می‌خوابد و مردی نورانی در خوابش از او می‌خواهد که در این محل زیارتگاه بسازند.

زرتشتی‌ها هرسال از دوم تا ششم تیر ماه به این زیارتگاه می‌روند و مراسم‌های مذهبی‌شان را برگزار می‌کنند.

آدرس: استان یزد، ۳۰ کیلومتری بخش شرقی یزد، پشت كوه دربید

زیارتگاه چک چک

زیارتگاه چک چک که به آن «پیر چک چک» هم می‌گویند درست بین کوه های صخره‌ای پر از سبزه ساخته شده و از بین شکاف این صخره‌ها همیشه آب می‌چکد. به همین دلیل است که به آن «چک چک» یا «چکچو» می‌گویند. از طرفی دیگر چون این منطقه سرسبز است به آن «پیر سبز» هم می‌گویند.

منبع: گوگل مپ عکاس: Sohrab Pourkhalili

داستان ساخته شدن زیارتگاه چک چک مربوط به فرار نیک بانو دختر یزدگرد است. نیک بانو موقع فرار خودش را به کوهی می‌رساند و بعد از آن کوه باز می‌شود و او را در خود پنهان می‌کند. سال‌ها بعد نیک بانو به خواب یک چوپان می‌رود و به او می‌گوید پیر سبز را به یاد او بسازند.

آدرس: استان یزد، ۴۳ کیلومتری اردکان، کوه چک چک

بیشتر بخوانید: بازار خان یزد ؛ فقط اشراف اجازه ورود دارند!

زیارتگاه پیر نارکی

داستان ساخته شدن زیارتگاه پیر نارکی که یکی از آتشکده‌های معروف زرشتی‌هاست مربوط به فرار نازبانو دختر یزدگرد است. یعنی موقعی که نازبانو به کوهی فرار می‌کند و در دل آن کوه پنهان می‌شود. بعد از آن هم در همان محل زیارتگاه پیر نارکی را می‌سازند.

هرسال از دوازدهم تا شانزدهم مرداد ماه، زرتشتیان در این آتشکده جمع می‌شوند و مراسم‌هایشان را برگزار می‌کنند.

آدرس: استان یزد، ۲۰ کیلومتری شمال غربی مهریز، دامنه کوه غربی تیجنگ، نزدیک دره زنجیر

آتشکده ورهرام یزد

آتشکده ورهام یکی از آتشکده‌های معروفی است که در خود شهر یزد ساخته شده. زرتشتی‌ها به آتشی که در مشعل در این آتشکده روشن است «آتش ورهرام» می‌گویند. آن‌ها باور دارند که آتش ورهام بیشتر از ۱۵۰۰ سال است که روشن است. معماری ساختمان این آتشکده، نقش فروهر بزرگ بالای ورودی، حوض بزرگ جلوی آن و درخت‌های کاج و سرو اطراف آن به شکل چشم‌گیری نظر بازدیدکنندگانش را جلب می‌کند.

آدرس: یزد، میدان مارکار، خیابان آیت الله کاشانی

راستی اگر قصد سفر به یزد، این شهر تاریخی را دارید قبل از سفرتان محل اقامت خود را ررزرو کنید تا سفرتان طبق یک برنامه درست و حسابی پیش رود و همه جاهای دیدنی یزد را دیده باشید. برای اجاره اقامتگاه یزد می‌توانید از سایت پینورست کمک بگیرید.

نکات بازدید از مکان‌های مقدس زرتشتیان

۱. همه بازدیدکنندگان چه مرد و چه زن موقع ورود به زیارتگاه‌ها باید پاکیزه باشند.

۲. همه این زیارتگاه‌ها برای زرتشتی‌ها مقدس و خاص هستند. اگر موقع بازدید از آن‌ها به زیارت‌کنندگان زرتشتی و یا برگزاری مراسمی خاص برخوردید، لطفا به آن‌ها و اعتقادهایشان احترام بگذارید.

۳. نباید به آتش مقدس زیارتگاه‌های زرتشتی نزدیک شوید. آن‌ها باور دارند که نفس انسان آن را آلوده می‌کند.

۴. مرد و زن‌های زرتشتی موقع ورود به زیارتگاه پوشش مخصوص خودشان را دارند. مردها از کلاه سفید و زن‌ها از لباس رنگ روشن استفاده می‌کنند. همین‌طور همه آن‌ها کفش‌هایشان را هم در می‌آورند.

آدرس زیارتگاه پارس بانو

زیارتگاه پارس بانو در استان یزد و ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی شهر یزد قرار گرفته.

منبع: گوگل مپ عکاس: mahmoud kazemi

برای بازدید از این زیارتگاه باید در ۵۴ کیلومتری اردکان، ۱۵ کیلومتری جنوب عقدا، در جاده زرجوع – شمس آباد به دره زرجوع بروید.

بدون درنظر گرفتن اینکه چه دین و مذهبی دارید، تابه‌حال تجربه آشنایی با دین‌های مختلف را داشته‌اید؟ برایمان از نکات جالبی که درباره سنت‌های آن‌ها می‌دانید بنویسید. بازدید ز کدام زیارتگاه در خاطرتان مانده؟ داستان‌های تاریخی‌شان را می‌دانید؟ برای ما از آنچه شنیده‌اید و دیده‌اید بنویسید.

راستی اگر تصمیم گرفتید در دیدنی‌های یزد تاریخ‌گردی کنید، می‌توانید قبل از شروع سفرتان به وب‌ سایت پینورست سر بزنید و عکس‌ها و اطلاعات اقامتگاه‌های مختلف یزد را در آن ببیند. با این روش می‌توانید در زمان و هزینه‌تان صرفه‌جویی کنید و قبل از شروع سفر اقامتگاهتان را رزرو کنید.

فرشته حیدری

همه‌چی از اونجایی شروع شد که چرخیدم و رسیدم به حرف بچگیم؛ نوشتن دوای هر دردیه :‌)