چشمه مرتضی علی ؛ کلکسیونی از چیزهای عجیب اما واقعی

همسایگی طبس با بیابان و ماجراهای تاریخی معروف همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا خیلی از ما تصور کنیم طبس نقطه‌ای خشک و بی‌آب و علف است و هیچ جای دیدنی ندارد. اگر شما هم این ذهنیت را دارید باید بگوییم سخت در اشتباه هستید. اگر ما را تا انتهای این مطلب همراهی کنید تنها با چشمه‌ای کوچک از زیبایی‌های طبس آشنا خواهید شد. با ما همراه باشید تا به چشمه مرتضی علی سر بزنیم و از حال‌و هوای آن بیشتر برایتان بگوییم.

معرفی چشمه مرتضی علی

اگر طبیعت‌گرد باشید حتما این موضوع برای شما هم اتفاق افتاده که گاهی اوقات در جایی که اصلا انتظارش را ندارید چیزهای خلاف عادت می‌بینید. طبس در استان خراسان جنوبی علاوه بر پیشینه تاریخی که به دوره عیلامیان نسبت داده می‌شود دیدنی‌های جذاب و کمیابی دارد که بد نیست درباره آن‌ها بیشتر بدانید.

 یکی از جاذبه‌های حیرت‌انگیز طبس که در 31 کیلومتری شرق این شهر و 2 کیلومتری روستای خرو (Kharv) قرار دارد چشمه مرتضی علی است. این چشمه در کمال شگفتی در دل کوه‌ها و در نقطه‌ای که احتمالا تصور می‌کنید چیزی جز بیابان وجود ندارد شما را غافلگیر خواهد کرد. چشمه مرتضی علی فقط یک چشمه نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از چندین چشمه آب سرد و گرم است که از دامنه‌های جنوبی کوه کش سیاه سرچشمه می‌گیرند.

بیشتر بخوانید: باغ گلشن طبس ؛ بهشتی در دل کویر

چشمه مرتضی علی طبس در 29 مرداد 1393 با شماره 196 در فهرست میراث طبیعی به ثبت رسیده است. شما می‌توانید در سفر به استان خراسان جنوبی بازدید از این پدیده شگفت‌انگیز را در فهرست برنامه‌هایتان قرار دهید.

نام مرتضی علی از کجا آمده؟

داستانی که بین مردم محلی درباره این چشمه رواج دارد واقعا شنیدنی است. مردم محلی معتقد هستند روزی حضرت علی از این نقطه عبور کرده‌ است. به دستور خدا کوه از هم شکافته شده و چشمه‌ای به وجود آمده تا فرشتگان از آب آن برای غسل دادن حضرت علی استفاده کنند. علت اینکه چشمه مرتضی علی به این اسم شناخته می‌شود کاملا به این ماجرا ربط دارد.

مسیر دسترسی

نقطه شروع حرکت برای دسترسی به چشمه آبگرم مرتضی علی ، شهر طبس در 31 کیلومتری غرب این چشمه است. از میدان معلم شهر طبس باید وارد جاده طبس – خرو بشوید و مسیر این جاده پر‌پیچ‌و‌خم را تا انتها طی کنید. در طول مسیر باید از سد نهرین و روستای خرو عبور کنید تا به آخرین نقطه مسیر یعنی پارکینگ چشمه در 4 کیلومتری روستا برسید. مابقی مسیر که شروع آن با تعداد زیادی پله است را باید با پای پیاده طی کنید.

اگر زمانی تصمیم گرفتید که به شهر طبس سفر کنید می‌توانید برای اجاره آنلاین اقامتگاه به سایت پینورست سر بزنید.

شگفتی‌های چشمه مرتضی علی

در چشمه مرتضی علی چیزهای عجیب و غریبی خواهید دید که تقریبا در هیچ جای دیگری فرصت تماشای آن‌ها را نخواهید داشت. اگر بخواهیم جزئی‌تر به قضیه نگاه کنیم می‌توان گفت چشمه مرتضی علی از سه چشمه اصلی به نام‌های چشمه قنبر، چشمه آبگرم مرتضی علی و چشمه جعفری تشکیل شده است. البته تعدادی چشمه فرعی هم وجود دارند که آب آن‌ها درنهایت با چشمه‌های اصلی یکی می‌شود. آب چشمه قنبر سرد است و در جهت شرق به غرب جریان دارد؛ اما آب چشمه مرتضی علی واقعا گرم است و احتمالا گرمای آب آن در نتیجه شکستگی و فشار گسلی است. آب این چشمه‌ها با هم یکی و در آخر به چشمه جعفری ملحق می‌شود.

آب این سه چشمه وارد فضای دره مانندی می‌شود که شباهت زیادی به تنگه واشی تهران دارد و در پایین‌دست به سد خاکی نهرین می‌رسد که منبع تامین آب بیشتر مزارع و باغ‌های شهر طبس به‌حساب می‌آید. در مسیر چشمه رودخانه‌ای وجود دارد به نام رودخانه سردر که طبسی‌ها به خاطر اینکه آب این رودخانه وارد این شکستگی تنگه مانند می‌شود به آن کال سردر هم می‌گویند؛ پس اگر احیانا در جایی اسم چشمه کال سردر به گوشتان خورد منظور همان چشمه مرتضی علی است.

شگفت‌انگیزترین ویژگی چشمه مرتضی علی داستان هم‌نشینی آب سرد و گرم این نقطه با یکدیگر است. همان‌طور که گفتیم در این نقطه تعداد زیادی چشمه وجود دارد که آب بعضی از آن‌ها سرد و بعضی دیگر گرم است. چشمه‌های آب سرد در سمت چپ دره و چشمه‌های آب گرم در سمت راست دره قرار دارند. آب این چشمه‌ها که گاهی اختلاف دمای آن‌ها به 10 درجه سانتی گراد هم می‌رسد وقتی در کف دره سرازیر می‌شود باعث شکل‌گیری یک پدیده باورنکردنی می‌شود.

بیشتر بخوانید: ارگ کلاه فرنگی ؛ عمارتی با معماری زیگوراتی

غلظت آب گرم این نقطه بیشتر از آب سرد است و تفاوت ساختاری آن با آب سرد باعث می‌شود که این آب‌هایی که منشا آن‌ها چشمه‌های مختلف بوده است تا مسافت حدود ۳۰۰ متر در بستر رودخانه کف دره با هم پیش بروند اما به‌طور کامل با هم مخلوط نشوند. این یعنی اینکه شما می‌توانید در یک لحظه یکی از پاهایتان را در آب سرد و خنک و پای دیگرتان را در آب گرم و سرشار از املاح معدنی قرار دهید.

آب چشمه مرتضی علی گرم و دارای مواد معدنی است؛ پس اگر دنبال یک چشمه آبگرم برای بهبود و درمان بیماری‌ها هستید چشمه مرتضی علی می‌تواند گزینه بسیار خوبی باشد.

دیدنی‌های چشمه مرتضی علی

حفره‌های پر‌رمزوراز

همین‌طور که در حال قدم زدن در میان دره هستید اگر سرتان را بالا بگیرید در داخل دیواره‌های بلند دره حفره‌هایی را خواهید دید که به خانه‌ گبر معروف هستند. قدمت این حفره‌ها در حد و اندازه دوره ساسانیان یعنی حدود 1500 سال پیش است. دسترسی به این حفره‌ها کار ساده‌ای نیست و فقط آن‌هایی که تجهیزات و مهارت کافی دارند می‌توانند خودشان را به این حفره‌ها برسانند. گفته می‌شود هرکدام از این حفره‌ها مقطعی از کانالی هستند که داخل آن چاه‌هایی به ارتفاع حدود 10 متر وجود دارند.

ازآنجاکه گبر در زبان دری به معنی زرتشتی است گاهی گفته می‌شود که این حفره‌ها محل‌هایی برای دفن زرتشتی‌های آن زمان بوده‌اند. عده‌ای دیگر هم باور دارند که این سوراخ‌ها در گذشته به عنوان خانه استفاده می‌شده‌اند نه محل دفن زرتشتی‌ها. آنها می‌گویند هرکدام از خانه‌ها دو حفره داشته‌اند و از حفره پایینی به ‌عنوان ورودی خانه استفاده می‌شده است.

طاق شاه عباسی؛ قدیمی‌ترین سد قوسی جهان

دیدنی‌های چشمه مرتضی علی به چشمه‌های مختلف آن ختم نمی‌شود؛ بلکه شما در انتهای مسیر دره و درست وقتی‌که فکر می‌کنید همه چیز تمام شده است به یکی از بی‌نظیرترین آثار به‌جا مانده از دوره صفویه بر خواهید خورد. سد یا طاق شاه‌عباسی که در سفر به چشمه مرتضی علی فرصت تماشای آن را خواهید داشت با 60 متر ارتفاع به مدت 550 سال به ‌عنوان بلندترین سد جهان شناخته می‌شده است. در حال حاضر این سد تاریخی، لقب قدیمی‌ترین سد قوسی جهان را با خود یدک می‌کشد.

بیشنر بخوانید: روستای ماخونیک ؛ سفر به دیار شگفت‌انگیز آدم‌های قدکوتاه

این بنای آجری بیش از 7 قرن قدمت دارد و در ساخت تاج آن که فقط یک متر ضخامت دارد از سنگ استفاده شده است. همین تاج باریک و نازک باعث شده تا سد شاه‌عباسی لقب نازک‌ترین سد جهان را هم از آن خود کند. شکل‌گیری این سد قوسی در آن زمان که در خیلی از نقاط جهان ساختن سد و بستن راه آب یکی از غیرممکن‌ترین کارها بود نشان می‌دهد که معماران ایرانی‌ها چقدر باهوش و با استعداد بوده‌اند. در زمان ساخت این سد قسمت بالایی آن را به شکل قوسی در آورده بودند تا بتوانند مقاومت بیشتری در برابر فشار آب ایجاد کنند.

اگر به بخش‌های مختلف طاق خوب نگاه کنید متوجه سنگ‌نگاره‌هایی با نقش بز کوهی خواهید شد. بعضی‌ها معتقدند که این‌ نقش‌های بز کوهی نماد فرشتگان نگهبان آب هستند و برای درخواست فراوانی آب روی بخش‌های مختلف حکاکی شده‌اند.

بهترین زمان برای سفر

طبس به‌خودی‌ خود در یک نقطه گرم و خشک قرار دارد و قاعدتا باید انتظار بهار و تابستان‌های گرم را داشته باشید؛ به‌همین خاطر ما توصیه می‌کنیم در فصل پاییز و زمستان به این نقطه سفر کنید تا هم گرمای هوا آزار دهنده نباشد و هم بتوانید از آبتنی کردن در آب گرم و سرشار از املاح معدنی این چشمه لذت ببرید.

جاهای دیدنی اطراف چشمه مرتضی علی

روستای خرو

برای رساندن خودتان به چشمه مرتضی علی باید از مسیری عبور کنید که روستای کوهستانی و خوش آب‌وهوای خرو در آن قرار دارد. این روستای پلکانی که هوای آن گاهی تا ۱۰ درجه سردتر از شهر طبس است پر از باغ‌های رنگارنگ میوه است.

چنار کهن‌سال روستا که 25 متر ارتفاع دارد و محققان عمر آن را حدود هزار سال تخمین زده‌اند نشان می‌دهد که با یک روستای تاریخی و با قدمت طولانی طرف هستیم. مهم‌ترین دیدنی این روستا یعنی قلعه خرو که به قلعه اسماعیلیه هم معروف است در بالای تپه قرار دارد و مربوط به دوره صفویه است.

بیشتر بخوانید: روستای نایبند ؛ جزیره‌ای در دل کویر

سد نهرین

در مسیر جاده منتهی به روستای خرو در سمت چپ جاده سد نهرین را از نزدیک خواهید دید. این سد که عملیات ساخت آن سال 1384 به پایان رسید مدتی قبل به دلیل شدت خشک‌سالی‌ها وضعیت جالبی نداشت؛ اما در حال حاضر باوجود بارندگی‌های مناسب می‌تواند محل خوبی برای یک تفریح و پیک‌نیک چند ساعته باشد.

کال جنی

حدود 60 کیلومتر آن‌طرف تر از چشمه مرتضی علی و در 31 کیلومتری شمال طبس در اطراف روستای ازمیغان و در امتداد خروجی قنات نزدیک این روستا دره‌ای قرار دارد که شاید بتوان گفت یکی از مرموزترین دره‌های کشور است. دره کال جنی از آن دسته جاذبه‌های دیدنی است که داستان‌های زیادی درباره‌اش می‌شنویم. در سفر به طبس بازدید از این دره زیبا و درعین‌حال ترسناک که به گفته مردم بومی محل زندگی جن‌ها و ارواح است را از قلم نیندازید.

شما تا به‌حال به چشمه مرتضی علی رفته‌اید؟ چه چیزی در این طبیعت زیبا بیشتر از همه نظر شما را به خودش جلب کرد؟ به‌نظر شما هم طاق شاه عباسی شگفت‌انگیز است؟ احساس آب گرم در کنار آب سرد حس جالبی است، موافق هستید؟ آیا در روستای خرو هم گشتی زدید؟ از کال جنی و سد نهرین هم دیدن کردید؟ حتما نظر خودتان را برای ما بنویسید.

اگر قصد دارید که به سفر بروید می‌توانید همین حالا برای رزرو اقامتگاه به سایت پینورست سر بزنید. می‌توانید بهترین قیمت اجاره روزانه خانه روستایی، ویلای ساحلی، اپارتمان مبله و … را در پینورست مشاهده کنید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن