زندان اسکندر؛ هشت قرن عمر با خشت خام

این جا اول زندان بوده و بعد شده مدرسه ضیائیه و یکی از دلایل سفر به یزد است. در ادامه با چم و خک این زندن آشنا می‌شویم.

زندان اسکندر در یزد

بیشتر جاذبه‌ها گردشگری یزد در فهادان قرار دادر و زندان اسکندر هم همان‌جاست. همان‌طور که گفتیم این جاذبه تاریخی جذاب بعدها به مدرسه‌ای برای تدریس علوم مختلف تبدیل شد.

ساخت این بنا در زمان اسکندر مقدونی انجام شده که خب از اسمش پیداست. نشانه‌های موجود در این مکان مطعلق به سال 631 هجری قمری است.

به عبارتی می‌توان این مکان را با سنی معادل حدود 8 قرن در دل داغ کویر مشاهده کرد. این مکان 8 قرن است که به صورت محکم و استوار در دل کویر باقی مانده و تخریب نشده، انگار آن زمان مهندسی‌شان خیلی پیشرفته بوده.

این‌ها همه دلایل محکمی برای شناخته شدن زندان اسکندر در میان بسیاری از باستان‌شناسان جهان هستند. این بنا توسط فردی به نام ضیاء الدین حسین رضی ساخته شد.

پس از گذشت 74 سال، توسط پسران این شخص در دسترس قرار گرفت. ابتدا این مکان برای زندانی کردن تبعیدیان اسکندر مقدونی به کار می‌رفت. اما بعدها به مدرسه‌ای بسیار مهم تبدیل شد.

اشخاص سرشناس و مهمی هم در این مدرسه مشغول به تحصیل شدند. این مدرسه موفق به تربیت استادان بزرگی در یزد شد.

بیشتر بخوانید:‌ زندان‌ ‌سلیمان‌ ‌؛‌ ‌اینجا‌ ‌وحشت‌ ‌را‌ از نزدیک لمس‌ ‌خواهید‌ ‌کرد‌ ‌

هنر و معماری مدرسه ضائیه

معماری زندان اسکندر یکی از شاهکارها دوران خود بود، به‌خاطر همین به دل مخاطب می‌نشیند.

یکی از ویژگی‌ها مهم به کار رفته در معماری این مکان زیبایی همراه با سادگی است. بنا به صورت کلی از خشت خام ساخته شده که همین دلیل ماندگاری آن است. این‌جا مرمت هم شده اما می‌توان پایه‌ها ساخت خشت خام در این مکان را دید.

اجزا مختلف زندان اسکندر یزد

زندان اسکندربخش‌های مختلف دارد.  در گذشته و در بناها تاریخی همیشه می‌توان مشاهده کرد که هر بخش از بنا کاربرد خاصی دارد. این نکته به خصوص، در مکان‌ها مهم شهرها لحاظ می‌شد. از طرفی دلیل مشهور شدن مدرسه ضیائیه، ابهت آن بود.ورودی و دیوارها هم تداعی‌کننده تاریخ و هنر کهن ایران هستند. بخش‌ها مهم بنا عبارتند از:

• گنبد
• شبستان
• بادگیر
• چاه
• موزه

گنبد زندان اسکندر

گنبد یکی از بخش‌ها اصلی بناها ایرانی است. به عبارتی می‌توان این بخش را در بیشتر بناها تاریخی که از زمان اسلام به بعد باقی مانده‌اند مشاهده کرد.

معماران آن زمان هم ظرافت و حساسیت بالایی برای ایجاد نقش و نگار بر داخل گنبدها به خرج می‌دادند. در واقع اهمیت و محبوبیت گنبد در بناهای آن زمان، منجر به گسترش ساخت گنبدها در بناهای زیادی شد.

گنبد زندان اسکندر مانند سایر بخش‌ها از خشت ساخته شده است. اول این گنبد ابتدا دارای نقوش ساده‌ای بوده اما در حال حاضر با مراجعه به این مکان نقوشی با رنگ‌ها طلایی و لاجروردی را مشاهده خواهید کرد.

نقوش اولیه موجود در گنبد این مکان در سال‌ها ابتدائی فاقد هر گونه کاشی‌کاری نیز بود. به عبارتی به صورت کاملا ساده نقوشی به کمک خشت خام در این زندان به کار رفته بود.

ارتفاع گنبد زندان اسکندر به حدود 18 متر می‌رسد. برای مراجعه به گنبد نیازی به طی کردن مسافت طولانی نیست و به راحتی با کمی گشت و گذار و عبور از ورودی زندان به آن می‌رسید.

شبستان زندان اسکندر

شبستان را می‌توان در تمام بناها تاریخی مانند مساجد و مکان‌های مذهبی دید. زندان اسکندر شبستان بزرگی دارد.

این محل مخصوص امور عبادت در گذشته بود. محراب این مکان در کنار رواق‌ها بزرگ و کوچک در شبستان قرار گرفته‌اند.

بادگیر زندان اسکندر

بادگیرها و بازدید از آن‌ها دلیل اصلی سفر به یزد هستند. 

در گذشته امکاناتی مانند سیستم‌ها سرمایشی امروزی وجود نداشت، برای همین مهندسان آن زمان بادگیرها را خلق کردند تا هوایی خنک و مطلوب را داشته باشند. دلیل اصلی به وجود آمدن بادگیر در اکثر بناها این شهر دمای بالا هوا در آن است. بادگیرها سیستم سرمایشی هستند که به کمک بادها موجود در ارتفاع بالای خانه‌ها کار می‌کنند.

طراحی بادگیرها  جوری است که با انتقال هوا آن را با سرعت مطلوب خنک و به داخل بنا منتقل می‌نمایند.

بادگیر زندان اسکندر هم مثل سایر انواع خود، سیستم گردش هوا در کل مجموعه است. در کنار این مکان اتاقی به عنوان اتاق بادگیر وجود دارد که می‌توان بادگیر بلند آن را در بالای این اتاق مشاهده کرد.

این اتاق با ایجاد جریان هوا خنک، دمای داخل بنا را کاهش می‌دهد. به عبارتی مانند کولرها امروزی عمل می‌کند.

چاه و موزه زندان اسکندر

یکی از بخش‌های جالب موجود در زندان اسکندر همان چاه موجود در وسط حیاط عمارت است. این چاه حاصل از فرو ریختن پایاب است.

ارتفاع چاه حدود 2.8 متر است که در انتها آن سردابی با عمق حدود 5 متر وجود دارد. در گذشته که امکاناتی مانند یخچال‌ها خانگی وجود نداشت، از سرداب استفاده می‌شد. به عبارتی از دمای پایین زیر زمین برای خنک و تازه نگه داشتن مواد غذایی و آب کاربرد داشت.

سرداب مدرسه ضیائیه نیز برای تامین آب مورد نیاز ساکنین این مکان به کار می‌رفت. امروزه این آب انبار و سرداب کاربرد خاصی ندارد اما برای بازدید و شناخت روش‌ها قدیمی و باستانی گزینه جذابی است.

هرچند این بنا قدمت بالایی دارد و به نوبه خود، یک موزه است. اما بخشی از این مدرسه تبدیل به یک موزه از آثار جذاب شده است. این آثار نفیس شامل سنگ لوحه‌ها و سنگ قبرها متعددی است.

بازدید از این بخش مدرسه نیز به آشنایی و پی بردن قدمت و تاریخ این مکان کمک می‌کند. موزه مدرسه ضیائیه را بیشتر می‌توان به عنوان یک مکان جذاب برای انجام تحقیقات دانشجویی نیز دانست. چون این مکان با وجود سنگ لوحه‌ها منبع مناسبی برای انجام چنین کارهایی است.

بیشتر بخوانید: بازار خان یزد ؛ فقط اشراف اجازه ورود دارند!

بهترین زمان بازدید و موقعیت مدرسه ضیائیه یزد

بازدید از زندان اسکندر در ساعات مختلف روز امکان‌پذیر است. این مکان باشکوه در ساعات شبانه تعطیل بوده و برای بازدید عموم مجوزی وجود ندارد. گردشگران می‌توانند همه روزه از ساعت 8 تا ساعت 19:45 از مدرسه ضیائیه بازدید نمایند.

از این رو توصیه می‌شود در زمان صبح به این مکان مراجعه کنید. چون در ساعات پایانی زمان کافی برای بازدید کامل و دقیق را نخواهید داشت. همچنین در ساعات میانی نیز دمای هوا به حداکثر میزان خود می‌رسد. پس بهترین زمان بازدید از این مکان جذاب برای گردشگران معادل ساعت 8 تا 11 است.

همان‌طور که گفتبم، این زندان در شهر زیبای یزد قرار دارد. جاذبه‌های مختلف و بی‌نظیری در نزدیکی این ساختمن قرار دارند.

 این مدرسه در روز‌های تعطیل رسمی بسته است. هزینه بلیط گردشگران داخلی و خارجی هم برای این مکان متفاوت است. به عبارتی به ازای هر گردشگر ایرانی معادل مبلغ 4000 تومان و برای هر گردشگر خارجی معادل مبلغ 30000 تومان است.

آدرس زندان اسکندر: یزد، محله فهادان، کوچه رختشویخانه، کوچه حمام نو 

جاذبه‌ها گردشگری اطراف زندان اسکندر

منطقه فهادان یزد جاهای دیدنی مهمی دارد. می‌توان با حدود نیم ساعت رانندگی، به آسانی به این مکان‌های جذاب رسید. بیشتر این مکان‌ها تاریخی هستند. برخی از این مکان‌ها عبارتند از:

• خانه لاری‌ها
• موزه سکه و مردم شناسی حیدرزاده
• خانه عرب زاده

خانه عرب زاده در یزد

این عمارت از عمارت‌ها باقی مانده از دوره قاجاریه است. هنر و معماری به کار رفته در تالار و اتاق‌ها آن  اثر با شکوهی خلق کرده.

خانه عرب‌زاده همان عمارت و ساختمانی است که موزه حیدرزاده در آن قرار دارد.

در واقع بازدیدکنندگان می‌توانند با بازدید از این مکان از موزه هم بازدید کنند. برای همین با یک تیر دو نشان می‌زنید. این خانه در نزدیکی مدرسه ضیائیه و در منطقه فهادان قرار دارد.

می‌توانید با بازدید از زندان اسکندر به سادگی به خانه عرب‌زاده بروید.

خانه کاشفی، مسجد فهادان، خانه محمودی و بقعه دوازده امام هم از مکان‌های دیدنی نزدیک به این خانه هستند.

بیشتر بخوانید: کویر کاراکال ؛ کویر برنزی در بافق یزد

شهر زیبا و تاریخی یزد از دیدنی‌ترین شهرهای ایران است. با سفر به این شهر گردشگران زیادی را می‌بینید. این گردشگران اغلب از مناطق مختلف برای بازدید از این شهر مسافت طولانی را می‌آیند. برای همین ممکن است که به مشکل اقامتگاه مناسب بر بخورند. خوشبختانه مجموعه پینورست، با ارائه اقامتگاه‌ها متنوع توانسته این مشکل را برای شما عزیزان حل کند.

سبا خورشیدی

من یه نویسنده عاشق سفرم. اگه فرصت سفر پیش نیاد با نوشته‌هام سفر می‌کنم.