یعقوب لیث فاتحی متفاوت با مقبره‌ای متفاوت در ایران

امروز دیگر مردم به تاریخ و فاتحان بزرگ آن فقط به دید تحسین نگاه نمی‌کنند. در تاریخ پر‌فراز و نشیب ایران هم فاتحانی وجود داشتند اما برخی از این افراد بیشتر از فاتح در دورانی ناجی مردم، فرهنگ و شاید تاریخ بعد از خود شدند. یعقوب لیث صفاری در تاریخ ایران چنین نقشی دارد.

کوتاه درباره یعقوب لیث

در کتاب‌های تاریخ روایت دقیق و درستی درباره یعقوب لیث صفاری مؤسس سلسله صفاریان به‌سختی پیدا می‌شود.

در زمان او بیشتر مورخین تحت سلطه و حمایت خلفای عباسی قرار داشتند و طبعاْ آن‌ها درباره کسی که علیه این اشغالگران شورید اطلاعات بی‌طرفانه یا دقیقی را ثبت نکردند. در گذشته احتمالا فقط مورخ مشهور حمد‌الله مستوفی در کتاب «تاریخ گزیده» به جزئیات و داستان یعقوب لیث پرداخته آن را به‌شکل دقیق‌تری روایت کرده است. در سالیان اخیر هم کتابی از فریبا غفاری درباره‌ی یعقوب لیث چاپ شده است.

بیشتر بخوانید: آبشار شوی دزفول؛ راهنمای سفر به بزرگترین آبشار خاورمیانه

یعقوب لیث که بود و آرامگاهش کجاست؟

همان‌طور که گفتیم به دلایل مختلفی مثل وابستگی به دربار خلیفه عباسی، مورخان درباره نقش یعقوب لیث در تاریخ ایران، نبرد و دلاوری‌های او چندان چیزی ننوشته‌اند.

 یعقوب لیث صفاری، مؤسس سلسله صفاریان و از اولین شخصیت‌های تاریخ ایران بعد از ورود اسلام بود که توانست با رشادت‌های خودش بخش‌های زیادی از ایران را از زیر سلطه عباسیان آزاد کند.

از پیچیدگی‌های داستان یعقوب لیث و دلیل فخر او به خلیفه عباسی و غرور زیادش، به ارث نبردن حکومت از پدر خود مثل خلیفه و دیگر حاکمان بود.

یعقوب خودش را لایق منصب بالا و پادشاهی می‌دانست و بعد از آزاد کردن مناطق مهمی مثل خراسان، کرمان و فارس از  حکومت و نظارت عباسیان با جمع کردن نيروهاي مختلف جامعه مثل عیاران که رویکرد ضد خلافت داشتند عازم بغداد شد تا تمام سلسله عباسی را بر‌اندازد.

مسیر طولانی، حساب کردن یعقوب روی توافق با اطرافیان خلیفه، پراکندگی آرا سپاه یعقوب لیث و بیمار شدن او در نهایت علی‌رغم تمامی فتوحاتش او را در برابر سپاه دشمن متوقف کرد. او به خلیفه نامه نوشت و نیت خود برای حمله دوباره در صورت بهبود بیماری را اعلام کرد اما طبق اسناد تاریخی به‌علت درگیری با بیماری قولنج از دنیا رفت و از به انتها رساندن نقشه خود جا ماند.

در نهایت اگرچه او بغداد را فتح نکرد اما زنده نگه داشتن زبان فارسی از مهم‌ترین کارهای او شناخته می‌شود.

بیشتر بخوانید: دریاچه شهیون ، کشف قطعه ای از بهشت در طبیعت سبز دزفول

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

 مقبره یعقوب لیث که داستان رشادت‌هایش را مرور کوتاهی کردیم امروز در روستای شاه آباد در نزدیکی شهر دزفول استان خوزستان و فاصله ۱۰ کیلومتری آن شهر قرار دارد. اگر به سمت این مقبره بروید از مسافت زیادی گنبد دنده‌دار و زیبای او را قبل از رسیدن خواهید دید.

بیشتر بخوانید: سد کرخه؛ در جمع بزرگترین‌های تاریخ

تارخ ساخت و معماری آرامگاه یعقوب لیث

عنصر اصلی و مهم به‌کار رفته در آرامگاه یعقوب لیث خشت خام است و نقش برجسته‌های بسیاری را روی آن می‌توان دید که از ترکیب گچ و خاک درست شده است.

این یادمان بارها بازسازی شده تا از آسیب جدی و تخریب آن جلوگیری شود.

تاریخ ساخت قدیمی‌ترین قسمت‌های این آرامگاه را دوران سلجوقی می‌دانند. در معماری زیبای این بنا همان‌طور که گفتیم شما گنبدی دندانه‌دار با طراحی ظریفی مشاهده می‌کنید. بر اساس صحبت‌های ساکنان محلی‌ بر بروی این گنبد سنگ‌نوشته‌ای وجود داشته که در آن از یعقوب لیث به‌عنوان اولین سردار و پادشاه بزرگ ایرانی بعد از ورود اسلام یاد شده بود.

معماری آرامگاه یعقوب لیث در گذر زمان

بنای یاد‌‌بود یعقوب لیث صفاری یک در ورودی دارد که بخش داخلی آرامگاه را از بخش خارجی جدا می‌کند. چند گورستان با سنگ قبرهای خیلی قدیمی نشان از تاریخ طولانی این مکان دارد.

همانطور که گفتیم آرامگاه این پادشاه بزرگ در زمان سلجوقیان ساخته شد اما تا دوران قاجار نیز بخش‌هایی به آن اضافه شد.

اتفاق ناگواری هم در سال ۱۳۹۸ برای این بنا روی داد. دیوار قسمت جنوبی این بنا زمان انجام کارهای مرمت و ساماندهی به‌کلی تخریب شد. از نکات دیگری که در این آرامگاه بهتر است کمی اصلاح شود بهبود شرایط بخش داخلی آن است که در اوضاع چندان خوبی نگهداری نمی‌شود. برای مثال ضریح آهنی مقبره با چوب‌های زمخت و بی‌کیفیتی به یکدیگر متصل شده‌اند.

روی دیوارهای آرامگاه چیزهای عجیب مثل میخ‌ زنگ‌زده، سیم‌، تار‌های عنکبوت‌، فرش و موکت کهنه و بی‌رنگ شده دیده می‌شود که با توجه به اهمیت این یادگاری تاریخی، امیدواریم دقت و سلیقه بیشتری در مراقبت از آن خرج شود.

از نکته‌های دیگر در معماری این مقبره وجود اتاق انتظار، حیاط شبانه و مسجد در بنا است که در دوره‌های مختلف تاریخی به آن اضافه شده‌اند. 

در بنای یادبود یعقوب لیث دوران مختلف و عمر سازه را از طریق معماری آن حدس می‌زنند. در طراحی این بنا نکته‌های زیادی از دوران مختلف تاریخ معماری ایران دیده می‌شود. برای مثال بخش بالایی درب در دوران ایلخانی یا سقف منحنی شکل راهرو در زمانی که سبک رومی باب بود ساخته شده است.

مسیرهای دسترسی به این آرامگاه

مقبره یعقوب لیث صفاری در شهر‌ زیبای دزفول واقع شده است. بهترین کلوچه‌های خرمایی و شکری، نان کنجدی و لوزی شکری را در این شهر پیدا خواهید کرد. زمان مناسب سفر به شهر هم پاییز و زمستان و همچنین اوایل بهار می‌باشد که هوای دزفول خنک و بسیار دلپذیر می‌شود. برای بازدید از آرامگاه یعقوب لیث صفاری  و محوطه اطراف آن کار دشواری در پیش نخواهید داشت. مقصد شما در ده کیلومتری جاده‌ی دزفول به شوشتر قرار دارد. برای دیدار از مقبره‌ی سردار دلیر ایرانی نیاز به تهیه بلیت ندارید و ورود به آن رایگان است. در طول روز با صرف حدوداْ یک تا یک و نیم ساعت زمان می‌توانید از بنا و مقبره دیدن کنید. اطراف آرامگاه و در فاصله نه چندان دور دیدنی‌های دیگری نیز وجود دارد. برای مثال شهر باستانی جندی شاپور کمتر از یک کیلومتر با شما فاصله دارد. آرامگاه دیدنی سبز قبا، بقعه شاه رکن‌الدین، بازار قدیم دزفول، پل قدیم این شهر، موزه آب و پارک جنگلی لادن نیز در اطراف شما قرار دارند.

دیدار از مقبره شخصیتی با سرگذشت پر از ماجرا و سلحشوری که شباهت به شحصیت‌های شاهنامه فردوسی دارد تجربه جالبی خواهد بود. در شهر دزفول هم بعد دیدن مقبره هنوز جاهای بسیاری برای تفریح و گردش وجود دارد. امیدواریم مطلب امروز برای شما مفید بوده باشد.

شما هم این مقبره جالب را دیده‌اید؟ اطراف آن چه جاهای گردشی و دیدنی می‌شناسید؟ چه فصلی متاسب سفر به دزفول و دیدن این بنای تاریخی است؟ از نظر شما از این بنای منحصربه‌فرد چگونه نگهداری شده و در چه وضعیتی قرار دارد؟ برای ما از تجربه خود بنویسید.

راستی اگر به هرشهری در ایران سفر کردید و قصد اجاره اقامتگاه بومگردی داشتید سایت پینورست را فراموش نکنید که برای شمh بهترین اقامتگاه‌های ایران را گلچین کرده است. تمام خواست این تیم این است که شما اقامتی دوست داشتنی را تجربه کنید.

آرش روحی