سد کرخه؛ در جمع بزرگترین‌های تاریخ

می‌توانیم بگوییم گل سر سبد سدهای ایران سد کرخه است که از زمان تاسیس در سال ۱۳۸۰ تا  امروز همیشه سر زبان‌ها بوده و شهرت جهانی داشته است. 

سد کرخه با هدف تأمین آب مورد نیاز زمین‌های کشاورزی پایین دست، تولید انرژی برق و کنترل سیل‌های مخرب و جلوگیری از خسارات ناشی از سیل ساخته شد. این پروژه باور نکردنی و بزرگ به همه ثابت کرد که استفاده درست و مناسب از منابع طبیعی می‌تواند فایده‌های زیادی برای انسان  داشته باشد.

ایران از زمانهای قدیم در زمینه سد سازی معروف بوده و سال‌هاست که جزو پنج کشور برتر جهان در حوزه سدسازی محسوب می‌شود.

از میلیون‌ها سال پیش انسان در تلاش بوده است تا به‌نوعی طبیعت را به تسخیر خودش در بیاورد؛ و خوشبختانه یا بدبختانه باید بگوییم که تا حدود زیادی موفق بوده است. اما این تسخیر طبیعت مثل یک چاقوی تیز است که استفاده‌های مختلفی از آن می‌توان کرد و اگر به طور صحیح و در جای درست انجام شود می‌تواند ادامه حیات بشر را در عین حفظ منابع طبیعی و محیط ‌زیست تضمین کند.

در حال حاضر و بعد از دو سال خشکسالی این سد تقریبا خشک شده است.

با ما همراه باشید تا در این مطلب پینورست بیشتر با این سد و جاذبه‌های دیدنی اطراف آن آشنا شویم.

سد کرخه کجاست؟

این رودخانه از نواحی مرکزی و جنوب غربی رشته کوه‌های زاگرس در غرب و شمال غرب کشور سرچشمه می‌گیرد و بعد از طی کردن یک مسیر طولانی ۹۰۰ کیلومتری، سرانجام به مرداب هورالعظیم می‌رسد.

سد کرخه بعد از بررسی‌های فراوان و چندین ساله، در فاصله ۲۲ کیلومتری شمال غرب شهر اندیمشک و ۴۰ کیلومتری دزفول در استان خوزستان بر روی رودخانه کرخه ساخته شد. فاصله سد تا تالاب هورالعظیم که آب رود کرخه نهایتا به آنجا می‌رسد ۲۰۰ کیلومتر است.

برای اینکه خودتان را به این‌جا برسانید باید وارد بزرگراه اندیمشک – شوش شوید و از جاده سد کرخه اندیمشک، خودتان را به نزدیک سد کرخه برسانید.

روی نقشه ببینید!

دیدنی‌های نزدیک

بهترین فصل برای بازدید از سد کرخه و طبیعت بکر و زیبای اطراف سد، بهار و تابستان اوایل پاییز است.

اگر عازم استان خوزستان و شهر اندیمشک شدید توصیه می‌کنیم حتما از دریاچه ایجاد شده در پشت سد دیدن کنید.

دریاچه این سد در اثر گذر رودخانه کرخه از دل پیچ و خم‌ها و دره‌های سرسبز بالادست و گیر افتادن آب در پشت سد کرخه ایجاد شده است. از خود سازه سد هم می‌توانید دیدن کنید و شکوه و عظمت این سد را در پیش روی چشمانتان حس کنید.

اگر علاقه به ماهیگیری دارید، می‌توانید به‌صورت تفریحی در دریاچه پشت این سد که یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های مصنوعی ایران محسوب می‌شود، ماهی گیری کنید.

منطقه گردشگری تفریحی هم در حاشیه جاده سد کرخه به اندیمشک ایجاد شده است که برای لذت بردن از طبیعت اطراف سد و سرسبزی زمین‌های کشاورزی اطراف می‌توانید در این منطقه چند ساعتی از وقتتان را سپری کنید.

در حین لذت بردن از زیبایی‌های این منطقه گردشگری مراقب باشید که وارد زمین‌های کشاورزی اطراف نشوید و زباله‌هایتان را در محیط اطراف رها نکنید.

دریاچه پشت سد کرخه تبدیل شده است به پناهگاهی برای هزاران پرنده گریزان از سرما؛ به‌طوری‌که سالانه بیش از ۴۰ گونه پرنده برای گذراندن زمستان به این دریاچه مهاجرت می‌کنند.

به هیچ عنوان از فضای دریاچه پشت سد کرخه برای شنا و آبتنی استفاده نکنید، چون هر لحظه خطر باز شدن دریچه‌های خروجی سد وجود دارد و این می‌تواند خطر غرق شدن را خیلی بالا ببرد.

معرفی سد کرخه و فضای سد

 بعد از تحقیق و مطالعات فراوان، در سال ۱۳۷۰ پروژه ساخت این سد کلید خورد و ده سال بعد این پروژه عظیم به پایان رسید و نام سد کرخه ایران، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین سدهای خاکی جهان به ثبت رسید.

سد کرخه بزرگ‌ترین سد خاکی ایران و خاورمیانه است که بر روی رودخانه کرخه ساخته شده است.

سد کرخه با طول تاج ۳۰۳۰ متر و ارتفاع ۱۲۷ متر، از نظر حجم بدنه بزرگ‌ترین سد در تاریخ ایران است. با این عظمت و بزرگی، این سد مخزنی با حجم ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب در پشت خود ایجاد کرده است که بزرگ‌ترین دریاچه مصنوعی ایران را پدید آورده است.

این فقط یک سد معمولی با کاربری ساده نیست، بلکه یک نیروگاه تولید برق عظیم را هم در دل خود جا داده است و به گفته متخصصان این سد توانایی تولید ۹۳۴ میلیون کیلووات ساعت انرژی برق در طول سال را دارد.

علاوه بر پروژه احداث سد کرخه، تونل دشت عباس هم به طول ۶۰۹۷ متر و قطر ۵ متر برای انتقال آب سد کرخه به منظور آبیاری زمین‌های کشاورزی دشت عباس ساخته شد تا به نوعی تکمیل کننده سد کرخه باشد.

بیشتر بخوانید: آبشار شوی دزفول؛ راهنمای سفر به بزرگترین آبشار خاورمیانه

وضعیت حال حاضر سد کرخه

خوشبختانه میزان بارش‌های سال گذشته در استان خوزستان حدود ۱۷۴ میلی‌متر مکعب بوده  که در مقایسه با دو سال پیش ۱۸ درصد و در مقایسه با میانگین عادی بارش در طول یک سال ۵۳ درصد افزایش داشته است. اما سد کرخه در پاییز امسال کمترین میزان آورد آب را داشته است و نسبت به مدت مشابه پارسال ۲۴ درصد کاهش داشته است.

در اردیبهشت ماه سال گذشته و بعد از بارندگی‌های شدید در استان خوزستان که باعث جاری شدن سیل و بالا رفتن سطح آب سدها شد، روستاهای اطراف سدهای دز و کرخه زیر آب فرو رفتند.

کار تا آنجا پیش رفت که شایعاتی مثل وقوع سونامی و احتمال تخریب سد کرخه بر سر زبان‌ها افتاد، اما سد کرخه از زمان تاسیس تا امروز توانسته با صلابت و ایستادگی کامل به مأموریت خودش ادامه دهد و حتی توانسته از وقوع سیلاب‌های شدید در نواحی پایین دستی نیز جلوگیری کند.

اما در حال حاضر و با گذشت دو سال خشکسالی شدید پشت سر هم یک بار دیگر حجم آب پشت این سد به شدت کاهش پیدا کرده. وضعیت بحرانی است. میزان آب به زیر ۱ میلیارد متر مکعب رسیده. این یعنی این سد دیگر نمی‌تواند آب لازم برای تولید انرژی را به خوبی تأمین کند.

از آن بدتر این که سد کرخه آب نیمی از استان خوزستان را تأمین می‌کند. در حال حاضر نگرانی اصلی به خاطر سرنوشت کشاورزی و دامداری منطقه است. همانطور که شاید بدانید خوزستان یکی از استان‌های ایران است که محصولات دامی و کشاورزی کل کشور را تولید می‌کند. در ضمن منبع درآمد جمعیت زیادی از خوزستانی‌ها همین کشاورزی و دامداری است.

بیشتر بخوانید: بند میزان ؛ شاهکار معماری ساسانی در شهری با تمدن چندهزار ساله

دیگر سدهای معروف ایران

استان خوزستان به دلیل وجود رودخانه‌های بزرگی از جمله کارون، دز و کرخه بزرگ‌ترین سدهای ایران را در دل خود دارد. اگر علاقه به بازدید از سدها و لذت بردن از شکوه و عظمت آنها دارید، توصیه می‌کنیم علاوه بر سد کرخه حتما به دیگر سدهای خوزستان و دیگر سدهای ایران سر بزنید.

سد دز

سد دز برخلاف سد کرخه که یک سد خاکی است، تماما با بتن شکل گرفته است و در ۲۳ کیلومتری شمال اندیمشک است. 

دریاچه سد دز یا همان دریاچه شیهون در این منطقه خیلی پرآب و مناسب شنا و ورزش‌های آبی‌ست.

دور و بر دریاچه هم درختان بادام و بید وجود داردند که این نطقه را برای کمپ مناسب کرده است.

وظیفه ساخت این سد در سال ۱۳۳۸ بر عهده یک کنسرسیوم ایتالیایی بود. سد دز از زمان ساخت تا  امروز نقش بزرگی در کنترل سیلاب‌ها و تولید برق داشته است.

سد کارون ۳

سد کارون ۳  یکی از بزرگ‌ترین سدهای ایران و یکی از برترین سدهای جهان در نوع خودش است که بسیاری از کارشناسان آن را تحسین کرده‌اند.

این‌جا مناسب ماهیگیری و قایق‌سواری‌ست. یک پل قوسی شکل دیدنی هم دارد.

این سد بر روی رودخانه کارون در ۲۸ کیلومتری شرق شهرستان ایذه استان خوزستان است. این سد یکی از بزرگ‌ترین نیروگاه‌های برق آبی کشور است.

بیشتر بخوانید: سدهای ایران – از لفور و سلیمان تنگه تا شهیون و الیمالات

سد گتوند

سد گتوند هم یکی دیگر از سدهای بزرگ ایران است که بر روی رودخانه کارون و در فاصله ۲۵ کیلومتری شمال شهر شوشتر، در ۱۰ کیلومتری شمال شرقی شهر گتوند ساخته شده است.

این سد آخرین سد قابل احداث بر روی رودخانه کارون بود. در زمان ساخته شدن آن و در سال‌های بعد هم بارها تذکر داده شد که این سد می‌تواند به محیط زیست آسیب بسیار جدی وارد کند. این سد باعث شور شدن بسیار شدید آب آشامیدنی می‌شود.

آیا تا به حال سد کرخه را از نزدیک دیده‌اید؟ شما هم از دیدن عظمت و بزرگی این سد شگفت‌زده شدید؟ آیا در دریاچه پشت سد ماهیگیری کردید؟ موفق شدید که ماهی هم بگیرید؟ حتما نظر و تجربه خودتان از دیدن سد کرخه را برای ما بنویسید.

افراد زیادی به سفر رفتن و دیدن مکان‌های جدید علاقه دارند. انتخاب محل اقامت یکی از دغدغه‌های اصلی و همیشگی این افراد است. شما می‌توانید با اجاره اقامتگاه به صورت آنلاین در سایت پینورست خیال خودتان را از بابت محل اقامت راحت کنید. اجاره انواع مختلف اقامتگاه از کلبه جنگلی و بومگردی تا اجاره آپارتمان ساحلی در این سایت وجود دارد.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن