همه چیز درباره نقش رستم شیراز در نزدیکی تخت جمشید

دیدنی های شیراز یکی دو تا نیست اما در بین آن‌ها نقش رستم یکی از دیدنی‌های جالب و منحصر به فرد شیراز است.

 در نقش رستم شما  آثاری از دوره‌های ایلامیان، هخامنشیان و ساسانی را می‌بینید.

قبل‌ترها به این مکان دوگنبدان یا سه گنبدان هم می‌گفتند و امروز هم به آن کوه‌ حاجی آباد، کوه استخر، یا کوه نِفِشت می‌گویند. در ادامه بیشتر درمورد نقش رستم می‌خوانیم.

نقش رستم چرا مهم است؟

نقش رستم به خاطر داشتن آثاری از سه دوره تاریخی خیلی مهم است.

اول فقط  نقش برجسته‌ای از دوران ایلامیان در نقش رستم که میان شیرازی‌های به کوه استخر هم مشهور است حکاکی شد. قسمتی از این نقش برجسته بعدها در زمان ساسانیان تخریب شد و به جایش را نقش بهرام دوم و همراهانش گرفت.
به خاطر همین این‌جا از زمان ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح تا حدود ۶۵۰ سال پس از میلاد مورد توجه سلسله‌های مختلف بوده.

اوج اهمیت این منطقه در دوران هخامنشیان بود که گور چهار تن از شاهان بزرگ هخامنشی را در خود جای داده است.

دیگر بنای مهم از آن دوران کعبه زرتشت است که در همین منطقه تاریخی قرار دارد و البته کاربرد دقیق آن هیچگاه مشخص نشده.

نقش رستم کجاست؟

مجموعه باستانی نقش رستم در کوه‌های حاجی آباد و نزدیک روستای زنگی آباد از توابع شهرستان مرودشت در استان فارس و نزدیک تخت جمشید است.

این منطقه تاریخی در نزدیکی تخت جمشید و نقش رجب قرار دارد و برای بازدید از آن معمولا گردشگران برنامه‌ای مشترک با تخت جمشید و نقش رجب می‌چینند.

روی نقشه ببینید!

فاصله نقش رستم تا تهران حدودا ۸۵۰ کیلومتر است و با شیراز نزدیک به ۷۰ کیلومتر فاصله دارد.

ساعت بازدید از نقش رستم برای گردشگران در شش ماه اول سال از ۸ صبح تا ۱۸:۳۰ و در نیمه دوم سال از ۷ تا ۱۷:۳۰ عصر است.

قیمت بلیط برای گردشگران داخلی ۳ هزار تومن و برای توریست‌های خارجی ۲۰ هزار تومان است.

اگر از سمت شمال و مرکز کشور می‌خواهید به نقش رستم بروید، قبل از رسیدن به شیراز می‌توانید از آن‌جا دیدن کنید.
در مسیر شیراز بعد از رسیدن به پاسارگاد  باید به سمت سعادت شهر بروید و در راه سعادت شهر به مرودشت تا خروجی زنگی‌آباد راه خود را ادامه دهید.

اما اگر از جنوب یا خود شهر شیراز می‌خواهید از نقش رستم شیراز بازدید کنید، اول باید به مرودشت بروید و از آنجا به سمت روستای شول بروید.
به خاطر فاصله نقش رستم با شهر شیراز و نزدیکی آن به تخت جمشید و نقش رجب معمولا خیلی‌ها برای بازدید از این مناطق در یک روز برنامه ریزی می‌کنند.

 پس در سفرتان به شیراز این نکته را مد نظر داشته باشید.

تاریخچه نقش رستم

قدیمی‌ترین اثر به جا مانده در نقش رستم، نقش برجسته‌ای ایلامی است که نصف  آن در زمان ساسانیان خراب شده.

در این نقش برجسته تصویر دو ایزد و ایزدبانو و همچنین شاه و ملکه حکاکی شده بود که قسمتی از آن از بین رفته است.

بعد از دوران ایلامیان اولین کسی که در این منطقه چیزی ساخت، داریوش بزرگ پادشاه هخامنشی بود که دستور ساخت آرامگاهی برای خود داد.

بعد از آن دیگر شاهان هخامنشی از جمله خشایار شاه به تقلید از او آرامگاهی برای خود در دل کوه‌ها حفر کردند که این‌ها همه نشان‌دهنده  اهمیت مذهبی این منطقه در آن دوران است.

در ادامه باید به بنای دیگری که از زمان هخامنشیان باقی مانده اشاره کنیم که از آن با نام کعبه زرتشت یاد می‌شود. 

علت نام‌گذاری و کاربرد این‌جا هنوز نامعلوم است.

بعضی‌ها معتقدند که  کعبه زرتشت محلی برای نگهداری اوستا بوده است.

در دوران ساسانیان هم اردشیر بابکان اولین پادشاهی بود که نقش برجسته‌ای در این محوطه برای خود ساخت. همچنین نشانه‌های از وجود قلعه‌ای در زمان ساسانیان در این منطقه به چشم می‌خورد که اثر چندانی از آن باقی نمانده است.

به طور کلی در منطقه باستانی نقش رستم نقش برجسته‌ای از زمان ایلامیان، آرامگاه پادشاهان،  نقش برجسته و کتیبه و بنایی معروف به کعبه زرتشت از دوران هخامنشیان و همچنین نقش برجسته، کتیبه و نشانه‌هایی از قلعه‌ای در دوران ساسانیان وجود دارند.

بیشتر بخوانید: تخت جمشید؛ قصر بزرگترین امپراطوری باستان

آرامگاه‌های نقش رستم برای چه کسانی است؟

آرامگاه چهار تن از شاهان مهم هخامنشی در این منطقه در دل کوه حفر شده است. 

به نظر می‌رسد علت حفر این آرمگاه‌ها در ارتفاع جلوگیری از آلوده شدن خاک بوده و همچنین تاثیرات اعتقاد به زندگی پس از مرگ هم در آن‌ها به چشم می‌خورد.

آرامگاه داریوش بزرگ اولین مقبره‌ای بود که در نقش رستم بنا شد.

 این مقبره در ارتفاع ۲۶ متری از سطح زمین قرار دارد و در طراحی آن از کاخ داریوش در تخت جمشید الهام گرفته شده تا پس از برخاستن از گور محیط برای او آشنا باشد.

بیشتر بخوانید: آبشار مارگون و ماجرای رودخانه‌ای که از دل کوه می‌گذرد

به نظر می‌رسد ساخت این آرامگاه همزمان با تخت جمشید و کاخ آپادانا آغاز شده باشد.

 در این آرامگاه ۸ مقبره دیگر هم وجود دارد که به نزدیکان داریوش اختصاص یافته اند.

در نقش برجسته‌ای که بر روی آرامگاه قرار دارد داریوش را بر تخت پادشاهی بر روی دوش مردمان سرزمین‌های تحت امر ایران نشان می‌دهد و همچنین نماد فروهر و آتشدان نیز کنده کاری شده‌اند.

دو کتیبه که هرکدام به سه زبان ایلامی، فارسی باستان و آکدی نوشته شده‌اند از داریوش در سر در آرامگاه حکاکی شده که در واقع وصیت‌نامه‌ای با زبان شاعرانه هستند.

آرامگاه خشایار شاه که با خیانت زیردستانش به قتل رسید در فاصله ۱۰۰ متری از آرامگاه داریوش قرار گرفته است.

 این مقبره هم مثل آرامگاه داریوش به شکل صلیب تراشیده شده و نمادهایی از فروهر و آتشدان هم در آن وجود دارد.

نقش برجسته مقبره خشایار شاه کم و بیش شبیه به آرامگاه داریوش است و با تقلید از آن کنده کاری شده. 

در این مقبره برخلاف گور داریوش فقط ۳ قبر دیگر وجود دارد که نزدیکان خشایار شاه در آن‌ها دفن شده‌اند.

آرامگاه اردشیر یکم هم در فاصله کمتر از ۴۰ متری مقبره داریوش قرار گرفته و شبیه مقبره‌های دیگر است.

آرامگاه داریوش دوم دیگر مقبره این محوطه تاریخی است که در فاصله حدودا ۳۰ متری جنوب آرامگاه اردشیر قرار دارد.

 این آرامگاه درست روبروی بنای موسوم به کعبه زرتشت قرار گرفته و در قسمت پایین آن سنگ‌نگاره‌ای از دوران ساسانیان حکاکی شده است.

کتیبه‌ها و نقش برجسته‌های نقش رستم فارس

نقش برجسته‌های نقش رستم مرودشت مربوط به دوران ساسانیان هستند. 

این نقش‌های برجسته روایت‌هایی تاریخی و اسطوره‌ای از آن دوران را بیان می‌کنند. صحنه‌هایی مثل تاج‌گذاری شاهان و یا نبردهای دوران ساسانیان در این نقش‌ها حکاکی شده‌اند.
شاید با کمی شوخ‌طبعی بتوان کتیبه‌ها و نقش برجسته‌های نقش رستم را به اینستاگرام شاهان توصیف کرد که در آن اتفاقات زندگی و موفقیت‌هایشان را برای دیگران به تصویر کشیده‌اند!
نقش برجسته اهورامزدا و اردشیر بابکان یکی از زیباترین‌ها و سالم‌ترین نقش‌های دوران ساسانی است که در این محوطه قرار دارد. اهورا مزدا شمایلی انسانی در این نقش برجسته پیدا کرده و سوار بر اسب مقابل اردشیر قرار دارد. برای تاکید بر عظمت این دو اسب‌ها کوچکتر از حالت طبیعی تصویر شده‌اند. این تصویرسازی حکایت از اهدای فره ایزدی به اردشیر بابکان است.

در کتیبه‌ای که پایین این طرح حکاکی شده و به ۳ زبان پهلوی اشکانی، پهلوی ساسانی و یونانی است، نژاد اردشیر را به ایزدان نسبت می‌دهد.

نقش برجسته پیروزی شاپور بر امپراتور روم هم  یک طرح دیگر به جا مانده از دوران ساسانی در این محوطه است. در این سنگ‌نگاره که در ۱۰ متری آرامگاه داریوش حک شده است تصویری از پیروزی سپاه شاپور بر روم تعریف می‌شود. 

این سنگ‌نگاره از لحاظ دقت در جزئیات و ظریف کاری یکی از بهترین نمونه‌های هنر دوران ساسانیان است.

از دیگر سنگ نگاره‌ها یا نقش‌های برجسته محوطه نقش رستم می‌توان به طرح‌های پیروزی بهرام دوم، آناهیتا و نرسی، نبرد هرمز دوم و نقش نیمه تمام آذرنرسه، نبرد شاپور دوم و همچنین صفحه تراشیده شده بی نقش اشاره کرد.

کعبه زرتشت

این بنای مکعب مستطیل روبروی آرامگاه داریوش دوم در محوطه باستانی نقش رستم قرار دارد و از مصالح سنگ آهک سفید ساخته شده است. 

 کعبه زرتشت تنها یک در ورودی دارد و ارتفاع آن ۱۲ متر است که با احتساب پله‌ها حدودا ۱۴ متر می‌شود.

هنوز مشخص نشده که کاربرد اصلی این بنا چه بوده است. تفاسیر مختلفی از کعبه زرتشت می‌شود که بعضا با یکدیگر هم تناقض دارند. 

خیلی‌ها به خاطر شباهت این بنا به پاسارگاد معتقدند که محل دفن یکی از بزرگان هخامنشی است.

چگونگی کشف نقش رستم و دلیل نام‌گذاری آن

نقش رستم نخستین بار در سال ۱۹۲۳ و در کاوش‌های ارنست هرتسفلد کشف شد.

 ابتدا فقط برج و باروهای دوران ساسانی پیدا شده بودند. بعد در کاوش‌هایی که در بین سال‌های ۱۹۳۶ تا ۱۹۳۹ صورت گرفتند آثار مثل کتیبه شاپور پیدا شدند.

دلیل نام‌گذاری نقش رستم هم احتمالا به شباهتی که بین شخصیت‌های سنگ نگاره‌ها‌ی ساسانی و رستم پهلوان شاهنامه وجود دارد مربوط می‌شود.

شما هم به دیدن نقش رستم رفته‌اید؟ مسیر دسترسی به آن برایتان چطور بوده؟ چه چیزی در این‌جا شگفت‌زده‌تان کرده؟ دیدن آثار تاریخی را دوست دارید یا طبیعی؟ از شیرازگردی‌تان برایمان بنویسید.

راستی اگر به شیراز یا هر شهر دیگری سفر کردید می‌توانید با رزرو اقامتگاه در پینورست  خیالتان را از بابت محل اقامت خود راحت کنید. کافی‌ست وارد سایت شوید و بنا به نیازتان اقامتگاه خود را پیدا کرده و رزرو کنید.

سبا خورشیدی

من یه نویسنده عاشق سفرم. اگه فرصت سفر پیش نیاد با نوشته‌هام سفر می‌کنم.