شیروان دره سی اردبیل ؛ تندیس‌های سنگی شبیه انسان

شیروان دره سی اردبیل منطقه‌ای افسانه‌ای است که در ساوالان اردبیل قرار دارد و مجموعه‌ای است از همنشینی طبیعت، داستان‌های تاریخی و گذر زمان که باعث تغییرات زمین شده.

این منطقه به علت جایگیری در دل طبیعت همچنان بکر است و با داستان‌های اسطوره‌ایش می‌‌تواند تجربه طبیعتگردی شما را متفاوت کند. 

شیروان دره کجاست؟

شیروان دره‌ای است عجیب که در زبان ترکی آذری شیروان دره‌سی خوانده می‌شود.

این جاذبی طبیعت‌گردی در فاصله بیست کیلومتری جنوب شرقی مشگین شهر در استان اردبیل قرار دارد. دره شیروان در نزدیکی لاهرود است و در دل خود تندیس‌هایی سنگی به شکل پیکر انسان دارد.

این دره که در دامنه کوه سبلان است از غرب به هوشنگ میدانی، از شرق به جاده لاهرود – شابیل، از شمال به زمین‌های روستای ساربان‌لار و از جنوب به بخش شمالی ساوالان یا هرم راه دارد.

طول دره شیروان دوازده، ارتفاعش دو کیلومتر و مساحتش هفتاد و پنج کیلومتر مربع است. خاک ماسه‌ای این منطقه دلیل به وجود آمدن این دره طی سال‌های طولانی شده و همچنان هر سال در اثر بارندگی خاک شیروان شسته شده و دره عمیق‌تر می‌شود. 

در روایت شفاهی و محلی گفته شده که شیروان نام دختری است که در راه رسیدن به معشوقش ناکام مانده و به همین علت خودش را از بالای دره به پایین پرت کرده و حالا انگار هر کدام از تندیس‌ها نقشی است از بازتاب شیروان. همچنین از منظری تاریخی در این محل جنگ شیخ حیدر صفوی و شیروان شاه گرجی رخ داده بود.

شیخ حیدر صفوی در این نبرد کشته شده و نام شیروان شاه که فاتح این جنگ بوده روی این دره گذاشته شده.

دره‌ عجیب‌ و افسانه‌ای شیروان یکی از یازده زیستگاه حیات وحش ایران است. ویژگی‌های جغرافیایی خاص، پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری دره شیروان باعث شده از نظر اکوسیستمی ارزش بالایی داشته باشد. این دره محل زیست دائمی حیواناتی مانند قوچ، میش ایغور، خرس قهوه‌ای سبلان، خوک، کبک، خرگوش، فاخته، قمری، روباه و چند گونه پرنده‌ی مهاجر است و به این علت به عنوان دومین ژئوپارک خاورمیانه شناخته شده.

بیشتر بخوانید: ده پیشنهاد به‌صرفه برای این که یک بار دیگر اردبیل را کشف کنید

چه دیدنی‌هایی در این منطقه است؟

اولین چیزی که در شیروان دره سی اردبیل چشم‌ها را به خود جذب میکند همان تندیس‌‌های سنگی است که پیشتر به آن اشاره کردیم.

شکل‌گیری این تندیس‌ها هنر دست رسوبات آتشفشانی سبلان و گذر زمان است. گفته می‌شود برخی از بومیان این تندیس‌های سنگی را انسان‌های اولیه‌ای می‌دانند که در فکر فرو رفته‌اند. به هر ترتیب هر کدام از پیکرهای انسانی دره شیروان شکل، نام و افسانه مخصوص خود را دارند؛ مثل دودکش جن، تخت دیو و … .

دره شیروان محل گذر تاریخ است؛ یکی دیگر از دیدنی‌های این منطقه صخره‌های ندیر باخان یا نادر باخان است. نادر خان افشار قبل از تاجگذاری و اضافه شدن پسوند شاه به نامش، به این محل سر زده و از فراز صخره‌ها به دره نگاه کرده است.

براساس روایت‌ها، به جز جنگ حیدر صفوی و شیروان شاه یک جنگ قدیمی‌تر هم در شیروان دره اتفاق افتاده؛ نبردی بین اشکانیان و رومیان که در دشت صاف و وسیع بالای دره رخ داد و به همین علت این منطقه میدان اشک (اشک میدانی) نامیده می‌شود. نام دیگر این دشت، میدان هوشنگ (هوشنگ میدانی) است که براساس اسطوره‌ها گفته می‌شود هوشنگ، پادشاه باستانی ایران، آتش را در این محل کشف کرده است.

در غرب شیروان دره، در میان صخره‌ها دریاچه‌ای سبز رنگ واقع شده به نام آبگیر آت گولی که به معنای «استخر اسب» است و در مورد آن افسانه‌ای شنیدنی نیز وجود دارد. گفته می‌شود اسب بابک خرمدین بعد از مرگ این سردار ایرانی سرکش شده، به این محل می‌رسد و در آن مخفی می‌شود. شاهسون‌های منطقه باور دارند که گاهی این اسب بزرگ و باشکوه از دریاچه خارج شده و زیر نور مهتاب شیهه‌های بلند می‌کشد و به‌دنبال سوار خود می‌گردد.

دره آبگیر یا تالاب جیران گولی هم از دیگر دیدنی‌های شیروان دره سی اردبیل است و پرندگانی چون کشیم، حواصیل خاکستری، چنگر، اردک اردهای و اردک سبز در اطراف آن زندگی می‌کنند. این تالاب در زمستان میزبان پرندگان مهاجری از آسیای میانه، قفقاز و سیبری است.

چشمه‌هایی که از دل زمین جوشیده‌اند به فراوانی در دره شیروان دیده می‌شوند. برخی از آن‌ها روی صخره‌ها جاری می‌شوند و صحنه‌هایی تماشایی ایجاد می‌کنند. چشمه معدنی و آب گرم شابیل معروفترین چشمه این منطقه است.

آبشارهای متعددی در این دره وجود دارد که در بهار و تابستان پرآبترین حالت خود را دارند و در زمستان بر اثر سرمای زیاد منطقه قندیل‌هایی خیره کننده ایجاد می‌کنند. آبشارهای دو قلوی شیروان دره از مهمترین آبشارهای این دره هستند.

بیشتر بخوانید: دریاچه شورابیل ؛ گلچین زیبایی‌های اردبیل را دور این دریاچه ببینید

مسیر دسترسی به شیروان دره سی اردبیل

شروع مسیر دره شیروان از راهی باریک است که هر چه در آن به سمت لاهرود پیش برویم عرض دره بیشتر می‌شود و ارتفاع دیواره‌ها کمتر. بنابراین برای رسیدن به این دره چند مسیر وجود دارد که راحت‌ترین آن‌ها مسیر خاکی رود شابیل تا تالاب آت گولی است که می‌توان با ماشین آن را پیمود و بعد از کنار دریاچه نیم ساعت پیاده‌روی کرد و به ورودی دره شیروان رسید.

مسیر دیگری که طی کردنش ساده نیست در پنج کیلومتری پایین آب گرم شابیل واقع شده است که فقط می‌توان آن را پیاده پیمود و بعد از کنار آبشارهای دو قلو به داخل شیروان دره وارد شد که البته تجهیزات صخره‌نوردی نیاز دارد. سه راهی روستای داش کسن و روستای موییل که چشمه آب گرم معروفی هم دارد از دیگر مسیرهای دسترسی به شیروان دره است.

تفریحاتی که می‌توانید در شیروان دره انجام دهید

شیروان دره پر از داستان‌های ناگفته و اعجابانگیز است و مکانی است که هم طبیعت‌گردان را راضی می‌کند و هم تاریخ‌دوستان را. کوهنوردی و صخره‌نوردی در این دره جزو جذاب‌ترین تجربه‌هایی است که علاقه‌مندان به این تفریحات می‌توانند انجام دهند.

پیاده‌روی در طول این دره، گذر کردن از میان پیکره‌های انسانی، دیدن آبشارها و چشمه‌هایش می‌تواند هر طبیعت‌دوستی را شگفتزده کند و لنز دوربین هر عکاسی را به سمت سوژه مورد نظرش سوق دهد. آسمان پر ستاره شب و صخره‌های افسانه‌ای باعث شده‌اند این منطقه برای عکاسی در شب هم منظرهای بکر باشد.

چه زمانی به شیروان دره سفر کنیم؟

شیروان دره همانطور که گفتیم در دامنه کوه سبلان است و طبیعتا آب و هوای این کوه بر این دره تاثیرگذار است؛ بنابراین در تابستان آب و هوایی خنک و لذتبخش دارد و در زمستان سرمایی شدید. به این ترتیب اواسط بهار تا اواخر تابستان بهترین زمان سفر به این‌جا است. 

ناگفته نماند که پاییز و زمستان هم زیبایی‌های خاص خود را دارند که می‌تواند توجه سرما دوستان را به قندیل‌های بلند و اعجاب‌انگیز چشمه‌ها و آبشارها جذب کند.

پیش از سفر چند نکته را در نظر بگیرید:

• اگر قصد کوهنوردی و یا صخره‌نوردی در شیروان دره را دارید حتما تجهیزات حرفهای خود را به همراه ببرید.
• اگر شش ماه دوم سال را برای سفر انتخاب کرده‌اید حتما گرمترین لباس‌هایتان را بپوشید و از کفش‌های مناسب برای برف و یخ استفاده کنید.
• اگر نخواهید کل شیروان دره را بپیمایید تقریبا یک ساعت برای بازدید از این جاذبه کافی است. 
• متاسفانه این منطقه در معرض تهدیدات زیست محیطی است؛ انقراض حیوانات منطقه، چرای بیرویه دام‌های روستاییان و عشایر و شکارچیان غیرقانونی از جمله این تهدیدات است. بهتر است در این میان ما دین خود را به طبیعت ادا کنیم و مراقب باشیم که آسیب بیشتری به این منطقه نزنیم.

جاذبه‌های دیدنی اطراف شیروان دره

از جمله جاذبه‌های دیدنی اطراف مشگین‌شهر دیدنی‌های تاریخی‌ای مثل کهنه قلعه مشگین‌شهر، قلعه قهقهه، قلعه بربر، شهر باستانی یری، دیو قالاسی یا قلعه دیو، نقوش صخرهای شیخ مدی و جاذبه‌های طبیعت‌گردی مثل پل معلق مشگین شهر، منطقه گردشگری کپز و آب گرم شابیل است. در این محدوده جاذبه مذهبی مثل بقعه شیخ حیدر نیز واقع شده است. شما می‌توانید پس از بازدید از شیروان دره از این مناطق نیز بازدید کنید.

بیشتر بخوانید: سفر به جنگل ارسباران ؛ بکرترین جای دیدنی آذربایجان شرقی

شما هم این دره را دیده‌اید؟ چه فصلی را برای رفتن به آن پیشنهاد می‌دهید؟ اطراف این دره چه جاهای دیدنی را پیشنهاد می‌کنید؟ برای ما زیر همین مطلب بنویسید.

شیوا جودکی

من شیوا جودکی دانشجوی ادبیات نمایشی در مقطع کارشناسی هستم و ادبیات رو با علاقه‌ بسیار دنبال می‌کنم. سعی دارم در نوشتن، تجربه‌های متفاوتی کسب کنم و مهارت‌هام رو توی حوزه‌های مختلف گسترش بدم.