شاه نعمت الله ولی ؛ عارف پرآوازه­ای که شاعر هم بود

معمولا در آغاز سفرتان باید خوب بدانید که در سفرتان دنبال چی هستید و دیدن چه چیزهایی شمارا به وجد می‌آورد؛ اما صبر کنید، استان کرمان هر انتظاری که شما از یک سفر خاطره‌انگیز و دوست‌داشتنی داشته باشید را برآورده می‌کند. از جاذبه‌های طبیعی با آوازه جهانی گرفته تا آثار تاریخی که قدمت آن‌ها گاها به هزاران سال قبل برمی‌گردد. امروز سفری داریم به مقبره شاه نعمت ‌الله ولی در استان کرمان و شهر ماهان و برایتان راجع به یکی از بزرگ‌ترین عارفان کشور که در قلب مردم دیار کریمان جا دارد صحبت می‌کنیم.

راستی فراموش نکنید که اگر برای سفر به کرمان می‌روید و دلتان می‌خواهد جاهای دیدنی کرمان را با خیال راحت بگردید می‌توانید با اجاره آپارتمان مبله ارزان این کار را به صرفه‌ و راحت انجام دهید.

حالا بیایید ببینیم مقبره این عارف مشهور کجاست؟ خودش چه کسی بوده؟ و از همه مهمتر این که چه جاهای جالب و دیدنی دیگری همان اطراف هست.

آدرس دقیق مقبره شاه نعمت الله ولی

نه‌تنها خود شاه نعمت الله ولی از پرآوازه‌ترین عارفان ایرانی است، بلکه آرامگاه او نیز یکی از معروف‌ترین جاهای دیدنی استان کرمان است و چون در فاصله نزدیکی از مرکز استان یعنی شهر کرمان قرار دارد، شاهد هستیم که هرساله هزاران نفر، ازجمله گردشگران خارجی که اسم و آوازه این عارف را از آن‌سوی دنیا شنیده‌اند به ماهان سفر می‌کنند تا در فضای زیبای مقبره چندساعتی را با آرامش سپری کنند و از دیدن معماری بی‌نظیر و جزئیات این مقبره شگفت زده شوند.

برای رفتن به مقبره شاه نعمت الله ولی باید مهمان شهر زیبا و خوش آب‌وهوای ماهان باشید. ماهان یک شهر نقلی و دوست‌داشتنی در شهرستان کرمان است که حدود 20 هزار نفر جمعیت دارد. از کرمان تا ماهان، از مسیر بزرگراه گردشگری هفت باغ علوی تقریبا 20 دقیقه مسیر در پیش خواهید داشت و بعد از طی کردن حدود 30 کیلومتر به مرکز شهر ماهان و خیابان امام خمینی خواهید رسید. مقبره شاه نعمت الله ولی که اهالی ماهان به آن آستانه شاه نعمت الله ولی هم می‌گویند درست در کنار میدان اصلی شهر و اداره آموزش‌وپرورش قرار گرفته است. از فاصله دور هم گلدسته‌های مقبره مشخص است.

روی نقشه ببینید!

معمولا اطراف درب ورودی همیشه شلوغ است و جایی برای پارک پیدا نمی‌کنید و حتی اگر هم پیدا کنید ممکن است به تابلوهای حمل جرثقیل بربخورید که می‌تواند اوضاع را کمی خطرناک بکند! پیشنهاد ما به شما این است که از خیابان ولایت که مجاور مقبره است به سمت پارکینگ اختصاصی بروید و ماشین را در آنجا پارک کنید تا دسترسی به مقبره هم برایتان آسان‌تر شود.

شاه نعمت الله ولی چه کسی بوده است؟

اگر تا حدودی اهل شعر و ادبیات باشید، احتمالا اشعار شاه نعمت الله ولی و نام این عارف پرآوازه به گوشتان خورده است. سید نوالدین نعمت­الله بن عبدالله معروف به شاه نعمت الله ولی ، صوفی و عارف پر آوازه‌ای است که پدرش از بزرگان عرب و از سادات محترم بوده است. نسب او با نوزده واسطه به پیامبر اسلام می‌رسد.

شاه نعمت الله ولی از همان زمان‌های بچگی به همراه پدرش در مجالس صوفیه شرکت می‌کرد و با همین رویه، در دوران جوانی در حلقه عرفانی معروف محی‌الدین که گفته می‌شود در حلب سوریه شکل می‌گرفت شرکت کرد.

بعد از سالیان سال درس‌آموزی نزد علمای حلب برای پیشرفت بیشتر و به قولی دنیا دیده‌تر شدن به شیراز سفر کرد و از درس عالمان و بزرگان اهل سنت هم بهره برد. بعد از شیراز، سید نورالدین در سن ۲۴ سالگی عازم مکه شد و در آنجا هم نزد بزرگانی مثل شیخ عبدالله یافعی حاضر شد و تا می‌توانست در طول ۷ سال اقامت خود در مکه از وجود آن‌ها استفاده کرد.

در ادامه زندگی پرفرازونشیب و سفرهای بسیار زیاد، از مکه به سمت هرات سفر کرد و در آنجا با نوه امیرحسین هروی از عارفان و شاعران فارسی زبان ازدواج کرد. مقصد نهایی سید نورالدین کرمان و شهرستان کوهبنان بود. او به همراه خانواده‌اش برای زندگی به این منطقه آمدند و ساکن شدند.

نهایتا شاه نعمت الله ولی که از او به‌عنوان بنیان‌گذار و مؤسس سلسله نعمت‌اللهی یاد می‌شود در سال 832 هجری قمری در ماهان از دنیا رفت.

درباره اینکه چرا ماهان برای خاک‌سپاری او انتخاب شده در کتاب‌ها گفته شده که شمس‌الدین ابراهیم بمی که پدر یکی از عارفان هم عصر شاه نعمت الله ولی بود به ماهان سفر کرده و بعد از اینکه اهالی منطقه بر پیکر او نماز خواندند تصمیم گرفتند که او را در یک باغ دفن کنند. امروزه محل همان باغ قدیمی تبدیل به یکی از زیباترین آرامگاه‌های کشور شده است.

در منابع گفته شده که مادر او ایرانی بوده و داستان‌های مختلفی در مورد محل تولد این عارف وجود دارد. عده‌ای می‌گویند که او در حلب به دنیا آمده است و تعدادی از مورخان نیز با ارائه مدارک مدعی هستند که محل تولد او درواقع کوهبنان در شمال کرمان بوده است.

تاریخچه و معماری مقبره شاه نعمت الله ولی

مقبره شاه نعمت الله ولی 35000 مترمربع طول دارد و بنای این مقبره مربوط به دوره صفویه است. جالب اینکه ساختمان اولیه بنا که در سال 840 هجری قمری ساخته شده تنها از یک اتاق چهارگوش و یک گنبد در وسط تشکیل شده بود. در طول سالیان سال و با گذر زمان، این بنای اولیه گسترش یافت و بخش‌های مختلفی به گوشه و کنار آن اضافه شدند تا نهایتا تبدیل به چیزی که امروزه می‌بینیم شده است.

نکته جالب دیگر اینکه  دستور ساخت مقبره شاه نعمت الله ولی به وسیله احمدشاه دکنی که در هند یکی از پادشاهان سلسله بهمنیان بوده صادر شده است. احمدشاه دکنی و خاندان او ارادت و عشق خاصی نسبت به شاعران و عارفان ایرانی داشتند و هرچه تلاش کردند تا بزرگان این عرصه مثل شاه نعمت الله ولی و خواجه حافظ شیرازی را به دربارشان دعوت کنند اما جوابی نگرفتند.

بیشتر بخوانید: بادگیر بهتر است یا کولر؟ یادگاری از مهندسان باستان برای استفاده از انرژی باد

مقبره در دوران صفویه ساخته شده است اما براساس شواهد موجود بخش‌هایی از این بنای تاریخی و زیبا در دوره تیموریان و قاجار ساخته شده‌اند. حتی اگر کمی اهل‌فن باشید از روی معماری بخش‌های مختلف این مجموعه می‌شود فهمید که بیشتر توسعه بنا و ریز کاری­های انجام شده در آن مربوط به دوره قاجار است.

اینجا واقعا بهشتی است که لنگه‌اش را در جای دیگری پیدا نمی‌کنید. حوض وسط صحن که ماهی‌های قرمز مشغول شنا کردن در آن هستند، گل‌های شمعدانی که دورتادور حوض را گرفته‌اند و درختان سر به فلک کشیده‌ای که قامتشان از بیرون آرامگاه هم مشخص است تنها بخش کوچکی از توصیف منظره این بنای تاریخی هستند. گلدسته‌های مقبره 42 متر ارتفاع دارند و در دوره قاجار به این بنای تاریخی اضافه شده‌اند. در­هایی که در گوشه و کنار مقبره می­بینید، در هندوستان ساخته شده و بعدا به ایران منتقل شده‌اند. جالب اینکه برای ساخت این درها از تکه‌های عاج فیل هم استفاده شده است!

چون هرکدام از بخش‌های مقبره در دوره خاصی ساخته شده‌اند؛ پس هریک از آن‌ها سبک خاصی از معماری ایرانی اسلامی را به شما نشان می‌دهند. کل بنای مقبره شاه نعمت الله ولی از بقعه، رواق شاه‌عباسی، صحن میرداماد، صحن اتابکی، چله­خانه و صحن حسینیه تشکیل شده است.

دیدنی‌های اطراف مقبره

حتما به موزه شاه نعمت الله ولی که دریکی از دالان‌های صحن مجاور بقعه قرار دارد سر بزنید. این موزه چیزهایی دارد که زندگی صوفی و عارفان اهل تصوف را برایتان روشن‌تر می‌کنند. در کنار همه این آثار، می‌توانید قدیمی‌ترین و ارزشمندترین پته جهان، شمشیر و سپرهایی از فولاد و پوست کرگدن و کتاب‌های با خط سنگی که ارزش بسیار بالایی دارند را ببینید.

در سفر به ماهان حتما به باغ شاهزاده ماهان هم سر بزنید و این بهشت زیبا و سرسبز که در دل کویر قرار گرفته است را از نزدیک ببینید. باغ شاهزاده ماهان در 5 کیلومتری این شهر قرار دارد.

بیشتر بخوانید: باغ های ایران – گردش در ۱۱ باغ شگفت‌انگیز ایرانی

خود شهر کرمان هم آثار تاریخی و دیدنی کم ندارد. گنبد جبلیه، باغ فتح‌آباد، یخدان مویدی، مجموعه گنجعلی خان و موزه هنرهای معاصر کرمان فقط بخشی از دیدنی‌های این شهر هستند.

از این که تا اینجای کار با پینورست همراه بودید ممنونیم. راستی شما تا به حال مقبره شاه نعمت الله ولی را از نزدیک دیده‌اید؟ حس و حال این مقبره چطور است؟ نظرتان در مورد این دیدنی شهر کرمان چیست؟ چه دیدنی‌های دیگری همان نزدیک هست که به نظرتان مسافرهای کرمان باید حتما به آن سر بزنند؟ نظرات خودتان را برایمان همینجا بنویسید:

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن