حمام شیخ بهایی – چطور اینجا را فقط با یک شمع گرم می‌کردند؟

حمام شیخ بهایی اصفهان عجیب و پر از راز است. قصه‌های زیادی در مورد این مکان وجود دارد. از جمله افسانه‌ای معروف که تمامی این مکان را فقط با یک شمع گرم نگه می‌داشته‌اند.

شیخ بهایی معمار مرموزی بوده و آثاری که از او به جا مانده همه قصه‌هایی پشت سرشان دارند. مثل منار جنبان که می‌گویند مناره‌هایی داشته که دور خود می‌چرخیده‌اند. اما این قصه‌ها تا چه اندازه واقعیت دارند؟ در این مقاله می‌خواهیم راز گرم شدن حمام با شمع و دیگر اسرار اینجا را فاش کنیم.

راز گرم شدن حمام با شمع

واقعا خیلی عجیب است. چطور می‌شود حمام به این بزرگی را فقط با یک شمع گرم کرد؟

واقعیت این است که کسی هنوز دقیقا نمی‌داند که شیخ بهایی چطور توانسته چنین سیستمی راه بیاندازد، آن هم 403 سال پیش. حمام سال 1616 میلادی ساخته شده. اما به نظر شیخ بهایی با یکی از این کارها موفق شده حمام را با شمع گرم نگه دارد:

– در زیر گرمابه شیخ بهایی لوله‌کشی سفالی پیدا شد. ظاهرا لوله‌ها فاضلاب مسجد جامع عتیق را منتقل می کرده‌اند. فاضلاب گاز متان زیادی تولید می‌کند. شیخ بهایی گاز را انتقال داده و از آن برای سوخت حمامش استفاده کرده. حالا کشورهای پیشرفته دنیا هم از فاضلاب گاز تولید می‌کنند.

– نزدیک حمام شیخ بهایی عصارخانه وجود دارد، جایی پر از روغن. برای همین بعضی‌ها گفته‌اند که شیخ از اینجا سوخت حمامش را تامین می‌کرده. بد نیست درباره خود عصارخانه هم حرف بزنیم.

عصارخانه جماله

اینجا 20 سال است که دیگر کار نمی‌کند، ولی هنوز هم از درونش بوی روغن و کاهگل می‌آید. عصارخانه جماله از آن جاهایی است که فقط قدیمی‌های اصفهان آن را می‌شناسند.

در عصارخانه عصاره دانه‌های روغنی را می‌گرفتند و برای همین چنین اسمی رویش گذاشته‌اند. عصارخانه جماله در زمان شاه عباس اول صفوی ساخته شده و زمانی محلی برای تامین سوخت چراغ‌های پی‌سوز بوده. البته محصولات عصارخانه را برای مصرف پزشکی و خوراکی هم استفاده می‌کردند.

وقتی وارد ساختمان می‌شوید، چند خمره بزرگ می‌بینید که هر کدام را برای یک روغن خاص استفاده می‌کردند. بعد از روغن‌کشی، دانه‌ها را به عنوان کود و خوراک دام استفاده می‌کردند. در عصارخانه‌ها جایی هست به اسم «تابوخانه» که در آن دانه‌ها را بو می‌دادند. عصارخانه جماله سه طبقه دارد و هر کدام از طبقه‌ها کاربرد خودشان را داشتند.

طبقه بالا محل استراحت کارگرها بوده است. به زیرزمین که بروید، اتاق تاریکی می‌بینید که نورش را از سقف می‌گرفته. عصارخانه جماله یک «شترخوان» هم دارد. شترخوان جایی بوده که بار شترها از آنجا وارد عصارخانه می‌شده. در ساختمان یک تیر خیلی بزرگ هست که سی متر طول دارد و برای همین به آن شاه تیر می‌گویند.

در کل عصارخانه جماله یک جای تاریخی زیباست که 300 سال از عمرش می‌گذرد. می‌شود با هزینه و دلسوزی، دوباره آن را زنده کرد. گردشگرها به خصوص خارجی‌ها عاشق جاهای این شکلی هستند.

امکان ندارد دلتان نخواهد به اصفهان سفر کنید و زیبایی‌های آن را نبینید! اگر هنوز به اصفهان نیامده‌اید پس واجب است که این شهر را ببینید. شاید هم به این شهر آمده‌اید و الان دلتان برایش تنگ شده است. اگر به اصفهان یا هر شهر دیگر در سراسر ایران آمدید نگران محل اقامت خودتان نباشید چون می‌توانید وارد سایت پینورست شوید و اجاره آپارتمان به صورت روزانه ذاشته باشید. خیالتان هم از بابت محل اقامت و تمیزی آن راحت باشد چون ما سعی کرده‌ایم برای شما بهترین‌ها را گلچین کرده باشیم.

در ادامه راز گرم شدن حمام شیخ بهایی حکایت‌های مختلف را بیان کردیم ولی حرف‌هایی که گفته شد، هیچکدام به اندازه چیزی که حالا می‌خواهیم بگوییم دقیق نیستند. بعد از اینکه راز حمام شیخ بهایی کامل فاش نشد، یک مخترع مشهدی تصمیم گرفت بیشتر روی این موضوع کار کند. و در نهایت مشخص شد:

حمام شیخ بهایی پر از طلاست

همه چیز به منبع آب گرمابه مربوط می‌شود. وقتی تحقیقات مهندس مشهدی به پایان رسید، فهمید که منبع آب حمام را از طلا ساخته‌اند. طلا رساناترین فلز است و گرما را خیلی خوب منتقل می‌کند.

به نظر می‌رسد شیخ بهایی هم این را می‌دانسته و برای همین منبع حمام را با طلا ساخته. اما از آن‌جایی که طلا خیلی باارزش است، برای احتیاط و دزدیده نشدن منبع، راز ساخت حمام را پنهان کرده‌ است.

بیشتر بخوانید: راهنمای خرید از اصفهان – مثل اصفهانی‌ها خرید کنید

آدرس حمام شیخ بهایی

گرمابه شیخ بهایی در خیابان شمس آبادی اصفهان است. به اینجا بروید و خیابان شیخ بهایی را پیدا کنید. حمام در تقاطع شمس آبادی و شیخ بهایی قرار دارد.

روی نقشه ببینید!

معماری گرمابه حمام شیخ بهایی

شاه عباس اول دستور ساخت حمام را داده. شیخ بهایی برای اینجا بخش‌های مردانه زنانه ساخته و در گرمابه، استخر، خزینه و آب‌انبار هم قرار داده. شمع حمام حدودا 300 سال روشن مانده اما بعد خاموش شده. از جمله دلایلی که برای خاموش شدن شمع می‌آورند این است که گروهی از دانشمندان خارجی مشغول تحقیق در این محل بوده‌اند که باعث خاموشی شمع شده‌اند و دیگر هرگز نتوانستند شمع را روشن کنند. البته به احتمال قوی این قصه واقعیت ندارد.

حمام‌های ایرانی همه طبق طب سنتی ایرانی-اسلامی ساخته شده‌اند. حمام شیخ بهایی سه بخش بینه، گرمابه و میان‌در دارد. اینجا طوری ساخته شده که هر سه بخش، دمای متفاوتی با هم دارند.

بینه یا سردخانه، همیشه هوایی خشک و سرد داشته. مردم اینجا لباس عوض می‌کردند و برای استحمام آماده می‌شدند. گرمخانه هم که جای استحمام بوده و به شکل هشت ضلعی ساخته شده. حمام شیخ بهایی قبلا 30 مالک و مدعی داشته. اما میراث فرهنگی در آخر اینجا را خرید و مال خودش کرد.

بازسازی گرمابه حمام شیخ بهایی

قرار بود اینجا را بازساری کنند و جانی تازه به آن بدهند. اما حالا حمام به خرابه تبدیل شده و اثری از حمام جادویی در آن دیده نمی‌شود. با این حال ظاهرا گفته‌اند که حمام را تا آخر سال 98 به موزه تبدیل می‌کنند. مثل حمام‌های سنتی قزوین و کاشان که حالا به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده‌اند.

پس فعلا به علت بازسازی امکان بازدید از آن وجود ندارد. سعی کنید هرموقع خواستید به بازدید آن بروید از قبل درمورد بازگشایی این حمام پرس و جو کرده باشید.

بیشتر بخوانید: مسجد امام اصفهان: آسایش یک گردش شیرین

آیا هنوز هم این حمام با یک شمع کار می‌کند؟

جواب خیر است! یکی از دلیل‌هایی که برای از کار افتادن سیستم این حمام عجیب و غریب می‌گویند این است که در جریان کنوکاو راز این حمام بعضی از محققان خارجی بخشی از سیستم این‌جا را خراب کرده‌اند و الان دیگر کار نمی‌کند.

سی و سه پل – پل تاریخی کنار حمام شیخ بهایی

از حمام  تا سی و سه پل اصفهان فقط 20 دقیقه پیاده راه است. حمام را که از نزدیک دیدید، حتما سری هم به این پل تاریخی بزنید. سی و سه پل 295 متر طولش است و حسین بنا اصفهانی آن را ساخته. اینجا سال 975 هجری شمسی باز شده و حالا نماد معماری و گردشگری اصفهان است.

اینجا در برابر رطوبت خیلی مقاوم و محکم است. می‌دانید علتش چیست؟ بنا و پی سی و سه پل طوری ساخته شده که با رطوبت و کنار آب، محکم‌تر می‌شود. برای همین اینجا 400 سال دوام آورده.

اما حالا که زاینده رود آب ندارد، خطر تخریب هم سی و سه پل را تهدید می‌کند.

این بود رمز و راز حمام شیخ بهایی! در مورد معماری این‌جا چه نکته‌ی دیگری می‌دانید؟ اطراف این حمام چه دیدنی‌هایی وجود دارد؟ برای ما در قسمت نظرات بنویسید.

راستی اگر به اصفهان دیدنی سفر کردید و دنبال یک اقامتگاه خوب برای خودتان بودید می‌توانید از رزرو اقامتگاه در پینورست استفاده کنید. پینورست یک پلتفرم رزرو اقامتگاه است که سعی کرده در تمام شهرهای پرطرفدار بهترین اقامتگاه‌ها را در اخیارتان قرار دهد.

پینورست