مسجد رنگونی ها ؛ دیدار با یکی از جذاب­ترین مساجد ایران

تصور دقیق شما از کلمه مسجد چیست؟ معمولا وقتی اسم مسجد به میان می‌آید همگی یاد یک بنای با معماری اسلامی – ایرانی می‌افتیم که یک گنبد بزرگ و گلدسته‌های سر به فلک کشیده دارد و برای تزئین آن از کاشی‌های لعابی با طرح و نقش اسلامی و آیات قرآن استفاده شده است. با ما همراه باشید تا سفری داشته باشیم به مسجد رنگونی ها آبادان و تمام تصورات قبلی شمارا درباره یک مسجد زیرورو کنیم!

تاریخچه مسجد رنگونی ها

چه ماجرایی پشت ساخت این مسجد با معماری متمایز از سایر مسجدها، آن‌هم در شهر آبادان وجود دارد؟ آبادان بخشی از تاریخ صنعت نفت کشورمان را به خود اختصاص داده است و به‌نوعی می‌توانیم بگوییم که پیدایش مسجد رنگونی ها نیز ارتباط نزدیکی با تاریخ استخراج و پالایش نفت در کشورمان داشته است. ماجرا از این قرار است که انگلیسی‌ها بعد استخراج نفت در مسجدسلیمان و نقاط دیگر استان خوزستان، متوجه شدند که این استان پتانسیل خوبی برای سرمایه‌گذاری و محکم کردن جای پای آن‌ها در کشور دارد. بعد اینکه انگلیسی‌ها به فکر تاسیس نخستین پالایشگاه نفت کشور افتادند، برای این کار گروهی متشکل از کارگران و متخصصان برمه‌ای را به ایران آوردند؛ چون آن‌ها در زمینه ساخت پالایشگاه و استخراج نفت حرفه‌ای و به‌قول‌معروف اینکاره بودند! نهایتا تصمیم بر این شد که پالایشگاه نفت موردنظر در آبادان تاسیس شود و مهم‌ترین دلیل این موضوع نیز نزدیکی آبادان به اروندرود بود تا بتوانند با ساخت اسکله و از طریق کشتی‌ها نفت را به سادگی آب خوردن صادر کنند.

بعد از تاسیس پالایشگاه، گروه زیادی از کارگران هندی، پاکستانی و برمه‌ای که همان میانمار امروزی است و البته کارگرانی از کشورهای دیگر، به امید کار در پالایشگاه به آبادان مهاجرت کردند و پالایشگاه کار خود را با تعداد زیادی کارگر خارجی شروع کرد. از آنجا که شمار زیادی از کارگران این کشورها مسلمان بودند و باید نمازشان را اول وقت اقامه می‌کردند، از مسئولین وقت پالایشگاه درخواست کردند تا یک مسجد در نزدیکی پالایشگاه تاسیس شود و آن‌ها بتوانند با خیال راحت در آنجا عبادت کنند. با موافقت مسئولان، ساخت مسجد در سال 1291 با هزینه خود کارگران و مهندسان برمه‌ای آغاز شد و در سال 1299 به پایان رسید.

بیشتر بخوانید: سه شهر ایران که زندگی شبانه دارند؛ از ضیافت کباب‌ها تا آواز زاینده رود

با آغاز جنگ تحمیلی بین ایران و عراق، مسجد رنگونی ها نیز مثل خیلی از آثار ارزشمند و تاریخی آبادان مورد حمله خمپاره‌ای قرار گرفت و تا حدود زیادی تخریب شد. اما بعد از پایان جنگ و آغاز بازسازی شهر آبادان، اهالی شهر و مسئولان آستین همت را بالا زدند و تا حد ممکن بنای این مسجد را بازسازی کردند و اجازه ندادند که بخشی از تاریخ شهر آبادان از یاد و خاطر مردم شهر پاک شود.

معماری مسجد رنگونی ها

معمولا مساجد در ایران در هر دوره‌ای از تاریخ به یکی از شیوه‌های آذری، اصفهانی و یا خراسانی ساخته می‌شدند و به همین خاطر شاهد این هستیم که در هر دوره از تاریخ مساجد ساخته شده شباهت زیادی به هم دارند. قدمت مسجد رنگونی ها به اواخر دوره قاجار بر می‌گردد. اینجا خبری از گلدسته‌های طویل و گنبد بزرگ و کاشی‌کاری شده نیست و از سبک معماری شبه‌قاره هند برای ساخت این مسجد استفاده شده است. مسجد رنگونی‌ ها دارای چهار گنبد کوچک و دو مناره است که باظرافت خاصی ساخته شده‌اند. مهم‌ترین قسمت‌های این مسجد شامل شبستان، ماذنه و حیاط اصلی هستند که همگی با طرح و نقش‌های زیبا تزئین شده‌اند.

یکی از زیباترین و البته مهم‌ترین بخش‌های مسجد، محراب قدیمی آن است که با استفاده از اشکال هندسی، نقش‌های اسلیمی و طرح‌های برجسته و البته رنگ‌های بسیار جذاب و چشم‌نواز تزئین شده است و در همان نگاه اول به نمای داخلی مسجد، نظرتان را جلب می‌کند.

بیشتر بخوانید: یک گردش کوتاه در کوچه فستیوال بوشهر

نمای بیرونی مسجد رنگونی ها با گچ تزئین نشده، بلکه از سیمان برای ساخت آن و ایجاد طرح و نقش‌ها استفاده شده است. نه‌تنها در نمای مسجد، بلکه در سایر نقاط نیز همه طرح و نقش‌ها با سیمان بری ایجاد شده‌اند و با استفاده از رنگ مخصوص، آینه و شیشه‌های رنگارنگ تزئینات مختلفی در گوشه و کنار مسجد انجام شده است.

آدرس و مسیر­ دسترسی به مسجد رنگونی ها

برای دیدن مسجد رنگونی ها باید به آبادان سفر کنید. اگر از مرکز استان خوزستان یعنی شهر اهواز عازم آبادان بشوید مسیری تقریبا 143 کیلومتری در پیش خواهید داشت. در نهایت بعد از یک سفر 2 ساعته به شهر آبادان خواهید ‌رسید و می‌توانید در قدم اول مسجد رنگونی ها و بعد از آن تعداد زیادی از دیدنی‌های آبادان را از نزدیک ببینید.

روی نقشه ببینید!

مسجد رنگونی ها در ابتدای خیابان پزشک و رو به روی انبار پخش داروی شرکت نفت قرار دارد. آدرس و مسیر دسترسی به مسجد خیلی سرراست است اما اگر در پیدا کردن آدرس مسجد به مشکل برخوردید می‌توانید از اهالی این منطقه از آبادان پرس­و­جو کنید و آن‌ها شمارا راهنمایی خواهند کرد.

چرا این مسجد اینقدر مهم است؟

علیرغم تصور خیلی از افراد، مسجد رنگونی ها تنها یک بنای تاریخی با معماری جذاب و دل‌نشین نیست؛ بلکه اگر به تاریخ مراجعه کنیم متوجه می‌شویم این مسجد توسط کسانی ساخته شده است که عمدتا سنی مذهب بودند، اما هرگز درهای این مسجد به روی شیعیان آبادان بسته نبوده و نخواهد بود.

مسلمانان سنی مذهب برای عبادت و خواندن نماز از مهر نماز استفاده نمی‌کنند؛ و با توجه به گفته‌های افراد مطلع، در گوشه و کنار مسجد می‌توانید محل‌های قرارگیری مهر نماز را ببینید و همین ثابت می‌کند که این مسجد نقش مهمی در برقراری پیوند محکم بین مسلمانان شیعه و سنی داشته است و همگی به‌وقت اذان در کنار یکدیگر نماز را اقامه می‌کرده­اند. بنابراین مسجد رنگونی ها در طول تاریخ به‌عنوان نماد دوستی میان شیعه و سنی شناخته می‌شود و همان‌طور که گفتیم، این مسجد واقعا با بقیه مساجد فرق دارد!

بیشتر بخوانید: پرسه در شهر سازه های آبی؛ شوشتر را چطور بگردیم؟

محبوبیت مسجد رنگونی ها و البته معماری جذاب، آرامش‌بخش و دل‌نشین آن باعث شد که از سال 1300 تا سال‌ها از این مسجد به‌عنوان محلی برای عبادت، جشن و گردهمایی‌های مذهبی استفاده شود و این داستان تقریبا تا پیش از آغاز جنگ تحمیلی ادامه داشت.

جاهای دیدنی نزدیک مسجد رنگونی ها

کلیسای سورت گاراپت

کلیسای گاراپت مهم‌ترین کلیسای آبادان و یکی از مشهورترین کلیساهای جهان است. حتما می‌پرسید چرا؟ شهرت این کلیسا به خاطر قرارگیری آن در مجاورت مسجد امام موس بن جعفر است؛ ‌طوری که کلیسا و مسجد دیوار به دیوار یکدیگر هستند. این کلیسا در سال 1336 ساخته شده است و معماری خاص و زیبایی دارد. کلیسای گارپت آبادان در خیابان زند قرار دارد.

قدمگاه خضر نبی

قدمگاه یا مقام خضر نبی در هفت کیلومتری شرق آبادان قرار دارد. این قدمگاه حدود پانصد سال پیش ساخته شده است و به خاطر تاریخی بودن شهرت خیلی زیادی دارد.

ساحل اروند

در بازدید از مسجد رنگونی ها فاصله چندان زیادی با ساحل اروند نخواهید داشت. اگر تاریخ جنگ را تا حدودی به یاد داشته باشید حتما به خاطر دارید که تعداد زیادی از شهدای کشورمان در عبور از رودخانه اروند به شهادت رسیدند. در بازدید از ساحل اروند می‌توانید یادگاری‌های بجا مانده از زمان جنگ مثل تانک‌ها، قایق‌ها و سنگرها را از نزدیک ببینید.

موزه آبادان

این موزه در سال 1340 تاسیس شد و تعداد زیادی از آثار تاریخی کشورمان در این موزه به نمایش گذاشته شدند. با شروع جنگ تحمیلی، موزه آبادان تخلیه شد و آثار تاریخی و ارزشمند این موزه به محلی امن منتقل شدند. این موزه بعد از پایان جنگ مرمت و بازسازی شد و مجدد آماده پذیرایی از علاقه‌مندان به تاریخ و آثار باستانی شد، اما این بار با این تفاوت که آثار و نقاشی‌هایی از جنگ تحمیلی نیز به این موزه اضافه شدند.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن