فرهنگسرای نیاوران؛ ترکیب معماری و فرهنگ

فرهنگسرای نیاوران اولین فرهنگسرای ایران است و در کنار کاخ نیاوران ساخته شده.

 معماری این مجموعه از نمونه‌های خوب معماری معاصر ایرانی است. فرهنگسرای نیاوران به خاطر باغ، فضای سبز، حوض و فواره‌هایی که دارد و همین‌طور فعالیت‌های فرهنگی و هنری‌اش خیلی محبوب است.

فرهنگسرای نیاوران چگونه جایی است؟

فرهنگسرای نیاوران مجموعه‌ای است فرهنگی که در دهه پنجاه شمسی توسط کامران دیبا، معمار برجسته ایرانی، طراحی شد.

این فرهنگسرا در باغی قرار دارد که ابتدا قرار بود محلی برای تجمع مراکز خیریه و انجمن‌های علمی و فرهنگی شود؛ اما به پیشنهاد کامران دیبا یک مجموعه فرهنگی در قسمت‌های مختلف این باغ بلااستفاده ساخته شد.

جالب است بدانیم فیروز شیروانلو که نخستین مدیر این مجموعه بود، برای اولین بار واژه فرهنگسرا را به کار برد و به این ترتیب بستر ساختن دیگر فرهنگسراها در ایران ایجاد شد. مساحت باغ این فرهنگسرا که در میدان نیاوران و رو به روی پارک نیاوران واقع شده است، صد و ده هزار متر است.

در ساخت این بنا به شرایط آب و هوایی کوهستانی منطقه توجه ویژه‌ای شده و طبیعت در نظر گرفته شده است. بادگیرهای این فرهنگسرا، ویژگی منحصربه‌فردش است؛ نور خورشید از چهار طرف این بادگیرها وارد میشود و روشنایی را به داخل ساختمان‌ها می‌برد و هوا هم با وجود این بادگیرها در جریان است و مطبوع می‌شود.

بنای ساختمان‌های فرهنگسرا از سبک معماری پست‌مدرن پیروی می‌کنند اما همزمان از معماری سنتی ایرانی هم الهام گرفته‌اند؛ مثلا سردر اصلی فرهنگسرا با الهام از ساختار هشتی معماری سنتی ایرانی بنا شده‌است.

حیاط مرکزی فرهنگسرا فواره و باغچه دارد و درهای ساختمان به روی آن باز می‌شود. یا در ساخت نماهای ساختمان‌ها از بتن مسلح استفاده شده و با افزودن مقداری پودر سنگ زرد و سفید، رنگی سبز مانند به نماها داده شده که یادآور رنگ خانههای کاهگلی ایرانی است. با این وجود، ظاهر بنا در ابتدا ایرانی به نظر نمی‌رسد؛ اما با نگاه دقیق‌تر می‌توان ریشه‌های شیوهی سنتی ایرانی را در آن دید.

امکانات و بخشهای مختلف فرهنگسرای نیاوران

فرهنگسرای نیاوران همان‌طور که گفته شد دارای ساختمان‌ها و بخش‌های مختلفی است.

باغ فرهنسرای نیاوران

فضای باغ به خوبی حفظ و در طراحی فضای سبز از روح معماری ایرانی استفاده شده است. این باغ با حوض‌ها و فواره‌های فیروزهای خود در هر فصل چهره‌ای متفاوت دارد که علاقهم‌ندان زیادی را برای گشت زدن و یا عکاسی به خود جذب می‌کند؛ همچنین در فضاهای مسطح باغ برنامه‌های فرهنگی و هنری هم برگزار می‌شود.

ساختمان اداری

این بخش با سه طبقه شامل واحدهای تجسمی، سینما و تئاتر، گرافیک، موسیقی، طرح و برنامه، رایانه و روابط عمومی است.

نگارخانه

دو نگارخانه در فرهنگسرای نیاوران جای گرفته‌است. یکی از نگارخانه‌ها از پنج نیم طبقه به مساحت ششصد متر مربع تشکیل شده است که اعتبار زیادی برای هنرمندان حوزه تجسمی دارد.

کافه گالری

کافه گالری فرهنگسرای نیاوران، یکی از بهترین مکان‌ها برای نشست‌ها و رویدادهای هنری است. انواع کارگاه‌های هنری، نشست‌های رسانه‌ای، هم‌اندیشی و برنامه‌های هنری در کافه گالری برگزار می‌شود.

در این مجموعه می‌توان هنرهای تجسمی را در قالب نمایشگاه‌ها به نمایش گذاشت. سرای هنر هم مکانی مناسب برای چنین رویدادهایی است. این قسمت برای بهبود و تقویت مناسبات، هم‌اندیشی‌ها و گسترش معاملات به وجود آمده.

کتابخانه

کتابخانه فرهنگسرای نیاوران دارای منابعی غنی در حوزه هنر و شرق شناسی است. در سال هشتاد تنها منابع هنر و منابعی از متون قدیمی تاریخ و ادبیات در این محل باقی ماند و حالا کتاب‌های این کتابخانه شامل کتاب‌های هنری فارسی و لاتین، نشریات روز صحافی شده، دایره‌المعارف‌ها و واژه‌نامه‌های هنری، آلبوم‌های نقاشان و هنرمندان بزرگ جهان است.

سالن گوشه

این سالن با صد و نه صندلی در انتهای حیاط مرکزی و گوشه بین دو ساختمان قرار گرفته و آن‌ها را مثل یک پل به هم متصل می‌کند. از این سالن برای اجرای تئاتر و گاها کلاس‌های آموزشی استفاده می‌شود.

سالن اصلی (سالن خلیج فارس)

سالن خلیج فارس دارای دویست و شصت و دو صندلی است و هم به عنوان سالن سینما و هم برای اجرای تئاتر، کنسرت موسیقی و برگزاری سمینار، همایش و نشست‌های تخصصی مورد استفاده است؛ همچنین این سالن به لحاظ فنی از قابلیت‌ها و امکانات زیادی برخوردار است که باعث شده برای کنسرت موسیقی استاندارد باشد.

کلاس‌های آموزشی فرهنگسرای نیاوران محل مناسبی برای یادگیری هنر است چرا که تنوع فعالیت‌های این مجموعه بسیار است؛ نشست‌های هنری، شب شعر، نمایش‌های کودک، اجرای موسیقی و تئاتر، مثنوی‌خوانی، شاهنامه‌خوانی و نمایشگاه‌های هنری و نشست‌های نقد فیلم از جمله آن‌ها هستند.

بیشتر بخوانید: میدان تجریش ؛ جایی که بازارگردها و شکم‌گردها به هم می‌رسند

چگونه و چه زمانی به فرهنگسرای نیاوران برویم؟

فرهنگسرای نیاوران در میدان نیاوران (باهنر)، خیابان پاسداران، مقابل پارک نیاوران قرار دارد. اگر قصد دارید با وسایل حمل و نقل عمومی به این فرهنگسرا بروید چند گزینه دارید؛ اولین گزینه استفاده از مترو است که شما می‌توانید با استفاده از خط یک آن (تجریش – کهریزک) به ایستگاه تجریش بروید. از آنجا به میدان قدس رفته و سوار تاکسی‌های نیاوران شده و به فرهنگسرا برسید.

گزینه بعدی استفاده از بی‌آر‌تی‌های راه‌آهن – تجریش است. با استفاده از آن‌ها خود را به میدان تجریش برسانید و همان‌طور که گفته شد با تاکسی و یا اتوبوس‌های تجریش – دارآباد یا میدان رسالت – میدان قدس به میدان نیاوران برسید.

فرهنگسرا هر روز از ساعت ده صبح الی هشت شب و در ایام رمضان از ساعت نه صبح الی شش عصر باز است.

زمان مشخص و خاصی برای بازدید و استفاده از امکانات فرهنگسرا وجود ندارد چرا که هر روز هفته برنامه‌ای خاص در این مجموعه اجرا می‌شود. اگر به فعالیت‌های هنری علاقه دارید، می‌توانید برنامه‌های متنوع این مجموعه را از سایت فرهنگسرای نیاوران دنبال کرده و در آنها شرکت کنید.

اطراف فرهنگسرای نیاوران چه دیدنیهایی وجود دارد؟

موقعیت فرهنگسرای نیاوران طوری است که بازدیدکنندگان می‌توانند از دیگر مکان‌های تاریخی و تفریحی شمال تهران استفاده کنند. در ادامه چندتا از آن‌ها را معرفی می‌کنیم.

کاخ نیاوران

همانطور که اشاره کردیم فرهنگسرای نیاوران در کنار کاخ نیاوران ساخته شده است.

باغ ییلاقی فتحعلی‌شاه قاجار در نیزاری که در محل کنونی این باغ موزه است ایجاد شد و آن را «نی آوران» نامیدند. محمدشاه هم در همین باغ بنای کوچکی بنا کرد و بعد ناصرالدین‌شاه قاجار «کاخ صاحبقرانیه» را در این باغ ساخت.

آخرین بنایی که در دوران قاجار در این باغ ساخته شد، عمارت کوشک احمدشاهی است. کاخ نیاوران اقامتگاه تابستانی محمدرضا شاه پهلوی نیز بوده است و امروزه به‌عنوان موزه در معرض دید عموم قرار دارد.

بازار تجریش و امامزاده صالح

این بازار از یک طرف به میدان تجریش و از سمت دیگر به امام‌زاده صالح دسترسی دارد. بازار تجریش که بازار تاریخی شمیران محسوب می‌شود همچنان بافت قدیمی خود را حفظ کرده است. این بازار به صورت سرپوشیده دو محله سرپل و تجریش را به هم وصل می‌کند.

بیشتر بخوانید: بازار تجریش تهران ؛ اینجا یکی از قدیمی‌ترین مراکز خرید شهر تهران است

پارک نیاوران

پارک نیاوران مقابل فرهنگسرای نیاوران قرار گرفته است. در ورودی این پارک طبقات و پله‌های مختلف در میان درختان جلوهای خاص ایجاد کرده‌اند. این طبقات و پلکان در واقع مشخصه و ویژگی این بوستان هستند و در قسمت‌های مختلفش دیده می‌شوند. آب‌نماها و حوض‌های بزرگی نیز در سراسر پارک به چشم می‌خورد.

پارک جمشیدیه

پارک جمشیدیه با وسعتی حدود ده هکتار در شمال تهران قرار دارد. این تفرجگاه با امکاناتی که دارد توانسته شرایط تفریح را برای ساکنین تهران مهیا کند. درختان کهنسال این بوستان را به یکی از ریه‌های شهر تهران تبدیل کرده‌اند؛ همچنین دریاچه، آمفی تئاتر، بوستان سنگی، نمایشگاه‌های مختلف از دیگر امکاناتی است که در پارک جمشیدیه فراهم شده است.

بیشتر بخوانید: گذری در جمشیدیه بوستان دل انگیز خاطره ها در کنار موجودات عجیب سنگی

شیوا جودکی

من شیوا جودکی دانشجوی ادبیات نمایشی در مقطع کارشناسی هستم و ادبیات رو با علاقه‌ بسیار دنبال می‌کنم. سعی دارم در نوشتن، تجربه‌های متفاوتی کسب کنم و مهارت‌هام رو توی حوزه‌های مختلف گسترش بدم.