کویر خارتوران ؛ به آفریقای ایران خوش آمدید!

کشوری که ما در آن زندگی می‌کنیم 1 میلیون و 648 هزار کیلومترمربع وسعت دارد. قضیه وقتی جالب می‌شود که بدانیم 70 درصد از این پهنه وسیع را کویر و بیابان تشکیل داده است. در همین کویر و بیابان‌هایی که ما آن‌ها را صرفا به عنوان جاهای خشک و بی‌آب و علف می‌شناسیم دنیایی در جریان است که شاید باور کردن آن برای هر بیننده و شنونده‌ای سخت باشد. کویر خارتوران که به آفریقای ایران معروف است یکی از مناطق بیابانی شگفت‌انگیز است.

در این مطلب تصمیم داریم تا کویر خارتوران را به شما معرفی کنیم و شما راه راهنمایی کنیم تا از آن دیدن کنید؛ پس با ما همراه باشید.

معرفی کویر خارتوران

اگر مستندهای حیات‌وحش آفریقا را تماشا کنید می‌بینید که در یک محیط‌زیست صدها گونه جانوری در کنار هم زندگی می‌کنند و گاهی با یکدیگر زندگی رقابتی دارند. کویر خارتوران که از آن به عنوان آفریقای ایران یاد می‌کنیم یک منطقه حفاظت‌شده شامل بخش‌های مختلف مثل پارک ملی و پناهگاه حیات‌وحش است. این کویر با مساحتی حدود 147 هزار هکتار از نظر وسعت بعد از سرنگتی تانزانیا در قاره آفریقا به عنوان دومین بیوسفر جهان شناخته می‌شود.

این کویر بزرگ و تماشایی از آن دست مکان‌ها است که سفر به آن ‌هم هیجان کویر‌نوردی را برای شما به همراه دارد و هم لذت بازدید از حیات‌وحشی که تنوعش را در هیچ کجای ایران پیدا نخواهید کرد. کویر خارتوران در استان سمنان و شرق شهرستان شاهرود قرار دارد و قسمت کوچکی از بخش شرقی این کویر در شهرستان سبزوار استان خراسان رضوی قرار گرفته‌ است.

این کویر محدوده جغرافیایی گسترده‌ای دارد؛ اما اگر از مسیر جاده تهران – مشهد یا همان بزرگراه امام رضا (ع) ابتدا به سمت سمنان حرکت کنید این کویر در مسیر جاده و شرق دهستان طرود، غرب دهستان زمان‌ها و شمال شرقی کویر مرکزی ایران واقع شده‌ است. 

بیشتر بخوانید: کویر مصر؛ از چاه یوسف تا تپه‌های شنی و آسمان پر ستاره

در کویر خارتوران زندگی در جریان است! اگر برای اولین بار به خارتوران سفر می‌کنید شاید محیط اینجا در نگاه اول خشک و بی‌روح به نظر برسد؛ اما در کمال ناباوری شما با یکی از ذخیره‌گاه‌های زیستی بسیار مهم کره زمین طرف هستید. اینجا تنوع جانوری بسیار ویژه‌ای دارد و محل وسیعی برای زندگی تعداد زیادی گونه پستاندار، پرنده، خزنده و دوزیست است.

کویر خارتوران از 3 بخش تشکیل شده است. حدود 75 درصد از کل وسعت کویر به زیستگاه حیات‌وحش اختصاص داده شده است. 8 درصد از وسعت این ناحیه به عنوان پارک ملی خارتوران شناخته می‌شود و 17درصد باقی‌مانده منطقه حفاظت‌شده خارتوران را تشکیل می‌دهد.

حیات در کویر خارتوران جریان دارد!

در کویر خارتوران درست وسط دریایی از شن که آفتاب سوزان به آنها می‌تابد و تحمل گرما را برای ما مشکل می‌کند حیاتی در جریان است که حتی تصورش هم برای خیلی از ما سخت و دشوار است. کویر خارتوران مثل بقیه کویرهای ایران چشم‌اندازهای بسیار زیبا و دیدنی از تپه‌های شنی و رمل‌ها را برای شما به نمایش می‌گذارد. وقتی به خارتوران وارد می‌شوید کویر و حیات‌وحش بی‌ نظیر آن شما را حیرت‌زده خواهد کرد.

کویر خارتوران دومین منطقه حفاظت‌شده وسیع کشور است. بر اساس برآوردهای انجام شده در اینجا 41 گونه از پستاندارانی مثل غزال، روباه قرمز، پلنگ ایرانی و گربه پالاس، 167 گونه پرنده از جمله هوبره، تیهو، کبک، بلدرچین، عقاب دشتی، عقاب طلایی، شاه بوف و کرکس مصری، 42 گونه خزنده از جمله بزمجه بیابانی، کفچه‌مار، لاک‌پشت، مار زنگی و مار جعفری، 2 گونه دوزیست و 72 گونه مار زندگی می‌کنند. وجود حیوانات دوزیست و 9 گونه مار آبزی هوش از سر هرکسی می‌برد. چطور ممکن است در یک کویر گونه‌های آبزی زندگی کنند؟

خاص‌ترین حیوانات این منطقه یوزپلنگ آسیایی و گورخر ایرانی هستند. گورخر کمیاب ایرانی رنگ نخودی دارد و با گورخرهایی که راه‌راه هستند متفاوت است. حدود 100 قلاده یوزپلنگ آسیایی هم که یک گونه در حال انقراض است در این منطقه زندگی می‌کنند. اگر آدم خوش‌شانسی باشید شاید بتوانید یکی از آن‌ها را به‌طور اتفاقی ببینید.

پوشش گیاهی این کویر اعجاب‌انگیز هم در نوع خود جالب است. این منطقه علاوه بر تنوع جانوری که به آن اشاره کردیم تنوع گیاهی جالبی هم دارد. گیاهانی مثل قیچ، کاروان کش، درمنه، خار شتر، گون و گز تاغ بخش زیادی از پوشش گیاهی کویر خارتوران را تشکیل داده‌اند.

تفریحاتی که می‌توانید در کویر خارتوران انجام بدهید

قدم زدن و عکاسی

نه فقط کویر خارتوران بلکه به هرکجا که سفر کنید اولین و کم‌هزینه‌ترین تفریحی که به ذهنتان خواهد رسید پیاده‌روی کردن و گرفتن عکس‌های یادگاری است.

شترسواری

ممکن است تجربه شترسواری را داشته باشید؛ اما اگر تابه‌حال این فرصت برایتان فراهم نشده توصیه می‌کنیم در سفر به کویر خارتوران حتما امتحانش کنید.

آفرود سواری

حتی تماشای فیلم‌های آفرود سواری در کویر و بیابان هم هیجان‌انگیز است. اگر به آفرود سواری علاقه دارید و به هر دلیلی فرصت انجامش را نداشته‌اید در این کویر می‌توانید از انجام آن لذت ببرید.

بیشتر بخوانید: کویر مرنجاب؛ از تپه‌های شنی تا کاروانسرای تاریخی

تور طبیعت‌گردی خارتوران

منظره کویری، تماشای طلوع و غروب خورشید و قدم زدن روی شن‌ها در کویر خارتوران یکی از لذت‌بخش‌ترین تفریحات ممکن‌ است. اگر تجربه زیادی در زمینه کویرنوردی نداشته باشید برای زدن به دل این کویر عظیم و محافظت‌شده به تورهای طبیعت‌گردی احتیاج پیدا خواهید کرد. تورهای خارتوران معمولا به دو شکل برگزار می‌شود. اگر به هیجان علاقه دارید پیشنهاد می‌کنیم تورهای آفرودی را انتخاب کنید؛ در غیر این صورت می‌توانید تورهای با وسایل نقلیه توریستی را انتخاب کنید.

مسیر دسترسی و بهترین زمان سفر به کویر خارتوران 

منطقه حفاظت‌شده خارتوران در استان سمنان و حدودا 50 کیلومتری شرق شاهرود قرار دارد. این منطقه وسعت زیادی دارد و نمی‌توانیم حد و مرز دقیق و مشخصی برای آن تعیین کنیم. اگر از سمت تهران به‌طرف سبزوار و مشهد حرکت کنید در مسیر بزرگراه امام رضا و درست بعد از شاهرود می‌توانید وارد منطقه حفاظت‌شده و کویر خارتوران بشوید.

همان‌طور که همه ما از مناطق کویری انتظار داریم این نقاط آب‌و‌هوای خیلی گرمی دارند. از نظر ما بهترین زمان برای سفر به خارتوران شش ماه دوم سال خصوصا فصل زمستان است.

اگر تصمیم دارید که برای دیدن کویر خارتوران راهی شاهرورد و استان سمنان شوید می‌توانید همین حالا با اجاره اقامتگاه در پینورست خیال خودتان را از بابت محل اقامت راحت کنید.

دیدنی‌های اطراف کویر خارتوران 

علاوه‌ بر کویر خارتوران و دیدنی‌ها و تفریحات بی‌نظیرش در نزدیکی اینجا جاذبه‌های گردشگری دیگری هم وجود دارند که دیدن آن‌ها خالی از لطف نیست؛ مثلا می‌توانید سفر به روستاهای مختلف و آشنایی با زندگی مردم بومی این منطقه را چاشنی سفرتان کنید.

روستای رضا آباد

رضا آباد روستایی بسیار جذاب و دیدنی با بافت پلکانی است که شما را به یاد سایر روستاهای پلکانی و گل سرسبد آن‌ها یعنی ماسوله می‌اندازد. این روستا محل قشلاق ایل چوب‌داری است و این فرصت را خواهید داشت که سیاه‌ چادرهای عشایر این روستا را برای اقامت انتخاب کنید. با حضور در این روستا و گپ زدن با عشایر می‌توانید با زندگی عشایری و رسم و رسومات خاص این مردم خونگرم آشنا بشوید. 

روستای قلعه بالا

روستای قلعه بالا معروف به دروازه حیات‌وحش توران یکی از معروف‌ترین جاهای دیدنی حوالی کویر خارتوران است که در دامنه کوه و در ارتفاع 2500 متری قرار گرفته است. در این روستا می‌توانید دیدنی‌هایی از جمله چند حمام‌ قدیمی، قنات‌های پرآب و درختان کهن‌سال را از نزدیک ببینید و مزه غذاهای خوشمزهای که به دست اهالی روستا تهیه می‌شوند را بچشید. اگر قصد اقامت در حوالی منطقه حفاظت‌شده خارتوران را دارید خانه‌های این روستا گزینه‌های مناسبی به نظر میرسند.

بیشتر بخوانید: کویر ورزنه ؛ هیجان‌انگیزترین کویر ایران

روستای دلبر

روستای دلبر یکی دیگر از روستاهای دیدنی این حوالی است. اگر قصد دارید گورخر ایرانی، بز و کل را از نزدیک ببینید باید به پاسگاه محیط‌بانی این روستا سر بزنید. کنار پاسگاه محیط‌بانی روستا قلعه‌ کوچکی قرار دارد که به اقامتگاه بوم گردی تبدیل شده و می‌توانید از آن برای استراحت و صرف غذا استفاده کنید.

روستای احمدآباد

روستای احمد آباد در دل کویر قرار گرفته و دورتادور آن توسط شن‌های کویر محاصره شده است. رودخانه کال ‌شور از کنار همین روستا عبور می‌کند. در احمد آباد امکان اقامت هم خواهید داشت.

توصیه‌های ضروری

رفتن به کویر علاوه بر تجربه به علم و دانش هم نیاز دارد. در مناطق کویری باید انتظار روزهای گرم و شب‌های به‌شدت سرد را داشته باشید. به همین خاطر توصیه می‌کنیم حتما لباس گرم به همراه داشته باشید.

اگر تجربه و اطلاعات کافی ندارید هم حتما از یک راهنمای کار بلد یا تورهای گردشگری استفاده کنید تا به مشکل برنخورید.

شما تا به‌حال به کویر خارتوران رفته‌اید؟ وجود همچین جایی در وسط بیایان شما را شگفت‌زده کرد؟ شانس دیدن حیوانات بومی این منطقه را داشتید؟ توانستید گورخر ایرانی را ببینید؟ آیا آفرود سواری در این کویر را امتحان کردید؟‌حتما تجربه سفرتان را برای ما بنویسید.

اگر تصمیم دارید که برای سفر برنامه‌ریزی کنید این را فراموش نکنید که می‌توانید برای اجاره اقامتگاه به سایت پینورست سر بزنید. شما می‌توانید بهترین نرخ اجاره خانه روستایی، آپارتمان مبله، ویلای ساحلی و … را در این سایت مشاهده کنید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن