دریاچه هامون؛ اینجا گهواره قصه‌های شاهنامه است

دریاچه هامون سومین دریاچه بزرگ ایران است که در شمال سیستان و بلوچستان جاخوش کرده. مدت‌ها این دریاچه محل زندگی انواع موجودات و پرندگان مهاجر بوده ولی چند سالی است که آب دریاچه به شدت کم شده و دیگر خبری از شکوه سابق آن نیست.

در این مطلب پینورست قصد داریم به زابل سفر کنیم و با این دریاچه‌ی قدیمی و زیبایی‌هایش آشنا شویم.

دریاچه و تالاب هامون را بهتر بشناسیم

اگر اهل شاهنامه‌خوانی باشید در میان اشعار حماسی که نقش اول آن‎ها را رستم، پهلوان برخاسته از سیستان بازی می‎کند، به اسمی برمی‎‌خورید به ‎نام دریاچه زره که پرآب بوده و به دشت‌های اطرافش سالیان سال سبزی و حیات هدیه می‌داده است. 

سال‌ها گذشته و نام دریاچه زره به هامون تغییر کرده و البته این تغییر تنها در نام این دریاچه نبوده و «هامون» ما دیگر نه به بزرگی و نه به پرآبی «زره» شاهنامه نیست.

دریاچه و تالاب بین‌‎المللی هامون به ترتیب بعد از دریای کاسپین یا خزر و دریاچه ارومیه، سومین دریاچه بزرگ ایران و هفتمین تالاب بین‌‎المللی جهان است و یکی از ذخیره‎‌گاه‌های زیست‌کره یونسکو در ایران به‌شمار می‌رود.

بیشتر بخوانید: سواحل مکران؛ جایی که صحرا و دریا با هم یکی می‌شوند

دریاچه هامون به ظاهر تنهاست و پهناور ولی درواقع از چند دریاچه کوچک به نام‌های دریاچه هامون صابری یا سیستان، دریاچه هامون پوزک ایران، دریاچه هامون هیرمند و دریاچه هامون پوزک افغانستان تشکیل شده‌ است که در زمان فراوانی آب دست به دست هم می‌دهند و می‌شوند همان هامونی که باید باشد.

هامون بیشتر از همه از رود هیرمند آب می‌‎گیرد و اصلاً سرچشمه کم‌آبی هامون هم بلاهایی است که به‌خاطر سوء‎مدیریت بر سر هیرمند آوار شده است. 

وسعت هامون بیشتر از 5000 کیلومتر است، قسمتی از آن در افغانستان است و بخش بزرگ‌تری از آن در ایران، در دو استان سیستان و بلوچستان و کرمان جاخوش کرده است.

هامون در فصل‎‌های بارش، خصوصاً اگر بارندگی زیاد باشد، حسابی پرآب و لبریز می‌شود و زمین‌های اطراف را باتلاقی می‎‌کند؛ پس اگر در فصل‌های مختلف به هامون سفر کنید، تعجب نکنید چراکه ممکن است هر بار با یک چهره از هامون مواجه شوید:

دریاچه‎‌های دائمی با عمق ۱۱ متر، دریاچه‌های فصلی که به‌صورت نوار باریکی دورتادور دریاچه‌های دائمی را گرفته‌اند و زمین‌های گلی و باتلاق‌ها که بیشتر در جنوب و غرب دریاچه هامون هستند.

دریاچه هامون کجاست

همان‌طورکه گفتیم دریاچه هامون در سیستان و بلوچستان است ولی دقیق‌ترش می‌شود در نزدیکی شهر زابل یعنی در شمال شرقی سیستان و بلوچستان؛ تا جایی که این دریاچه یکی از مقاصد گردشگری شهر زابل به حساب می‌آید و مسافرانی که از دور و نزدیک به این شهر سفر می‌کنند حتماً به سراغ دریاچه و تالاب هامون هم می‌روند.

روی نقشه ببینید!

اگر برای دیدن دریاچه هامون در شهر زابل اتراق می‌کنید، می‌توانید از هتل‌ها، رستوران‌ها و امکانات این شهر هم به راحتی استفاده کنید.

پرندگان و ماهیانی که هامون را خانه خودشان کرده‌اند

 نام دریاچه را که می‌شنویم اولین تصویری که در ذهنمان تداعی می‌شود یک پهنه آبی و آرام در میان زمین‌های سبز بیکران اطراف است و بعد از آن به یاد همه موجوداتی می‌افتیم که آب دریاچه آن‌ها را کنار هم گردآورده.

تالاب هامون هم تقریباً همین شکلی است. هامون تنها منطقه‌ای در شرق ایران است که هر سال میهمان پرندگان مهاجری است که دسته دسته به سویش پرمی‌گشایند.

نه تنها پرندگان مهاجر و بومی بر فراز دریاچه و تالاب هامون پرواز می‌کنند که ۲۳۹ گونه مختلف جانوری در دریاچه و تالاب هامون زندگی می‌کنند. از بین‌شان پلیکان و غاز و فلامینگو جزو پرندگان مهاجر هستند و جغد و اردک تاجدار و هوبره و تیهو و عقاب از پرندگان بومی هامون هستند که خانه و زندگیشان دشت و تالاب هامون است.

خزندگان خطرناکی مثل چند نوع مار هم در این منطقه زندگی می‌کنند که باید مراقب سبک پذیرایی آن‌ها بود! 

بیشتر بخوانید: سفرنامه میناب تا چابهار؛ روایتی از انسان‌های آب‌پز

دریاچه هامون با آب شیرینی که دارد، محل مناسبی شده برای ماهی‌هایی چون کپور و آمور و…؛ هر چند که اگر این روزها به هامون سفر کنید دیگر خبری از جلال و جبروت سابقش نیست.

چرا هامون دیگر هامون سابق نیست

تغییرات آب و هوایی و ایجاد زمین‌های کشاورزی در اطراف دریاچه هامون، سدسازی روی رودخانه‌هایی که به هامون سرازیر می‎‌شوند، افزایش جمعیت منطقه و نیاز به آب بیشتر، آبیاری‎‌های غیراصولی کشاورزان منطقه و… همه و همه دست به دست هم داده‌‎اند تا موجب خشک‎ شدن هامون شوند.

مرگ هامون به مرگ تمام موجوداتی ختم می‌شود که این دریاچه را به عنوان محل زندگی خود انتخاب کرده‌‎اند. علاوه بر این، پوشش گیاهی اطراف هامون هم نابود می‌شود که در نتیجه آن دامداری نیز در منطقه از بین می‎‌ر‌‌ود. برای همین حفظ کردنش باید برای همه ما در اولویت باشد.

چطور به هامون برویم

اگر از تهران قصد سفر به تالاب هامون را دارید، با توجه به مسافت زیاد بین شهر زابل در سیستان و بلوچستان تا تهران، می‌توانید از طریق هوایی خودتان را به این شهر برسانید، اما اگر اهل سفرهای زمینی هستید، بار و بندیل خود را ببندید و با اتومبیل شخصی به سمت تالاب هامون راهی شوید.

مسافت زمینی تهران تا زابل حدوداً ۱۴۳۱ کیلومتر است و بین ۱۶ تا ۱۷ ساعت زمان برای رسیدن به آن لازم است. این در حالی است که اگر با هواپیما سفر کنید، نهایتاً یک ساعت و نیم در راه خواهید بود. 

بیشتر بخوانید: جزیره های خلیج فارس؛ از خاک رنگی هرمز تا جزیره‌ای مخصوص مردها!

به زابل که رسیدید و کمی خستگی راه را از تن به‌‎درکردید، می‌توانید در جاده زابل به نهبندان، به سمت محلی به نام چاه خرما بروید تا به جاده منتهی به تالاب هامون برسید. جالب است بدانید که بسته به فصلی که برای سفر خود انتخاب می‌‎کنید و کم آبی یا پرآبی دریاچه هامون، مدت زمان رانندگی شما در جاده منتهی به دریاچه متغیر خواهد بود ولی خود را آماده کنید که حداقل دو کیلومتر جاده خاکی در پیش رو دارید.

شما تا به حال دریاچه هامون را دیده‌اید؟ شانس دیدن پرندگان بومی یا مهاجری که در این دریاچه زندگی می‌کنند را داشتید؟ حتما نظر و تجربه خودتان از سفر به زابل و دیدن این دریاچه را برای ما بنویسید.

افراد زیادی به سفر رفتن و دیدن جاهای جدید علاقه دارند. انتخاب محل اقامت یکی از دغدغه‌های اصلی سفر است. شما می‌توانید با اجاره اقامتگاه به صورت آنلاین در پینورست خیال خودتان را از بابت محل اقامت راحت کنید. امکان اجاره انواع اقامتگاه از بومگردی و کلبه جنگلی تا اجاره ویلا حیاط دار در این سایت وجود دارد.

پینورست