حمام قجر قزوین؛ لوکیشن فیلم‌های قدیمی ایرانی

زمانی که سراغ بخش‌های مربوط به کتب کهن فارسی در کتابخانه‌ها بروید احتمالا از تعداد بالای متن‌های مرتبط به اصول و نکات حمام و پاکیزگی بدن تعجب خواهید کرد. کتاب‌های قدیمی و زیادی در زبان فارسی مربوط به چند قرن پیش درباره آداب حمام رفتن نوشته شده‌اند که حکایت از اهمیت این مساله در طول تاریخ برای مردم ایران دارد. جز کتاب‌ها از طریق اهمیت و توجه به طراحی و معماری در ساخت حمام به نقش مهم این بنا‌ها می‌توان پی برد. امروز به حمام قجر (موزه مردم‌شناسی قزوین) در این شهر رفته و از این بنای کهن دیدن می‌کنیم.

چگونگی ساخت حمام قجر قزوین

همان‌طور که گفتیم ایرانیان در گذشته در هر دو دوران پیش و پس از ورود اسلام به تمیزی و پاکیزگی بدن اهمیت جدی قائل بودند. به خاطر همین ساختن حمام‌ عمومی در تمامی شهرها و روستاهایی در سراسر ایران رواج پیدا کرد.

با گذر زمان و با افزایش دانش در حوزه معماری و مهندسی ساختمان، حمام‌ها در هر خانه نیز ساخته می‌شدند و از طرفی تکنیک‌های جدیدی در ساخت چنین ساختمان‌هایی به‌کار می‌رفت.

حمام قجر در شهر قزوین از قدیمی‌ترین این بنا‌ها در این شهر است. بر اساس اسناد مکتوب تاریخی، ساخت این حمام به قرن یازدهم هجری و سال ۱۰۵۷ بازمی‌گردد. حمام قجر توسط امیر خان قاجار قزوینی که از سردارهای شاه عباس صفوی بود بنا گشت. این ساختمان در ابتدا حمام شاهی نام داشت که در بعضی از متن‌ها با اسم جالب «صحت عافیت» از آن یاد شده است.

برای مثال شعری در که منتسب به معماران حمام قجر است: ساخت از لطف شاه حمامی به لطافت قبول هر مقبل  چون یکی از درون برون آید صحت عافیت بود تاریخ. برخی کارشناسان معتقدند عبارت صحت عافیت با اعداد ابجد ۱۰۵۷ سال ساخت بنا را نیز یادآور شده است.

بیشتر بخوانید: عالی قاپو قزوین ، درگاهی بزرگ به سوی دولتخانه صفوی

بخش‌های مختلف در حمام قجر قزوین در سریال‌های ایرانی

همان‌طور که گفتیم حمام قجر امروز به‌عنوان موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری داده است. این بنا در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

این بنا در مساحتی حدود ۱۰۵۰  متر مربع ساخته شده است. حمام قجر یا همان شاهی سه بخش سربینه، میاندر و گرمخانه و دو بخش مجزای مردان و زنان را شامل می‌شود. درب اصلی این بنا در بخش جنوبی ساختمان باز می‌شود و از طریق پله‌های مار‌‌پیچ به سربینه می‌رسد. پخش سربینه را احتمالا پیش از این در فیلم و سریال‌های قدیمی مشاهده کرده باشید.

این بخش از حمام‌ها یک حوض بزرگی در وسط دارند و در اطراف آن شش ضلع شاه‌نشین و یک راهرو با طاق‌نمایی هشت ضلعی سربینه را به گرمخانه متصل می‌کند. حمام قجر قزوین بر اساس اعتقاد به طب سنتی طراحی شده است. در این حالت از قسمت سربینه تا گرمخانه دما و رطوبت بالا می‌رود. فضای خشک و کمی خنک در سربینه حاکم است و فضاهای اصلی از طریق راهرو به یکدیگر متصل می‌شوند. امروز در بخش سربینه اشیا و ابزار کار موزه مردم شناسی برای بازدید عموم قرار داده شده‌اند. سربینه محلی شبیه به رختکن استخر و باشگاه‌های امروزی جایی برای صحبت بین مردم و حتی کارهای تجاری بوده است.

بیشتر بخوانید: قزوین شهری در مسیر گردشگری نه مقصد گردشگری!

معماری حمام قجر

در خصوص معماری حمام قجر نکته‌های جذاب زیادی وجود دارد. علاوه بر دقت در طراحی معماری بر اساس طب سنتی، تزئینات بسیار ظریف و زیبایی در حوزه کاشیکاری و ساخت طاق‌های رسمی‌بندی شده را در اینجا می‌توان مشاهده کرد.

کف حمام با سنگ‌های از جنس مرمر آراسته شده است. برای حفظ حریم مردم و خصوصا بانوان، حمام پایین‌تر از سطح زمین طراحی شده به طوری که پشت بام حمام قجر هم‌سطح کف خیابان قرار می‌گیرد. درب ورودی که در ضلع غربی بنا وجود دارد محل رفت و آمد بانوان به‌حمام محسوب می‌شده است. حمام قجر دارای حوض‌های آب سرد نیز بوده و انتقال آب به این بنا از طریق لوله‌هایی از جنس سفال که «تنپوشه سفالی» شناخته می‌شوند صورت می‌گرفته است.

موزه مردم شناسی حمام قجر

تغییر کاربری حمام به موزه مردم‌شناسی در حوزه گردشگری و جذب توریست تاثیر مثبتی داشته و باعث کسب اطلاعات و مشاهده نکته‌های متنوع تاریخی و مرتبط با آداب و رسوم مردم شهر قزوین شده.

برای مثال در همان قسمت رختکن بخش‌هایی از تنوع زیستی اقوام مختلف در شهر قزوین مثل: تات‌ها، ترک، قزوینی و مراغه‌ای را می‌توان دید. در بخش موسوم به میان‌در دو طرف فضای حمام تابلو‌های را می‌بینید که حکایت از آداب و رسوم کهن مردم شهر قزوین دارد. یکی از این رسم‌های کمتر شناخته شده در این تابلو‌ها مشاهده می‌شود رسم زیبایی مشهور به پنجاه بدر است که در اردیبهشت ماه بارانی، همزمان با پنجاهمین روز سال جدید مردم به شکرانه این برکت الهی روزی را همچون سیزده بدر در طبیعت می‌گذرانند. شغل‌های مختلف در شهر و بازار قزوین نیز در این قسمت به‌نمایش در آمده است.

زمان مناسب و مسیر دسترسی به حمام قجر قزوین

برای رفتن به حمام قجر قزوین یا همان موزه مردم‌شناسی پس از ورود به شهر از سبزه میدان به سمت خیابان امام خمینی حرکت کنید. پس از آن وارد خیابان عبید زاکانی شده که حمام در آنجا قرار دارد. با رسیدن به این خیابان با محلی مملو از ساختمان و بافت‌های بافت تاریخی مواجه خواهید شد.

بهترین زمان برای بازدید از حمام قجر و سفر به شهر قزوین فصل بهار محسوب می‌شود. تعطیلات نوروز فرصت مناسبی برای آنهایی است که هنوز به این شهر با بناهای بناهای کهن نرفته‌اند. خوشبختانه حمام قجر در بین سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ خورشیدی نیز مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت تا از تخریب آن جلوگیری شود. برای اطلاعات بیشتر درباره روزها و ساعات بازدید با شماره این مجموعه ۳۳۲۳۳۱۵۵ ۰۲۸ می‌توانید تماس بگیرید.

بیشتر بخوانید: جاهای دیدنی قزوین که نباید از دست داد!

در انتها باید گفت شهر قزوین با خوشمزه‌ترین غذا‌ها تا مردم بسیار مهمان‌نواز و خونگرم مقصد خوبی برای مسافران و به‌خصوص آنها که به دیدار از بناهای تاریخی و معماری کهن علاقه دارند به‌حساب می‌آید. شما کدامیک از دیدنی‌های شهر قزوین را گشته‌اید؟ برای ما بنویسید. 

راستی به هرکجای ایران که سفر کردید برای اجاره آپارتمان مبله خود نگران نباشید. کافی‌ست به سایت پینورست سر بزنید تا در آن بهترین آپارتمان‌های مبله و تمیز را پیدا کنید و به راحتی آن را رزرو کنید.

آرش روحی