موزه ملی ملک ؛ سفری در تاریخ از دریچه کتابخانه‌ای در خیابان سپه

موزه ملی ملک که در سر در باغ ملیِ تهران قرار دارد مجموعه‌ای نفیس از اشیایی تزیینی است، کاربردی و تاریخی در بخش موزه و انواع کتب خطی، سنگی و آثار فرهنگی گران‌بهای زیادی در قسمت کتابخانه که همگی جزو موقوفات شخصی به نام حسین آقا ملک است.

موزه ملی ملک کجاست؟

کتابخانه و موزه ملی ملک در خیابان امام خمینی تهران، در کنار ساختمان امور خارجه قرار دارد. این مجموعه اولین موزه وقفی – خصوصی ایران است و یکی از شش کتابخانه بزرگ کشور با موضوع نسخ خطی هم محسوب می‌شود. این موزه در سال ۱۲۸۷ خورشیدی در مشهد توسط حسین آقا ملک تاسیس شد.

هدف حسین آقا ملک این بود که محققان خارجی ضمن آشنایی بیشتر با فرهنگ و تمدن ایران بتوانند به راحتی از نزدیک این نشانه‌های فرهنگی و هنری را ببینند. او از مشورت با کارشناسان و اهل فن برای تهیه و خرید اشیای این موزه کمک گرفته است.

حسین آقا ملک چند سال پس از ایجاد موزه، همه آنچه که در موزه بود را به دیگر موقوفات خود در آستانه قدس رضوی اضافه کرد و بعدها موزه به تهران و خانه پدری حاج ملک منتقل شد و در نهایت امروزه در ساختمان فعلی‌اش قرار دارد. برای این که ببینیم موزه ملک چه بخش‌هایی دارد، با وب سایت پینورست همراه باشید.

موزه ملی ملک چه بخش‌هایی دارد؟

موزهی ملی ملک همانطور که گفتیم از دو بخش اصلی موزه و کتابخانه تشکیل شده است. بخش موزه در طبقه همکف و زیر همکف ساختمان قرار دارد و مجموعههای متنوعی از سه هزار سال تاریخ، تمدن و فرهنگ اسلامی – ایرانی را در دل خود جای داده است.

تالارهای مختلف موزه ملک شامل تالار سکهها، تالار تمبرهای تاریخی و گنجینهی فرش، تالار کمال الملک و خاندان غفاری، تالار کتابت و نگارگری، بخش مجموعه اهدایی بانو عزت ملک، سالن تک اثر، نمایشگاه دائمی حاج حسین آقا ملک و نگارخانهی ملک است و مجموعههای زیر را به نمایش می‌گذارد:

• مجموعه سکه و نشان: این مجموعه شامل ده هزار مدال و سکهی کمیاب از قرن شش پیش از میلاد تا دوران پهلوی است. سکهها از امپراتوری بیزانس، یونان باستان، خلفای اسلامی، امپراتوری عثمانی و جانشینان اسکندر در این مجموعه قابل بازدید است. سکه فتحعلی شاه در لباس ایل و سکه سلطنت پنجاه روزهی حسینعلی میرزا از برجستهترین آثار این مجموعه است.
• مجموعه نسخ خطی: این مجموعه شامل نسخ خطی قرآن، صحیفه سجادیه، نهج البلاغه، تورات و … از دوران افشاریه، امپراتوری عثمانی، تیموریان، خوارزمشاهیان، سلجوقیان، سامانیان، صفویان، زندیان، ایلخانیان، پهلوی و … است.
• مجموعه نگارگری: آثار نگارگری با تکنیکهای مختلفی از دوران افشاریه، ایلخانیان، زندیه، صفویه، قاجاریه و … در این مجموعه برای علاقهمندان گرد هم آمدهاند.
• مجموعه طراحی و نقاشی: تابلوهایی از هنرمندان مشهور ایرانی در دوران قاجار، پهلوی و بعد از انقلاب در این بخش جمعآوری شده است. این آثار با تکنیکهای مختلف توسط هنرمندانی چون کمال الملک، لطفعلی خان صورتگر، هادی تجویدی و برخی از هنرمندان اروپایی خلق شده است.
• مجموعه هنر لاکی: شامل هشتاد و شش قلمدان، قاب آینه و سرچسبدان با قدمت سیصد سال است که با نقاشی لاکی تزیین شدهاند.
• مجموعه تمبر: این مجموعه متشکل از هزاران قطعه تمبر از نخسین تمبرهای تولید شده در ایران و جهان تا زمان کنونی است.
• مجموعه فرش: سی و چهار تخته قالی و قالیچه از نقاط مختلف ایران از هنرمندان فرشبافی دو قرن اخیر جمعآوری شده است.
• مجموعه بانو عزت ملک: تابلوهای نقاشی قاجاری، نسخ خطی، قلمدان، سری قلیان و آثار لاکی چهل و هفت اثر این مجموعه است که توسط بانو عزت ملک فرزند حاج حسین ملک اهدا شده است.
• مجموعه خوشنویسی: این مجموعه از آثار خوشنویسی نامدارترین هنرمندان خوشنویس ایرانی مانند یاقوت مستعصمی، علیرضا عباسی، میرعماد، احمد نیریزی، درویش عبدالمجید طالقانی، میرزا غلامرضا اصفهانی و … تشکیل شده است.

از دیگر مجموعههای این موزه میتوان به این موارد اشاره کرد: مجموعهی چوب، فلز، منسوجات، اسناد و فرامین، سفال و سرامیک و چینی، شیشه، سنگ، مطبوعات و نشریه، عکس و آلبوم، نقشه، عاج و استخوان و …

بیشتر بخوانید: تهران شهر نقاشی‌های دیواری – این نقاشی‌ها را روی دیوارها پیدا کنید

کتابخانه ملک بخش دیگری است که از حدود نوزده هزار نسخه خطی نادر نگهداری میکند. صد هزار کتاب چاپی، بیش از سه هزار کتاب چاپ سنگی و بیش از پانصد عنوان نشریه ادواری در این کتابخانه وجود دارد. تاریخ چاپ بسیاری از کتابهای چاپی به پیش از سالهای بیست خورشیدی باز میگردد و نخستین کتابهای چاپی ایران به شمار میروند. مخازن کتاب و تالارهای مطالعه تنها بخشهای این کتابخانه نیستند و بخشهایی هم برای مرمت نسخ خطی، عکاسی و تهیه میکرو فیلم، صحافی، جلدسازی و … در آن ایجاد شده است.

تاریخچه موزه ملی ملک

حسین ملک معروف به حاج حسین آقا ملک بانی کتابخانه ملک است. خاندان او اصالتا تبریزی و برخی از اعضای آن روحانی بودند. حسین ملک در زمان حیاتش اموال زیادی را وقف کتابخانه کرد تا پس از مرگش درآمدی برای توسعه کمی و کیفی آن فراهم باشد. او در سال پنجاه و یک در سن صد و یک سالگی درگذشت و در حرم امام رضا به‌خاک سپرده شد.

بیشتر بخوانید: دیدنی ترین موزه های تهران؛ گردش در زمان

حسین ملک با خرید کتابخانه‌های شیخ عبدالحسین بروجردی و میرزا ارسطو، منشی کنسولگری روس و دیگر کتابخانه‌های مشهور دوران قاجار مانند هدایت‌الله باشی، صدر الافاضل، قوام‌الدوله و حسام‌السلطنه پایههای لازم برای یک کتابخانه را در مشهد ایجاد کرد. بعدها همه کتاب‌ها به خانه پدری او در بازار بین‌الحرمین تهران منتقل شد و کتابخانه تا سال هفتاد و پنج در خانه ملک برپا بود. پیش از آن، حسین آقا ملک برای توسعه کتابخانه، قطعه‌زمینی را در باغ ملی تهران (محل کنونی مؤسسه) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه خریده و وقف کرده بود؛ اما احداث ساختمان در زمان حیات ملک ممکن نشد و آستان قدس رضوی در سال شصت و چهار طراحی و بنای ساختمان جدید را آغاز کرد و در سال هفتاد و پنج ساختش را به پایان رساند.

برای بازدید از موزه این نکات را در ذهن داشته باشید:

ساعت بازدید از موزه ملی ملک در شش ماه اول سال از ساعت هشت و ربع صبح تا چهار و چهل و پنج بعد از ظهر و شش ماه دوم سال از ساعت هشت و نیم صبح تا چهار و ربع بعد از ظهر است؛ همچنین مجموعه در روزهای پنجشنبه یک ساعت زودتر بسته می‌شود. بازدید از این مجموعه به طور تقریبی و بسته به میزان علاقه شما می‌تواند از دو تا چهار ساعت طول بکشد.

روزهای بازدید از این مجموعه همه روزه به جز جمعه‌ها و تعطیلات رسمی در نظر گرفته شده است و هزینه بازدید از موزه ملی ملک برای ایرانی‌ها و یا توریستان خارجی دو هزار تومان است. بهترین زمان بازدید از موزه ملی ملک صبح‌ها است که تعداد کمتری بازدیدکننده وجود دارد و شما می‌توانید با دقت اشیا موزه را بررسی نمایید.

برای رفتن به موزه ملی ملک در تهران پس از رسیدن به میدان امام خمینی به سمت سر در باغ ملی بروید و سپس می‌توانید این موزه را در خیابان ملل متحد (میدان مشق) ببینید؛ اما باید در نظر داشته باشید که موزه در محدوده طرح ترافیک قرار دارد.

بیشتر بخوانید: ۸ دلیل برای این که حداقل یک بار تهران را بگردید ؛ جاهای دیدنی تهران

در صورتی که می‌خواهید از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنید چند راه پیش روی شما است. می‌توانید با استفاده از خطوط یک (تجریش – کهریزک) و دو (صادقیه – فرهنگسرا) به ایستگاه متروی امام خمینی بروید و بعد با کمی پیاده روی به سر در باغ ملی برسید؛ با گذر از این سر در موزه ملی ملک سمت چپ شما خواهد بود. البته از ایستگاه مترو حسن آباد نیز با حرکت در خیابان امام خمینی به‌سمت شرق، به سردر باغ ملی و موزه ملک خواهید رسید. با استفاده از خطوط بیآرتی هم می‌توانید خود را به ایستگاه خیام رسانده و با کمی پیاده روی به سر در باغ ملی برسید.

شماره تماس موزه ملی ملک: 66700988-021

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره عضویت در کتابخانه و استفاده از کتاب ها می‌توانید با شماره 66751291-0021  تماس بگیرید.

آیا تا به حال به این اولین موزه خصوصی ایران سری زده‌اید؟ نظرتان در مورد اشیاء تاریخی و فرهنگی‌ای که داخل این کتابخانه و موزه نگهداری می‌شود چیست؟ کدوم اشیا شما را بیشتر از بقیه شگفت‌زده کردند؟ کدام‌ها را مدت بیشتر و با دقت بیشتری تماشا کردید؟ کدام‌ها هنوز از ذهنتان خارج نشده‌اند؟

برای ما در بخش نظرات حتما تجربه خودتان را از این موزه بنویسید.

شیوا جودکی

من شیوا جودکی دانشجوی ادبیات نمایشی در مقطع کارشناسی هستم و ادبیات رو با علاقه‌ بسیار دنبال می‌کنم. سعی دارم در نوشتن، تجربه‌های متفاوتی کسب کنم و مهارت‌هام رو توی حوزه‌های مختلف گسترش بدم.