امامزاده عبدالله و عبیدالله ؛ شاهکار معماری دوره اسلامی

ما در کشوری زندگی می‌کنیم که هر گوشه و کنار آن چیزی برای به نمایش گذاشتن دارد. یک‌لحظه تصور کنید چیزی به اسم معماری اسلامی در ایران وجود نداشت؛ دیگر نه اثری از مساجد با فضای باشکوه بود و نه بناهای آرامگاهی که از شاخصه‌های مهم معماری دوره اسلامی هستند! اگر در شهر تاریخی دماوند گشت‌وگذار داشته باشید احتمالا متوجه برج آرامگاهی با گنبد فیروزه‌ای زیبا خواهید شد که در شمال شهر و محله درویش خودنمایی می‌کند و گنبد فیروزه‌ای آن از ارتفاعات اطراف دماوند مشخص است. این آرامگاه بقعه امامزاده عبدالله و عبیدالله است.

شهر دماوند در 78 کیلومتری شرق تهران قرار دارد و در فهرست شهرهای تاریخی و اسطوره‌ای ایران جا گرفته است. شاید نام شهر دماوند و کوه دماوند یکی باشد؛ ولی بد نیست بدانید که این دو دارای معانی متفاوتی هستند. دماوند برای کوه به معنی ظرف آتش یا دارنده آتش یا بخار است؛ درحالی‌که برای شهر دماوند به معنی شهری است که به دنبال کوه قرار گرفته است. امامزاده عبدالله و عبیدالله دماوند در قلب شهر دماوند و در بافت قدیمی و تاریخی این شهر قرار گرفته است. با ما همراه باشید تا از نزدیک نگاهی به این آرامگاه تاریخی زیبا داشته باشیم و جزئیات معماری آن را مرور کنیم.

امامزاده عبدالله و عبیدالله ؛ بازمانده حکومت سلجوقیان بر دماوند

امامزاده عبدالله و عبیدالله از بناهای مربوط به اواخر قرن هفتم هجری قمری یعنی دوره حکومت سلجوقیان و ایلخانی در دماوند است. اگر بخواهیم به‌طورکلی و در یک نگاه امامزاده عبدالله و عبیدالله را توصیف کنیم باید بگوییم اینجا یک برج آرامگاهی مربوط به قرن هفتم هجری قمری است که بدنه مضرس دارد، یعنی نقش و نگارهای روی ستون و دیوارها به‌صورت دندانه‌ای هستند. گنبد این بنا فیروزه‌ای رنگ است که روی بخش بیرونی آن طرح و نقش‌های گچی و مهر مانند به چشم می‌خورند. اینجا مدفن دو تن از فرزندان امام موسی کاظم است.

فضای امامزاده عبدالله و عبیدالله دماوند در زمان‌های قدیم به چیزی که امروز می‌بینیم ختم نمی‌شد؛ بلکه اینجا یک مجموعه تاریخی و مذهبی به مرکزیت امامزاده عبدالله و عبیدالله بوده است که متاسفانه بخش‌های دیگر آن دستخوش تغییر شده‌اند و امروز اثری از آن‌ها نیست. امروزه در نزدیکی امامزاده حسینیه‌ای جدید ساخته شده است و اطراف این محیط تاریخی در گذشته گورستان اهالی دماوند بوده است.

بیشتر بخوانید: امامزاده زید در کوچه‌پس‌کوچه‌های بازار

از توصیف کلی و فضای اطراف امامزاده عبدالله و عبیدالله که بگذریم و وارد جزئیات بشویم، خواهیم دید که در ساخت این بنا بیشتر از آجر، سنگ، کاشی‌های لعابی و چوب استفاده شده است. بنای امامزاده از داخل به شکل هشت‌وجهی است و روی هریک از این وجه‌ها یک طاق‌نما در داخل قاب مستطیل مانند ساخته شده است که از کف تا زیر گنبد ادامه دارد. هشت نورگیر کوچک هم در هشت ضلع بنا ایجاد شده‌اند که نور خورشید را به داخل هدایت می‌کنند. علاوه بر این، در قسمت مرکزی داخل مقبره تزئینات مختلفی به چشم می‌خورند که با رنگ‌های قرمز و فیروزه‌ای رنگ‌آمیزی شده‌اند.

چیزی که امامزاده عبدالله و عبیدالله دماوند را خاص و مشهور کرده تعداد زیاد کتیبه‌هایی است که در داخل و خارج آن وجود دارند. خیلی از این کتیبه‌ها به‌مرور زمان به دست هنرمندان خوش‌ذوق ایرانی ساخته و اضافه شده‌اند و از مصالحی مثل سنگ، چوب و گچ در ساخت آن‌ها استفاده شده است. اولین در چوبی در بخش شمالی امامزاده، یکی از قدیمی‌ترین و ارزشمندترین شاهکارهای منبت‌کاری اسلامی بوده که متاسفانه از بین رفته است و امروزه جای آن را دو لنگه در خشک‌وخالی گرفته‌اند!

و اما در نمای خارجی بنا چیزی که جلب توجه می‌کند گنبد زیبا و فیروزه‌ای امامزاده است که در دوره قاجار کاشی‌کاری شده و تا به امروز چندین بار مورد ترمیم و بازسازی قرار گرفته است. متاسفانه به دلیل مسدود شدن کانال‌های رفع رطوبت اطراف بنا می‌بینیم که رطوبت به جاهای مختلف بنا آسیب زده و همین موضوع باعث ریزش تدریجی بخش‌های مختلف امامزاده شده است.

چطور خودمان را به این بقعه برسانیم؟

دماوند چهار محله دارد که فرامه، قاضی و درویش مهم‌ترین و قدیمی‌ترین محله‌های آن هستند. امامزاده عبدالله و عبیدالله در شمال شهر دماوند و در محله درویش، کنار حسینیه این محله قرار گرفته است.

برای دسترسی به امامزاده عبدالله و عبیدالله باید خودتان را به دماوند زیبا برسانید. اگر از سمت تهران حرکت می‌کنید می‌توانید آزادراه تهران – پردیس یا جاده دماوند را انتخاب کنید و اگر از سمت فیروزکوه راهی دماوند می‌شوید باید جاده فیروزکوه را انتخاب کنید. فاصله دماوند از تهران حدود 78 کیلومتر و از فیروزکوه 81 کیلومتر است.

روی نقشه ببینید!

امامزاده عبدالله و عبیدالله نزدیک به رودخانه دماوند یا همان رودخانه تار قرار دارد. برای رفتن به این امامزاده باید خودتان را از راه بلوار امام خمینی به میدان هفده شهریور برسانید و از آنجا مستقیم وارد بلوار شهرداری بشوید. با رسیدن به کوچه برادران شهید صدیفی که کنار پست‌بانک قرار دارد وارد کوچه بشوید و همین‌طور مسیر را ادامه می‌دهید تا امامزاده را کشف کنید!

راستی به یاد داشته باشید اگر برای اقامت در دماوند دنبال اقامتگاه مناسب می‌گردید می‌توانید از وب سایت و اپلیکیشن اجاره ویلا پینورست استفاده کنید و از بین ویلاهای دست‌چین شده ما برای دماوند ویلای استخردار مورد نظر خودتان را به‌صرفه‌تر و راحت‌تر پیدا کنید.

دیدنی‌های اطراف امامزاده عبدالله و عبیدالله

شهر دماوند یکی از آن شهرهای دیدنی ایران است که شاید اسمش زیر سایه کوه دماوند گم شده باشد. ولی خیالتان راحت این شهر دیدنی‌های بسیاری دارد. اگر برای زیارت و دیدار از بقعه امامزاده به این شهر سفر کردید شاید بدتان نیاید از این جاها هم دیدن کنید:

رودخانه دماوند

اولین چیزی که در دماوند و حوالی امامزاده عبدالله و عبیدالله نظرتان را جلب می‌کند رودخانه این شهر است. رودخانه دماوند که حیات و طراوت دماوند را تضمین کرده است از شمال این شهر سرچشمه می‌گیرد و بعد از گذر از شهر دماوند و طی کردن مسیر چندین کیلومتری به رودخانه جاجرود می‌پیوندد.

برج شیخ شبلی

یکی از دیدنی‌های معروف و البته تاریخی دماوند برج شیخ شبلی است. برج شیخ شبلی درواقع بنای یادبودی برای حاکم این شهر در زمان حکومت خلفای عباسی یعنی شیخ ابوبکر دلف بن حجدر شبلی است. این بنای تاریخی و ارزشمند که معماری آن خیره‌کننده است بر بالای یک تپه در شرق دماوند و نزدیک رودخانه دماوند قرار گرفته است. برای دسترسی به آن کافی است از بلوار امام حسین وارد خیابان شیخ شبلی بشوید.

مسجد جامع دماوند

مسجد جامع دماوند یا مسجد جامع عتیق مثل برج شیخ شبلی در شرق دماوند و بین دو محله قدیمی این شهر به نامهای قاضی و فرامه قرار گرفته دارد. به باور بعضی‌ها مسجد جامع دماوند در دوران حکومت سلجوقیان ساخته شده اما بعضی دیگر اعتقاد دارند که قدمت این مسجد به پیش از دوران حکومت سلجوقیان بر می‌گردد. این مسجد بارها و بارها مورد بازسازی قرار گرفت و نهایتا در سال 1337 یک مسجد جدید روی پایه‌های همان مسجد قدیمی ساخته شد، ولی هنوز مناره و یکی از ستون‌های مسجد قدیم پابرجا هستند.

تا به حال شده به شهر تاریخی دماوند سفر کنید؟ به محله‌ تاریخی درویش هم سر زده‌اید؟ توانستید از حمام تاریخی آن یا از امامزاده عبدالله و عبیدالله بازدید کنید؟ نظر شما در مورد این منطقه تاریخی و بافت زیبا و معماری منحصر به فرد آن چیست؟

اگر تا به حال هم موفق نشده‌اید به دماوند سفر کنید و دلتان می‌خواهد تعطیلات بعدی را در این شهر تاریخی بگذرانید، فراموش نکنید برای اجاره آنلاین اقامتگاه از پینورست دیدن کنید و از بین واحد‌های استریل و درجه‌ یک ما اقامتگاه دلخواهتان را در دماوند پیدا کنید.

راستی فراموش نکنید که تجربه سفرتان را برای ما همینجا در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن