حمام گله داری ؛ موزه مردم شناسی بندر عباس را بهتر بشناسیم

امروز می‌خواهیم با همدیگر به سراغ حمامی تاریخی در جنوب ایران برویم. حمام گله داری یکی از آن حمام‌های قجری با معماری و جزییات خاص خودش است که اگر به داد آن نمی‌رسیدند، اکنون تعدادی آپارتمان جای آن را گرفته بود.

این مکان تاریخی یادگار روزهایی است که حمام، محلی مهم و تاثیر گذار بوده و تصمیمات اساسی زیادی در آن گرفته می‌شد. این حمام در نزدیکی ساحل خلیج فارس و دومین حمام تاریخی شهر بندر عباس است. گرمابه‌ای که روزگاری پر از رونق بود و شاید حتی جای سوزن انداختن در آن نبود.

دومین حمام تاریخی بندرعباس

این حمام تاریخی در جنوب ایران، استان هرمزگان و شهر بندر عباس است. در منطقه‌ای که به منطقه قلعه شاهی‌ها یا همان اِوَزی‌ها معروف است می‌توانید بناهای مختلفی را با نام گله داری‌‌ها پیدا کنید که یکی از آن‌ها حمام گله‌داری است.

برخی به اشتباه این حمام را تنها حمام تاریخی بندر عباس معرفی می‌کنند اما در حقیقت این بنا، دومین حمام تاریخی است و حمام گپ اولین آن در بندر عابس است.

تا سال 1340 که هنوز لوله‌کشی به خانه‌ها نیامده بود، از این حمام استفاده زیادی می‌شد و یکی از شلوغ‌ترین حمام‌های بندر عباس بوده است. این گرمابه در دو نوبت مردانه و زنانه سرویس می‌داده و حمام کردن در آن پر از تشریفات بوده است. بعد از ورود آب لوله‌کشی به خانه‌ها، به آهستگی این حمام فراموش می‌شود و برای سال‌ها به عنوان انبار استفاده می‌شده است. دیگر وقتی آب تمیز در خانه موجود است چه کسی نیاز به گرمابه و شلوغی‌های آن را دارد. 

تا اینکه در دهه هفتاد مسئولان فرهنگی به داد این بنای تاریخی می‌رسند و پس از بازسازی و ثبت آن به عنوان یک اثر ملی، این حمام را تبدیل به موزه مردم شناسی می‌کنند.

بیشتر بخوانید: کاریز کیش ، شهری زیرزمینی میان انبوهی از مرجان و صدف

چطور خودمان را به حمام گله داری برسانیم

از این گرمابه تا خلیج فارس فقط یک خیابان فاصله است. برای رسیدن به این گرمابه باید وارد بلوار ساحلی بندر عباس (بلوار طالقانی) شوید و سپس به خیابان دلگشا بروید تا سرانجام به این حمام و کلا منطقه‌ای برسید که نام گله داری را زیاد می‌شنوید.

روی نقشه ببینید!

اگر هم برای اقامت در همان نزدیکی نیاز به اقامتگاه مناسب دارید، برای تجربه یک اقامت دوست داشتنی به وب سایت پینورست سر بزنید و از بین اقامتگاه‌های ما انتخاب کنید.

شیخ احمد گله داری

دلیل اینکه این حمام با نام گله داری شناخته می‌شود، سازنده و واقف آن است. در قرن 13 هجری خانواده‌ای بسیار ثروتمند در بندر لنگه زندگی می‌کردند به اسم خانواده گله داری. همانطور که از اسم این خانواده مشخص است آن‌ها صاحب گله‌های بسیاری بودند. ثروت این خانواده به حدی بوده که برخی آن‌ها را اولین ثروتمندان و متمولان ایران می‌دانند. معروف‌ترین فرد این خانواده شیخ احمد گله‌داری بوده است. فردی خیر که ثروت خود را در راه کمک به مردم و رفع نیازهای آن‌ها خرج می‌کرده است.

مسجد گله داری

شیخ احمد بناهای زیادی را در بندر عباس ساخته که این حمام فقط یکی از آن‌ها بوده است. مسجد، آب انبار و چیزهای دیگری که او می‌ساخته و همه آن‌ها را وقف مسجد می‌کرده که همین کار باعث محبوبیت و شهرت او در آن دوران شد. 

شیخ احمد که با نام رشید التجار یا رئیس التجار هم شناخته می‌شد در سال 1323 وارد مجلس شورای اسلامی شد و جزء خیرین به نام منطقه خود بود. 

آثار به جا مانده زیادی از شیخ احمد باقی مانده مانند مسجد گله داری، خانه گله داری و حمام گله داری که موضوع امروز ماست.

معماری حمام گله داری

همان‌طور که گفتیم این حمام فقط یک خیابان با خلیج فارس فاصله دارد و به همین خاطر رطوبت بالایی در محیط وجود دارد. این رطوبت را در کنار رطوبت خود حمام بگذارید تا متوجه شوید که چرا این حمام نیاز به یک معماری و مصالح خاص داشته است. 

برای ساخت این حمام از سنگ اسفنجی، ساروج محلی و گچ دستکوب استفاده شده است تا این بنا بتواند سطح بالای رطوبت را تحمل کند. سنگ‌های اسفنجی این بنا از خلیج فارس قرض گرفته شده‌اند زیرا توانایی بالایی در جذب رطوبت و مدیریت آن دارند. در کف بنا نیز از آجر فرش استفاده شده است تا زمانی که مردم پا برهنه روی آن راه می‌رفتند حس بدی نداشته باشند. 

ورودی این بنا یک راهروی کوچک است که به بینه یا در واقع همان رختکن حمام می‌رسد. در وسط این رختکن یک حوضچه هشت ضلعی کوچک قرار دارد و در اطراف آن چهار نشیمن‌گاه یا سکو وجود دارد. هر کسی که قرار بوده به حمام برود باید پای خود را درون این حوضچه می‌گذاشت تا دمای بدن خود را برای ورود به حمام تنظیم کند. 

پس از تعویض لباس و تنظیم دمای بدن باید از میاندر که راهرویی پیچ دار است عبور می‌کردید تا به گرمخانه می‌رسیدید. این راهرو دو وظیفه اصلی دارد یکی اینکه دید رختکن را از قسمت اصلی حمام جدا کند و دیگر اینکه دمای گرم‌خانه را حفظ کند و گرمای گرم‌خانه را به سرعت هدر ندهد. گرم‌خانه در واقع همان محل اصلی برای حمام و شستشوی خود بوده است که با دو سکو در اطراف آن برای نشستن طراحی شده است.

بیشتر بخوانید: جزیره های خلیج فارس؛ از خاک رنگی هرمز تا جزیره‌ای مخصوص مردها!

در بالای سر این گرم‌خانه سوراخ‌هایی را درون سقف می‌بینید که در واقع نقش نورگیر و سیستم تهویه هوا را داشتند و هر زمان که نیاز بوده آن‌ها را باز یا بسته می‌کردند تا نور و دمای محیط را تنظیم کنند. پس از گرم‌خانه نیز وارد خزینه می‌شدید. جایی برای آب‌کشی خود و تمام شدن حمام‌تان. 

تون‌خان یا در واقع همان سیستم گرمایشی حمام هم در زیرزمین قرار گرفته است. سیستم گرمایشی این گرمابه با هیزم تامین می‌شده است و شامل انبار سوخت، آتشدان، دیگ، دودکش و گودال خاکستر بوده است. 

هر حمامی به آب هم نیاز دارد و حمام گله داری هم همینطور است. آب این حمام از یک چاه ده متری تامین می‌شده است. مدتی نیز از یک برکه برای تامین آب این گرمابه استفاده می‌شده است. وظیفه حمل آب از برکه تا آب انبار گرمابه به عهده یک گاو بوده است و دائما در این مسیر در حرکت بوده است برای همین به آن “گوچی” یا “گاو و گوچه” گفته می‌شد که به معنی چاه چرخ گاوی بوده است.

چاهی که آب این گرمابه از آن تامین می‌شود هنوز هم وجود دارد و آب دارد که البته با توجه به نزدیکی این چاه به خلیج فارس موضوع چندان عجیبی هم نیست.

محیط‌های قدیمی مثل حمام گله داری و بافت‌های سنتی شهرها جان می‌دهند برای بوم گردی و اکوتوریسم. به خصوص در شهرهای جنوبی استان هرمزگان. برای پیدا کردن اقامتگاه‌های سنتی و بوم گردی درجه یک و اجاره بوم گردی قدیمی به وب سایت پینورست مراجعه کنید.

حمام گله داری و بازدید از موزه مردم شناسی

تا قبل از دهه هفتاد این حمام در دست مستاجرانی بود که آن را تبدیل به انبار کرده بودند. اما در دهه هفتاد سازمان میراث فرهنگی اقدام به ثبت ملی این اثر قاجاری و بازسازی آن کرد. البته این بازسازی باعث شد که کمی هویت قجری گرمابه از بین برود اما هنوز هم می‌توانید ردپای تاریخ را در آن ببینید. 

پس از مدتی مجسمه‌هایی با لباس‌ها و پوشش‌های مرسوم آن زمان در محیط گرمابه قرار گرفت و این حمام تبدیل به یک موزه مردم شناسی کوچک و زیبا شد. همین اقدام در نهایت باعث حفظ ارزش این بنا و مراقبت از آن شد.

بیشتر بخوانید: قلعه پرتغالی ها هرمز ؛ یادگار سرخ دوران استعمار

هزینه بلیط: برای ورود به این حمام اگر ایرانی هستید 4 هزار تومان و اگر خارجی هستید 30 هزار تومان ورودی نیاز دارد. 

زمان بازدید: برای بازدید از این بنا می‌توانید بین ساعت نه صبح الی هفت شب مراجعه کنید.

شماره تماس: البته بهتر است قبل از بازدید با شماره 07633687194 تماس بگیرید تا از ارائه خدمات و باز بودن مجموعه مطمئن شوید.

کلام آخر

حمام و گرمابه قبلا نقشی بیشتر از جایی برای نظافت داشتند. این مکان‌ها جایی برای گردهمایی، ملاقات و حتی مذاکرات سیاسی و اجتماعی بوده است. در این حمام‌ها شعر و شاهنامه خوانده می‌شد و تصمیمات اجتماعی و خانوادگی زیادی در آن گرفته می‌شد.

حمام‌ها به اندازه قهوه‌خانه‌ها مهم بودند و ار آن‌جایی که حمام گله داری بندر عباس جزء معدود حمام‌های این شهر در دوران قاجار بوده، اهمیت زیادی دارد. این بار که به سراغ این حمام رفتید می‌دانید که دیوارهای این حمام قصه‌های زیادی را شنیده است و تاریخی طولانی را با خود به همراه دارد. 

اگر هم قبل از این به این حمام سفر کرده‌اید برای ما در بخش نظرات همین مطلب بنویسید که نظرتان در مورد این بنا چه بود؟ توانستید بقیه بناهای گله داری مثل مسجد را هم ببینید؟ دیدن کدامیک از این بناها را به بقیه هم پیشنهاد می‌کنید؟ برای ما بنویسید.

محمد عمرانی

من محمدم. عاشق عکاسی و کسی که می‌نویسه چون دوست داره یاد بگیره. برای من نوشتن مثل یک کلاس می‌مونه که چیزای جدیدی یاد میگیرم ازش. بر خلاف اینکه آدم کم‌حرفی هستم، نوشتن برام خیلی راحت‌تره البته نه درباره خودم