قلعه فورگ ؛ تاریخچه‌ی فداییان اسماعیلی، درباره‌ی نقب زیر زمینی و مشخصات قلعه

    voted 4 stars voted 4 stars voted 4 stars voted 4 stars voted 4 stars
0نظر

قلعه فورگ قلعه ای زیباست که در میان قلعه های امروز ایران یکی از سالم‌ترین‌ها و بزرگترین‌هاست. قلعه‌ای با مساحت 9000 متر مربع که از جهت زیبایی و سلامت در ایران فقط شاید قلعه رودخان فومن با این قلعه قابل مقایسه باشد. بعضی معتقدند این قلعه را هواداران فرقه اسماعیلیان ساخته‌اند.

 


سفر به قلعه فورگ

بیرجند

قلعه فورگ نزدیکی‌های بیرجند است. شهر بیرجند و شهرهای اطرافش پر از بافت‌های تاریخی زیبا، خانه‌های قدیمی، مساجد اصیل، باغ هایی با معماری ایرانی و قلعه‌هایی باستانی است. با این وجود اکثر آدم‌های اهل سفر از دیدنی‌های خراسان جنوبی بی‌اطلاعند.

روی نقشه ببینید!

روستای فورگ در شرق خراسان جنوبی واقع شده. میراث فرهنگی این روستای را بازسازی کرده. به همین خاطر فورگ شما را یاد روستاهای معروفی مثل ابیانه یا ماسوله خواهد انداخت. در گذشته از روستای فورگ رودخانه‌ای می‌گذشته و این روستا قبلاً سرسبزتر بوده. حالا به علت کمبود آب از باغ‌های متنوع این نواحی فقط توت و زرشک فراوان مانده که باز هم زیباست.

مردم فورگ اکثرا اهل سنت هستند. یکی از جذابیت‌های سفر به فورگ دیدار و همنشینی با همین مردم مهمان‌نواز و مهربان است.

 


در مسیر رودخانه، زیر سایه‌ی با‌غ‌های توت و شکوفه‌های زرشک

بیرجند

سعی کنید در اواخر بهار یا ابتدای تابستان به فورگ بروید تا از منظره‌ی شکوفه‌های زرشک در زیر سایه‌ی قلعه لذت ببرید.

بازدید از قلعه‌ و روستا ممکن است دو سه ساعت طول بکشد. اگر از مسیر رودخانه دو سه کیلومتر پیاده روی کنید، به روستای زیبا و تاریخی در میان می‌رسید. که چندین اثر ثبت ملی شده دارد ولی متاسفانه کلید هریک از آنها در دست فرد متفاوتی است. احتمالا اگر به نیت بازدید از خانه‌های تاریخی به این سمت می‌روید، موفق به بازدید باقی آثار نشوید.

در ادامه‌ی مسیر نیز به روستای زیبای دوشینگان خواهید رسید که علاوه بر سرسبزی و زیبایی چناری چند صد ساله دارد که مشهور و باوقار و زیباست.

 


وضعیت قلعه فورگ

تمام تیر‌کش‌های قلعه فورگ از دید وسیع و فوق العاده‌ای برخوردارند. ولی با این وجود قلعه‌ فورگ در موقعیت بی‌نقصی قرار نگرفته. اگر به این قلعه بروید می‌بینید که از سمت کوه‌های غربی می‌شود به قلعه‌ی فورگ حمله کرد و آن را تسخیر کرد.

اگر سپاهی به توپ‌های جنگی مسلط بود، قطعاً به راحتی می‌توانست موقعیت قلعه را بمباران کند. به همین خاطر می‌شود حدس زد که بعد از استفاده از توپ‌های جنگی، این قلعه بی‌استفاده شده است.

مهم ترین بخش قلعه در غربی‌ترین قسمت آن و در مرتفع‌ترین بخش قلعه قرار دارد. این قسمت به وسیله دو برج و حصاری مستحکم و رفیع از بخش دوم جدا شده و وجود این برج ها و حصارها نشان دهنده اهمیت زیاد این بخش است. این قسمت که کهندژ قلعه محسوب می‌شود، دارای فضاهای دست‌نخورده‌ی بیشتری نسبت قسمت‌های دیگر قلعه است.

تمام راه‌های قلعه راهروهایی تنگ و قابل دفاع هستند و مشخص است به نحوی ساخته شده‌اند که برای جنگ تن‌به‌تن روبروی خصمی قوی عالی باشند. شاه‌نشین دژ مثل بسیاری از قلعه‌های دیگر، در بالاترین و مطمئن‌ترین جای دژ واقع شده و نمای فوق العاده و اتاقهایی بزرگ دارد.

چهار ستون قطور چهار ضلعی سنگی که به عنوان نگهدارنده طاق‌ها و پوشش فضای تالار شاه‌نشین عمل می‌کردند نیز در اینجا دیده می‌شوند.

 


نقب زیرزمینی

در شب

یکی از فضاهای جالبی که در این قسمت قرار دارد، نقبی است که برای خروج پنهانی ساخته شده. می‌گویند موقع محاصره از طریق این نقب می‌توانستند فرار کنند یا برای برداشت آب و آذوقه از قلعه خارج شوند.

این افسانه‌ی وجود نقب را در مورد صدها بنای تاریخی ایران حتماً شنیده‌اید. قلعه‌ فورگ شاید یکی از معدود جاهایی باشد که واقعاً می‌توانید به داخل نقبش بروید.

تا قسمت خاک‌برداری شده نقب ، تعداد ١١۵ پله شمارش شده و پس از آن نیز تا جایی که امکان ادامه راه وجود دارد حدود ۵٠ متر می باشد در انتهای نقب یعنی جایی که به دلیل انباشت خاک امکان ادامه مسیر وجود ندارد، فضایی است در سمت چپ به صورت اتاقک چهار ضلعی به ابعاد حدود دو متر در دو متر که درون آن چاهی وجود دارد که البته این چاه نیز اکنون انباشته از خاک است، این اتاقک به وسیله آجر ساخته شده است.

این نقب که مقداری از آن خاک‌برداری شده است، در بعضی قسمت ها دیوارها و سقف آن سنگ چین شده و بعضی قسمت‌ها نیز صخره‌های تراشیده شده باقی مانده است. در فواصل مختلف روزنه‌هایی از سقف باز شده تا هم نور کافی برای دیدار داخل نقب تأمین شود و از طرف دیگر امکان تهویه هوای داخل نقب وجود داشته باشد.

آن زمان قلعه‌های مهم را طوری می‌ساختند که در صورت محاصره‌های طولانی همه‌ی سربازان تلف نشوند. به همین خاطر همیشه به فکر آب و غذای قلعه بودند. مثلاً مشهور است که در قلعه‌ها عسل انبار می‌کردند (می‌گویند قلعه‌ الموت یک اتاق پر از عسل داشته. حتی گاهی کتاب هم انبار می‌کردند که حوصله‌ی ساکنین قلعه سر نرود.

 


تاریخچه‌ی قلعه‌ فورگ

قلعه فورگ

سند و مدرکی وجود ندارد که این قلعه چه زمانی ساخته شده. سینه به سینه نقل است که این قلعه در زمان نادرشاه ساخته شده.

ما هم تحقیق تاریخی یا باستان‌شناسی دقیقی از آن جا پیدا نکردیم. چیزی که واضح است هیبت فعلی قلعه مربوط به زمان نادرشاه می‌خورد. بعید نیست با توجه به جنگ‌های نادرشاه با افغان‌ها او دستور ساخت یا بازسازی باروهای اطراف برج را داده باشد.

از لحاظ موقعیت جغرافیایی نیز همین طور می‌شود برداشت کرد. قلعه از چند سو با کو‌ه‌های خشن سنگی احاطه شده و موقعیت دیدبانی بی‌نظیری به سمت افغانستان و سیستان دارد.

تابلوی قدیمی میراث فرهنگی نیز به قدمت زندیه – افشاریه تاکید دارد.

 


اسماعلیان صاحب قلعه فورگ بودند؟

اگر طرفدار قلعه‌های ایران باشید خوب خبر دارید که یکی‌درمیان قلعه‌های ایران منسوب به فرقه‌ی اسماعلیان هستند.

این ماجرا هم علت تاریخی دارد. چرا که حکومت اسماعلیان به خاطر ذات مبارزه‌جو و انقلابی‌اش همیشه برای فرار از حکومت مرکزی در نوک قله‌ها و در مناطق دور افتاده قلعه می‌ساخت.

ماجراهای اسماعیلیان به حدود ۱۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد . اسماعیلیان دو حوزه نفوذ اصلی داشتند که در آنها صاحب شهر و قلعه و روستا بودند، یکی دیلم (که قلعه الموت آن‌جا قرار دارد) و یکی دیگر ایالت قهستان که معرب کوهستان است و می‌شود همین خراسان جنوبی امروزی ما که پر از کوهستان است و پر از قلعه‌های اسماعیلی.

مارکو پولو هشت ایالت از ایران بر می‌شمرد که یکی از آنها تونقان که ترکیب تون (فردوس امروزی) و قان (قائن) است و برای مثال از اسب‌های عالی و گران قیمت آن جا که برای فروش به هند می‌بردند نام می‌برد. کاروان‌های بسیاری از کوهستان (قهستان) می‌گذشتند که بیشتر آنها حتی اسماعیلی نبودند.

قلعه فورگ

ویژگی‌های مشترک تمام مناطقی که اسماعیلیان در آنجا پایگاه داشتند در کوهستانی بودن، دسترسی سخت و مردان جنگجو بوده است. چنانچه مردمان شمال جنگجویانی زبانزد بودند، مردان قهستان نیز همه شمشیر به دست و آماده بودند.

به گفته کتاب «طبقات ناصری» اسماعیلیان هفتاد دژ در قهستان و سی و پنچ دژ در رودبار و دیلم داشتند. جالب است بدانید که کشاورزی، دامداری و صنعت (از جمله قالیبافی) در قهستان به مراتب از دیلم پیشرفته‌تر بود. در بین فداییان اسماعیلی که به شهر آنها اشاره شده خیلی از آنها از اهالی قهستان بودند و قاضی قهستان یکی از اولین ترورهای فداییان اسماعیلی بود که در فرهنگ عامه به آن‌ها حشاشین می‌گویند. حسن قاینی از اولین داعیان حسن صباح بود که قهستان را مطیع حسن صباح کرد.

می‌گویند هلاکو وقتی با سپاه عظیمش از آمودریا عازم ایران شد اول هدفش قلع و قمع قلعه‌های اسماعیلی بود. ولی با وجود تدارکات طولانی و ساز و برگ‌های فراوان مدت‌ها طول کشید که شهرهای کوچک قهستان را مطیع خودش کند. مغولانی که در آن زمان شبیه موجوداتی شکست‌ناپذیر به نظر می آمدند، چند باری طعم شکست را از مردم مبارز قهستان چشیدند و وقتی شکست می‌خوردند برای مثال «جوینی» خاطر نشان می‌سازد که تا آخرین نفر کشته می‌شدند.

در زمان حمله‌ی مغول سال‌ها قهستان پناهگاه خراسانیانی بود که یا کشته و یا به بردگی گرفته شده بودند.

نمی‌توان مطمئن شد که قلعه‌ فورگ در زمان اسماعیلیان ساخته شده. ولی واضح است که اسماعیلیان در این حوالی حضوری فعال داشته‌اند و حتی قلعه‌ای در همان نزدیکی به اسم قلعه کل حسن صباح وجود دارد.

محمدرضا ایدرم
بقیه‌ نوشته‌ها

فکر کنم نویسنده‌ حساب بشم و چندتا کار دیگه. خیلی عشق سفرم و پینورست داره نویسندگیم رو به سفربازی‌م گره می‌زنه.

برچسب ها :

اقامتگاه های همین حوالی

این‌ها رو هم ببینی ضرر نمی‌کنی

نمایش همه
نظرت چی بود؟

نظر خواننده‌ها