کلیسای ننه مریم ؛ دومین قدیمی ترین کلیسای جهان

کلیسای ننه ‌مریم ارومیه را دومین کلیسای قدیمی در جهان پس از «کلیسای بیت‌لحم» فلسطین می‌دانند. برخی هم آن را نخستین کلیسای مشرق‌زمین، می‌دانند. این کلیسای تاریخی از بناهای قدیمی و جاهای دیدنی ارومیه به‌شمار می‌رود و میراثی به‌جامانده از اقوام آشوریان در تاریخ ایران است. گروهی هم معتقدند که کلیسای ننه مریم در دوره ساسانی ساخته شده و در ابتدا معبد زرتشتیان بوده و بعد آن ‌را به کلیسا تبدیل کرده‌اند. در این گزارش با این کلیسای تاریخی بیشتر آشنا می‌شویم. 

فراموش نکنید برای اجاره سوئیت روزانه در سراسر ایران به سایت پینورست سری بزنید. ما اقامتگاه‌های مناسب را برای شما گلچین کرده‌ایم که با خیال راحت و بدون احساس سردرگمی انتخاب کنید و با خیال راحت ایران را بگردید و از دیدنی‌هایی مثل کلیسای ننه مریم ارومیه لذت ببرید.

تاریخچه کلیسای ننه مریم

این کلیسای کوچک، قدیمی‌ترین کلیسای ایران و دومین کلیسای قدیمی جهان به‌شمار می‌رود که از دوره آشوریان به‌جا مانده است. البته نویسندگان آشوری و مسیحی معتقدند که این کلیسا در بدو ساخت به‌عنوان آتشکده‌ مورد استفاده قرار گرفته و روزگاری از معروف‌ترین معبدهای زرتشتیان محسوب می‌شده است. اما زمانی که زرتشتیان دین مسیح را پذیرفتند، این بنای مذهبی تغییر کاربری داده و آن را به کلیسا تبدیل کردند.

روایتی هم وجود دارد در این مورد که سه موبد زرتشتی در لحظه تولد مسیح ستاره‌ای‌ نورانی را می‌بینند که به‌سمت اورشلیم حرکت می‌کرده است. آنها دیدن ستاره را تولد نوزادی تلقی می‌کنند که قرار است نجات‌دهنده باشد. به اورشلیم سفر می‌کنند و مسیحی می‌شوند.

در بازگشت از سفر، این معبد به کلیسایی تبدیل می‌شود که اکنون آن‌ را در ارومیه است. زمانی که به بازدید از این کلیسا می‌روید، تابلویی را مشاهده خواهید کرد که روی آن نوشته شده است: «نعلینت را از پاهایت بیرون کن؛ زیرا مکانی که در آن ایستاده‌ای، زمین مقدس است.»

بیشتر بخوانید: قره کلیسا ؛ اولین و قدیمی ترین کلیسا جامع مسیحیان

کلیسای ننه مریم چند بار تعمیر شده است؛ اولین بار در سال ۶۴۲میلادی تعمیرات انجام شده که به اعتقاد مورخان، این بازسازی به دستور یکی از شاهزاده‌های چین به نام «بافری» صورت گرفته است. تا اواخر قرن ۱۹میلادی نمای ظاهری کلیسا بسیار ساده بود. ولی پس از ورود زرتشتیان روسیه، تغییراتی اساسی در آن انجام شد و ساختمان پس از تعمیر و بازسازی، به سبک گنبدهای روسی ساخته شد. همچنین کلیسا در سال 1342 و 1343 هجری شمسی مرمت و بازسازی شد و برج‌هایی بر فراز کلیسا ساخته بنا شد.

معماری کلیسای ننه مریم 

در معماری این کلیسای مقدس، سبک معماری عمارات دوران ساسانیان به‌کار رفته و می‌توان قرینه‌سازی‌های زیبایی را که در بناهای آتشکده‌های ساسانیان استفاده شده در این کلیسا هم مشاهده کنید. ضمن اینکه سازندگان این بنای تاریخی برای معماری داخلی آن، تلفیقی از معماری ساسانی و پارتی را به‌کار برده‌اند. 

اما درون این کلیسا با دیگر کلیساهای موجود در جهان، تفاوتی اساسی دارد؛ در این مکان مذهبی نباید انتظار تزئینات چشمگیر و زیباسازی‌های قابل‌توجهی را داشته باشید. دلیل این امر هم به اعتقاد آشوریان برای پرهیز از هرگونه آراستن و تزیین‌کردن کلیساهای‌شان برمی‌گردد. 

در این بنای تاریخی، دالان‌هایی تودرتویی وجود دارد که با مصالح خوبی همچون سنگ و ملات ساخته شده‌اند. سقف دالان‌های این کلیسا کوتاه است. همانند درب ورودی آن که برخی از بازدیدکنندگان را مجبور می‌کند تا هنگام ورود سر خود را خم کنند. این مکان مذهبی دارای محرابی است که بسیار ساده و در عین حال بسیار معنوی و نفس‌گیر است.

پشت محراب عکسی از حضرت مسیح قرار دارد که به‌نظر می‌رسد جایگاه حضور کشیش در زمان‌ برگزاری مراسمات مذهبی باشد. محراب این کلیسا اتاقی کوچک و گنبدی‌شکل است که سازندگان آن را تودرتو بنا کرده‌اند.

فقط کشیش‌ها اجازه دارند وارد این اتاق شوند. در سمت راست محراب نیز راهرویی وجود دارد که زائران پس از پیمودن آن به محلی که غسل تعمید در آن انجام می‌شود و نیز محلی که شمع‌‌ها را در آن‌جا روشن می ‌کنند، می‌رسند. معماری پشت بام کلیسا نیز دستخوش تغییراتی شده که طی قرن‌های مختلف بر ساختمان کلیسا انجام شده است.

این بخش از کلیسا امروزه به صورت شیروانی پوشیده شده است. کلیه‌ دیوارها و سقف کلیسای ننه مریم را با استفاده از سنگ‌های نامنظم و به روشی کاملا استادانه و بسیار محکم احداث کرده‌اند.

دیدنی‌های داخلی کلیسای ننه مردم

وقتی وارد کلیسای ننه مریم می‌شوید، صحنی تقریبا وسیع و بزرگ پیش روی‌تان ظاهر می‌شود. حیاط کلیسا از طریق دو درب ورودی به خیابان‌ قدس و کوچه‌ ضلع غربی منتهی می‌شود.

وجود قالی‌های دست‌بافت در داخل کلیسا، از دیگر جاذبه‌های این اثر تاریخی است؛ همچنین گردشگران هنگام حضور در این کلیسا هیچ صندلی، نیمکت یا جایگاه اعتراف را نمی‌بینند، بلکه فقط یک نیمکت کوچک در انتهای سالن قرار دارد که سالمندان در صورت نیاز روی آن می‌نشینند.

جالب است بدانید که در قرون گذشته، زرتشتیان اموات خود را در آن دفن می‌کردند. 

در دو قسمت چپ و راست دالان ورودی کلیسا، دو دهلیز با سنگ قبرهایی که روی آن‌ها متنی حک شده، مشاهده می‌شود که به‌نظر می‌رسد در گذشته محل دفن روحانیون مسیحی بوده است؛ سنگ قبری که اکنون در این محل وجود دارد، مدفن سه نفر از رهبران کلیسا و نیز مبلغان کلیسای ارتدوکس روسیه است.

سازندگان این بنا، در بخش راست محراب، دالانی تنگ و کوتاه را ایجاد کرده‌اند که در دیوار سمت راست آن، یک اجاق دیواری قرار گرفته است. اجاقی که از آن در طبخ نان مقدس، استفاده می‌شده است. درست در مجاورت این اجاق دیواری، یک حوضچه‌ سنگی نیز در داخل دیوار تعبیه شده که در آن کودکان را غسل تعمید می‌داده‌اند.

بیشتر بخوانید: ۱۰ تا از ارزان‌ترین بازارهای مرزی ایران را بشناسید

به‌طور کلی کلیسا از دو بخش تشکیل شده است؛ بخش اول ورودی، سالن نیایش، محراب و اتاق‌های پیرامون آن است. بخش دوم نیز سالن دیگری است که به موازات سالن نخست و اتاقک‌هایی که به قسمت پشت محراب راه دارند، قرار گرفته است. داخل کلیسا می‌توان شاهد نقاشی، کوبلن‌دوزی، تابلوی منبت‌کاری و شمع‌هایی بود که تمامی آنها مسیح (ع) را در حالت‌های مختلفی به تصویر کشیده‌اند.

آدرس و دسترسی به کلیسای ننه مریم ارومیه

اما کلیسای ننه مریم کجاست؟ کلیسای ننه مریم در شهر ارومیه و در خیابان قدس قرار دارد. نام امروزی این اثر تاریخی شرق آشور است که در گذشته از آن به نام‌های دیگری همچون کلیسای حضرت مریم و کلیسای مارت مریم یاد می‌شده است. برای رسین به کلیسای ننه مریم، باید به ارومیه سفر کنید و سپس به خیابان امام خمینی بروید تا هم از خیابان دانش به کلیسا دسترسی داشته باشید و هم از خیابان خیام جنوبی. 

روی نقشه ببینید!

زمان بازدید از کلیسای ننه مریم

همه روزه به جز ایام تعطیل، می‌توانید از این کلیسا بازدید داشته باشید. بازدید از آن برای عموم آزاد است و تنها به یک اتاق آن صرفا کشیشان می‌توانند وارد شوند و عموم مردم نمی‌توانند. راه‌های دسترسی هم از طریق تاکسی، ماشین شخصی، ماشین‌های محلی و… خواهد بود. مدت زمانی که نیاز دارید تا همه جای این کلیسا را ببینید، کمتر از یک ساعت است. 

دیدنی‌های تاریخی اطراف کلیسای ننه مریم در ارومیه

در اطراف کلیسای تاریخی ننه مردم در ارومیه، جاذبه‌های گردشگری دیگری نیز وجود دارند که می‌توانید از آنها نیز بازدید داشته باشید.

ساختمان شهرداری ارومیه

یکی مکان‌های دیدنی ارومیه، میدان انقلاب است که ساختمان شهربانی، ستاد لشکر و ساختمان شهرداری ارومیه در آن قرار گرفته‌اند. عمارت شهرداری ارومیه در دوره پهلوی اول ساخته شده و آلمانی‌ها به‌سبک معماری خودشان آن‌ را طراحی کرده‌اند.

مشهدی محمدحسین معروف به ملا اوستا، معمار معروف ارومیه در آن زمان بود که کار ساختن این عمارت را به‌عهده داشت. پلان اصلی ساختمان شهرداری شبیه عقابی با بال‌های باز است. چهار ستون کنار ورودی و بالکن طبقه اول شکوه بیشتری به آن داده‌اند.

بیشتر بخوانید: راز دریاچه مرگبار تخت سلیمان چیست؟ میراثی جهانی با زندان مخوف

بازار تاریخی ارومیه

این بازار تاریخی در دوره صفوی ساخته شده، اما بعدها به‌ویژه در دوره قاجار بخش‌هایی به آن اضافه کرده‌‌اند. بازار قدیم ارومیه که در خیابان امام خمینی بعد از خیابان سرداران واقع شده، گچ‌بری یا کاشی‌کاری خاصی ندارد، اما آجرکاری آن به‌ویژه در گنبدها، چشم‌نواز و زیباست.

پلان آن به‌شکل مستطیل است و پنج حمام، هفت تیمچه، مسجد جامع و حدود ۱۰۰۰ مغازه در آن خواهید دید. بازار قدیم چند راسته دارد و در مغازه‌های آن کالاهای متنوعی می‌فروشند، مثل لبنیات، میوه و سبزی، ادویه، ظرف مسی،‌ طلا و فرش. گیاهان دارویی خیلی متنوعی در بازار ارومیه پیدا می‌کنید که با وجود طبیعت سبز اطراف شهر، تعجبی هم ندارد.

مسجد جامع ارومیه

حالا که تا بازار ارومیه آمده‌اید، خوب است به مسجد جامع که در جوار این بازار قدیمی واقع شده هم سر بزنید. مسجد در بازار قرار گرفته و این‌طور که کارشناسان می‌گویند سبک معماری آن مطابق با معماری دوره سلجوقی ا‌ست. در این محل در دوره انوشیروان آتشکده‌ای ساخته بودند که بعدها مسلمانان آ‌ن ‌را ویران کردند و به ‌جایش مسجد ساختند. مسجد جامع ارومیه که به مسجد رضاییه هم معروف است،‌ سه ورودی دارد. صحن آن به‌شکل مستطیل است و با خشت ساخته شده است. محرابی که در شبستان قرار دارد، یکی از جاذبه‌های این مسجد به‌حساب می‌آید. گچ‌بری‌ چشمگیر محراب در دوره ایلخانی انجام شده که دیدنی ا‌ست.

سه گنبد از جاهای دیدنی ارومیه

بین خیابان راهنمایی و خیابان جانبازان، بنای آجری قشنگی به نام سه گنبد قرار گرفته که تنش آجرپوش است و کتیبه‌هایی روی آن دیده می‌شود. سه گنبد ارومیه در واقع مقبره‌ای استوانه‌ای شکل است که از دوره سلجوقی به‌جا مانده است. قدمت آن ‌را از کتیبه‌های سردر ورودی می‌توان فهمید که تاریخ ۵۸۰هجری قمری روی آنها ثبت شده است. بلندی سه گنبد حدودا ۱۳متر با قطر ۵متر است. داخل سه گنبد دو طبقه است؛ طبقه اول در کوچکی دارد. طبقه دوم همان اتاق مقبره است که سردر آن آجرکاری شده و تماشایی ا‌ست.

دیدنی‌های ارومیه یکی دو تا نیستند. ارومیه یکی از قدیمی‌ترین شهر‌های ایران است و خیلی از کلیساهای ایران از جمله قره کلیسا یا کلیسای تادئوس مقدس و کلیسای زور زور و کلیسای سنت استپانوس در آذربایجان قرار دارند.

تازه این تمام دیدنی‌های این منطقه نیست. اینجا پر از آثار تاریخی است که قدمت بعضی از آن‌ها حتی به پیش از حضور هخامنشیان در ایران برمی‌گردد. برای همین اگر قصد دارید سفری به این منطقه داشته باشید حتما به پینورست هم سری بزنید تا اقامتگاه مناسب و دلخواه خودتان را پیدا کنید.

اگر هم پیش از این به این کلیسا یا کلیسا‌های دیگر آذربایجان سری زده‌اید برای ما در بخش نظرات در مورد تجربه‌تان بگویید. آیا توانستید از داخل کلیسا بازدید کنید؟ چه بخش‌هایی از کلیسا برایتان جالب‌تر بود؟ توانستید جاهای دیگر ارومیه را هم ببینید؟

پینورست