ارگ بم؛ جان دوم بزرگ‌ترین بنای خشتی جهان

ارگ بم که قبل از زلزله ویرانگر سال ۱۳۸۲ از آن به عنوان بزرگترین بنای خشتی جهان یاد می‌شد، بنا بر گفته‌هایی در قرن ۵ پیش از میلاد ساخته شده است.

در زلزله سال ۱۳۸۲ علاوه بر خسارت‌های جانی و مالی فراوانی که وارد شد خیلی‌ها نگران نابودی این مجموعه تاریخی بودند.

ارگ بم در واقع یک دژ نظامی است ولی به خاطر ابهت ارگی که در آن قرار دارد کل اینجا به ارگ بم معروف است. اینجا از دوران هخامنشیان تا اواسط قرن ۱۹ میلادی سرپا بود تا اینکه به خاطر دلایل نامعلومی متروکه شد دیگر کسی در آن ساکن نبود.

این بنا آن‌قدر مهم بوده که نامش را می‌شود در روایت‌های تاریخی مثل نبرد آغا محمد خان قاجار و لطفعلی خان زند تا اشعاری در شاهنامه فردوسی و افسانه هفتواد و کرم عظیم‌الجثه‌اش پیدا کرد.

شاید فکر کنید که این ارگ تنها از لحاظ تاریخی و معماری زیبایش اهمیت دارد. اما فکرتان غلط است. ارگ از لحاظ استراتژی‌های نظامی هم حرف‌های بسیاری برای گفتن داشت و هنوز هم دارد. این مجموعه تاریخی در زمان خودش در جهان تک بود و هنوز هم لنگه‌اش در جهان نیست.

با ما همراه باشید تا در این مطلب پینورست بیشتر با این بنای تاریخی آشنا شویم.

ارگ بم کجاست؟

ارگ بم در جنوب شرقی ایران در استان کرمان و در کنار شهر بم،قرار دارد. شهر بم با نخلستان‌ها و محصولات کشاورزی و  مهم‌تر از همه بنای ارگ شناخته می‌شود.

این مجموعه در واقع عضوی از منطقه‌ای تاریخی است که شامل بناهای مختلفی بوده. از شهر باستانی دارزین تا قلعه دختر در شمال رودخانه پشت رود و مسجد حضرت رسول که همگی در حوالی ارگ بم جای دارند.

اگر به طور دقیق می‌خواهید بدانید که ارگ بم کجاست ؟ آدرس دقیقش می‌شود، استان کرمان، شهر بم، خیابان بهمن.

برای سفر به بم هم بسته به حال و احوال و البته شرایط‌تان می‌توانید با ماشین شخصی، اتوبوس، قطار و یا هواپیما خودتان را به استان کرمان برسانید.

مدتی می‌شود که درهای این دژ تاریخی بازسازی شده دوباره به روی گردشگران باز شده و زندگی در کوچه‌ پس‌کوچه‌هایش جریان دارد.
ساعت بازدید از ارگ هم در نیمه اول سال هر روزه از ۷:۳۰ صبح تا ۷ عصر و در نیمه دوم تا ساعت ۵ عصر است. قیمت بلیت از این مجموعه هم ۵ هزار تومان است که حتما ارزشش را دارد.

روی نقشه ببینید!

ارگ بم قبل از زلزله

خب همان‌طور که گفتیم ارگ بم قبل از زلزله بزرگترین بنای خشتی جهان بود. بم شهری‌ست که هم سن و سال تاریخ ایرن است. اینجا از زمان هخامنشیان که تا دوران قاجار محل زندگی مردم بوده و رونق داشته و به خاطر قرارگیری در مسیر جاده ابریشم اهمیت زیادی داشت.

به این دژ به خاطر نفوذ ناپذیریش قلعه خدای آفریده هم می‌گفتند.

ارگ بم پیش از زلزله و پس از ثبت به عنوان میراث ملی ایران در سال ۱۳۴۵ همیشه یکی از مکان‌های دیدنی محبوب گردشگران داخلی و خارجی بوده. شکوه و وقار بم حیرت توریست‌ها را به دنبال داشت و گوش شیطان کر هنوز هم دارد.

بیشتر بخوانید: کاروانسراهای ایران ؛ ۱۱ کاروانسرای تاریخی در جاده ابریشم و جنگل‌های شمال

ارگ بم امروز

شاید شما هم فکر می‌کردید که بعد از زلزله و آن‌همه خرابی دیگر دیدن  ارگ بم امکان پذیر نیست و لطفی ندارد. اما خوشبختانه عملیات بازسازی و مرمت بسیار خوب پیش رفته‌ و تقریبا رو به اتمام است.

در زلزله آن سال تقریبا ۸۰ درصد این مجموعه از بین رفت اما با ثبت ارگ بم در فهرست آثار در معرض خطر یونسکو و کمک کشورهای خارجی مثل ژاپن، ایتالیا و فرانسه به سرعت عملیات بازسازی شروع شد و امروز حدود ۸۰ درصد از مرمت به پایان رسیده و نگرانی‌ها از بین رفتنه‌اند.

تصویر گردشگرانی که دوباره در حال بازدید از ارگ هستند باعث خوشحالی است و ارگ بم دارد کم کم شکوه گذشته‌اش را بدست می‌آورد.

اگرچه تصمیم گرفته شده تا تمام آثار خرابی‌های زلزله ترمیم نشوند و به عنوان بخشی از تاریخ این قلعه به یادگار بمانند.

ترمیم و بازسازی ارگ تا جایی پیش رفته که اگر بازدیدکننده‌ای از وقوع زلزله اطلاع نداشته باشد بعید است در هنگام ورود به مجموعه متوجه نشانه‌های همچین حادثه‌ای شود.

بیشتر بخوانید: باغ های ایران – گردش در ۱۱ باغ شگفت‌انگیز ایرانی

ارگ جدید بم

حتما نام ارگ جدید بم یا ارگ بم جدید را هم شنیده‌اید. ارگ جدید در واقع منطقه‌ای توریستی و تفریحی است و هتل ارگ جدید بم نیز در آن قرار دارد.

این منطقه تفریحی امکان‌های زیادی را  هم برای جوان‌ها و هم حتی کسانی که به قول معروف دل‌شان جوان است فراهم می‌کند. پس در سفر به بم بازدید از ارگ جدید را نیز در برنامه‌یتان قرار بدهید که پشیمان نخواهید شد.

بیشتر بخوانید: ۲۰ قلعه برای طرفداران جنگ‌های باستانی – زیباترین قلعه‌های ایران و کشورهای همسایه

تاریخچه ارگ بم

در بعضی از متن‌های تاریخی و روایت‌ها تاریخ تاسیس این قلعه به زمان  بهمن پسر اسفندیار نسبت داده شده که خیلی‌ها می‌گویند او همان اردشیر درازدست یکی از پادشاهان سلسله هخامنشیان است.

اگرچه تا امروز بررسی‌های باستان‌شناسی برای تخمین زمان ساخت این بنا انجام نشده ولی بر اساس لایه‌برداری‌های انگشت‌شماری که صورت گرفته به نظر می‌رسد  در ارگ بارها ساختمان‌های جدید بر روی خرابه‌های قدیمی‌ ساخته شده‌اند.

بیشتر بناهایی که تا زمان زلزله در ارگ بودند به دوران تیموریان تا قاجاریه مربوط می‌شدند.

درباره زمان ساخت اولیه این مجموعه هم توافقی بین علمای امر وجود ندارد و عده‌ای آن را به دوران هخامنشیان و عده‌ دیگری به دوران اشکانیان نسبت می‌دهند.

اما چیزی که در رابطه با تاریخ ارگ بم واضح و مشخص است، نشانه‌های دوره‌های مختلف تاریخی در معماری آن است.

از طاق‌های به سبک دوران ساسانی تا ایوان‌های مربوط به عصرهای سامانیان و سلجوقیان.

از  دلایلی که باعث می‌شود این بنا را مربوط به عصر اشکانیان بدانند شباهت معماری ارگ بم با پایتخت اشکانیان در شهر پارتانیسا در عشق آباد امروزی است.

در شاهنامه فردوسی به لشکرکشی اردشیر بابکان به دژی به نام کجاران اشاره شده که متعلق به هفتواد بوده است. به نظر می‌رسد دژ هفتواد در محل فعلی ارگ بم قرار داشته و در واقع دژ کنونی موسوم به ارگ بم بر مبنای همان استوار شده است.

در اسناد تاریخی دوران پس از اسلام هم بارها به ارگ بم اشاره شده و ساخت و سازهایی از دوران سلسله‌های پس از اسلام را نیز در آن‌جا می‌توان مشاهده کرد.مثل دو برج مربوط به صفویه که در دو طرف ورودی هشتی شکل ارگ قرار دارند.

اما در رابطه با مهم‌ترین اتفاقات تاریخی در این مکان باید به نبرد لطفعلی خان زند و آغا محمد خان قاجار اشاره کرد. لطفعلی خان پس از شکست در نبرد به ارگ بم فرار کرد ولی به خاطر خیانت والی ارگ به آغا محمدخان تحویل داده شد و کشته شد.

بیشتر بخوانید: قلعه فلک الافلاک؛ قلعه قصه‌های پریان

معماری ارگ بم

این شهر کوچک که به صورت دژ ساخته شده مساحتی نزدیک به ۱۸۰ هزار متر مربع دارد. دیوارهای دور دژ ۱۸۵۰ متر طول و بین ۶ تا ۷ متر ارتفاع دارند. یکی از نکات جالب درباره معماری اینجا این است که به نظر می‌رسد قبل از ساخت، پلان و نقشه مشخصی برای آن وجود داشته و بر اساس همان طرح ساخته شده است.

ارگ بم به دو بخش حکومتی و مردم‌نشین تقسیم می‌شود و ۶۷ برج دیده بانی دارد. این شهر باستانی از طرح مربوط به دوران اشکانیان موسوم به شطرنجی الگو گرفته است.

با توجه به سنت آن‌زمان ارگ بر روی بلندی ساخته شده تا نفوذ ناپذیر باشد. ارگ بم طوری طراحی شده که توانایی مقاومت در مقابل محاصره‌های طولانی را داشته باشد و به خوبی از شهروندانش محافظت کند.

بخش حکومتی در بالاترین نقطه و نزدیک درونی‌ترین دیوار قرار دارد و دسترسی به آن سخت‌تر از سایر قسمت‌ها است . در عین حال قرار گرفتن بر روی بلندی باعث می‌شد دولتمردان دید خوبی نسبت به شهر داشته باشند. 

پلان مربع مستطیلی ارگ ۲۰۰ متر عرض و ۳۰۰ متر طول دارد و شهر را به دو بخش علیا و سفلی تقسیم می‌کند.

از نظر زیرساخت‌های شهرسازی معماری برای آن ‌زمان حیرت‌انگیز است و تمامی نیازها برای زمان محاصره در آن پیشبینی شده.

از قسمت‌های اصلی این دژ خدای آفریده می‌توان به دروازه اصلی، حمام، بازار، زندان، آسیاب بادی، خانقاه  و … اشاره کرد.

نکته جالب دیگر یان بنا پاسخ به این سوا است که در آن دوران و در نواحی گرمسیری مردم بدون کولر، پنکه و سیستم‌های خنک کننده امروزی با گرما چطوری کنار می‌آمدند؟ پس لازم است خدمت‌تان عرض کنیم که با طراحی بادگیرهایی که در ارگ وجود دارد نزدیک‌ترین چیز ممکن به سیستم تهویه مطبوع امروزی را ساخته بودند و در گرما هم می‌توانستند آسایش داشته باشند و زیر باد خنک بادگیرها کیف کنند.

ارگ بم بدون شک یکی از شاهکارهای معماری ایرانی با ویژگی‌های نظامی و توان دفاعی بالا است که در زمان خودش در جهان بی بدیل بوده.

حالا که با همت فراوان ترمیم و بازسازی ارگ تقریبا تمام شده است فرصت دیدار از آن را از دست ندهید.

بیشتر بخوانید: حمام وکیل کرمان ؛ یادگاری ارزشمند در مجموعه وکیل کرمان

شما تا به حال به شهر بم سفر کرده‌اید؟ بنای تاریخی ارگ بم را از نزدیک دیده‌اید؟ به نظر شما هم ساخت این بنای عظیم در آن زمان بسیار شگفت‌انگیز است؟ چه چیزی بیشتر از همه در مورد اینجا نظر شما را به خودش جلب کرد؟ حتما نظر و تجربه خودتان از دیدن ارگ بم را برای ما بنویسید.

افراد زیادی به سفر رفتن و دیدن مکان‌های جدید علاقه دارند. پیدا کردن و انتخاب محل اقامت یکی از دغدغه‌ّای این افراد در سفر است. شما می‌توانید با رزرو اقامتگاه به صورت آنلاین در پینورست خیال خودتان را از بابت محل اقامت راحت کنید. شما می‌توانید بهترین قیمت اجاره سوئیت و انواع دیگر اقامتگا‌ه‌ها را در این سایت ببینید.

پینورست