سفر به جنگل ارسباران ؛ بکرترین جای دیدنی آذربایجان شرقی

جنگل ارسباران یا قره داغ یکی از زیباترین مناطق شمال غربی ایران است. 

این منطقه از قیام بابک خرمدین تا جنگ ایران و روسیه را به خود دیده و امروزه توسط سازمان جهانی یونسکو با عنوان یک زیست کره (Biosphere)  شناخته می‌شود. 

در ادامه همراه ما باشید تا بیشتر درباره این منطقه زیبا بدانیم. 

جنگل ارسباران کجاست؟ 

این جنگل در شمال غربی ایران و در شمال استان آذربایجان شرقی قرار دارد. این منطقه از سمت شرق به مشگین شهر، از سمت غرب با تبریز، از جنوب با سراب و از شمال به رود ارس و مرز ارمنستان و آذربایجان می‌رسد. برای رسیدن به این‌جا باید حدود ۲۲۰ کیلومتر از تبریز خارج شوید که تقریبا مسیری دو ساعت و نیمه است.

در میانه این مسیر می‌توانید شهرستان کَلِیبر را نیز ببینید که خودش یک جاذبه توریستی است و پایگاه بابک خرمدین بوده است. 

منطقه ارسباران امروز یک منطقه حفاظت شده است و حدود ۱۳۰ هزار هکتار مساحت دارد. در میان علاقه‌مندان به طبیعت این منطقه به عنوان موزه حیات وحش مشهور است. در گذشته این منطقه بسیار بزرگتر بود و از جلفا تا کوه‌های سبلان، بزقوش و سهند را شامل می‌شد اما چیزی که امروز از ارسباران مانده است منطقه‌ای کوچک‌تر است که در مرز شهرستان‌های کلیبر، اهر و ورزقان است. 

این منطقه در طول زمان نام‌های مختلفی داشته و به نام‌های قره‌داغ، قراجه داغ، قرجه داغ و قرچه داغ خوانده می‌شده اما از سال ۱۳۱۵ و بعد از سفر رضاشاه به ارسباران تغییر نام پیدا کرد که با توجه به نزدیکی آن به رود ارس مشخص است این نام از کجا آماده است. 

امروزه قسمت شمالی جنگل ارسباران در نزدیکی مرز ارمنستان و آذربایجان که حدود ۷۰ هزار هکتار را شامل می‌شود توسط یونسکو به عنوان زیست کُره زمین (Biosphere) شناخته می‌شود که همین مساله بکر بودن و اهمیت این منطقه را به خوبی نشان می‌دهد. 

بهترین زمان برای سفر به جنگل ارسباران از اواسط بهار تا اواخر تابستان است. این جنگل در ارتفاعات قرار گرفته و به همین خاطر آب و هوایی متفاوت با اطراف خود دارد که حتی ممکن است در میانه تابستان مجبور شوید شب‌ها را با پتو و لباس گرم بخوابید. 

مسیر دسترسی به جنگل ارسباران 

برای رفتن به این جنگل باید ابتدا خود را به تبریز برسانید. در ترمینال اتوبوسرانی تبریز سراغ اتوبوس‌های کلیبر را بگیرید و مستقیم تا خود کلیبر بروید. در ابتدای ورودی شهر تبریز نیز می‌توانید تابلوهای اهر و کلیبر را ببینید و با خودرو شخصی خود به سمت آن حرکت کنید تا به این شهر زیبا و سرسبز برسید و ماجراجویی خود را آغاز کنید.

پوشش گیاهی جنگل ارسباران

این منطقه سه اقلیم مختلف دارد که شامل خزری، مدیترانه‌ای و قفقازی است. پوشش گیاهی در این منطقه به صورت منظم و طبق قاعده پیش رفته است. در قسمت جنوبی این جنگل می‌توانید پوششی مرتعی را ببینید در حالی که در قسمت شمالی آن می‌توانید پوشش جنگلی را پیدا کنید. 

در این جنگل‌ها درختان مختلفی شامل بلوط، سماق، زرشک، انار وحشی، سیب، گلابی، تمشک، زغال اخته و بسیاری درخت‌های دیگر است که می‌توانید تنوع زیاد آن را همین‌جا متوجه شوید. 

علاوه بر این تنوع درخت‌ها می‌توانید بر روی زمین حدود هزار و چهارصد گونه مختلف قارچ را نیز پیدا کنید که طی نمونه‌برداری‌ها و تحقیقات تا امروز 250 گونه آن‌ها شناسایی شده‌اند. 

با توجه به چنین غنای زیاد و تنوع بالای گیاهی، این جنگل‌ها در سال ۱۳۵۲ به عنوان منطقه حفافظت شده خوانده شد و چند سالی است که به عنوان پارک ملی شناخته می‌شود. 

اگر در بهار به این منطقه بروید می‌توانید گیاهان دارویی زیادی را ببینید. گیاهانی مانند آویشن یا بومادران. حتما به اندازه نیاز خود (و نه بیشتر) از این گیاهان بچینید تا بتوانید دمنوش‌های مقوی و خوبی برای خود درست کنید. 

حیوانات جنگل ارسباران

همانطور که گفتیم این منطقه در بین طبیعت دوستان به موزه حیات وحش معروف است. در این منطقه ۲۲۰ گونه مختلف پرنده، ۵ گونه دوزیست، ۳۸ گونه خزنده، ۲۲ گونه ماهی و ۴۸ گونه پستاندار پیدا شده است. اگر خوش شانس باشید می‌توانید در این جنگل بز، گراز، خرس قهوه‌ای، سیاه گوش و حتی گرگ و پلنگ ببینید.

یکی از خاص‌ترین حیوانات این منطقه سیاه خروس است که در هیچ جای دیگر ایران پیدا نمی‌شود. 

در ارسباران مارال نیز وجود داشته که مدتی قبل منقرض شدند اما مسئولان با انتقال هفت راس مارال از پارک ملی گلستان به این جنگل سعی در احیای این گونه منقرض شده کردند. 

اگر به آسمان نگاه کنید می‌توانید پرندگان شکاری مختلفی را ببینید. بر روی زمین کبک و قرقاول به راحتی یافت می‌شود. مار هم یکی دیگر از حیوانات بومی منطقه است که البته کسی به این مارها آسیبی نمی‌رساند زیرا طبق باور اهالی بومی منطقه، این مارها همزادی دارند که حتما برای انتقام به سراغ فرد می‌روند و البته ااعتقادشان این است که ین همزاد معمولا یک جن است که در زمان مناسب به مار تبدیل می‌شود و فرد را می‌کشد.

در گذشته مارگیری در این منطقه شغلی قابل احترام بوده و اهالی بومی به فرد مارگیر صوفی می‌گفتند. 

مردم این منطقه با حیوانات زندگی مسالمت آمیزی داشته‌اند و به همین خاطر افسانه و قصه‌های مختلفی درباره این حیوانات ساخته‌اند. در یکی از این قصه‌ها روزی یک خرس دختری را می‌دزدد و به غار خود می‌برد. پس از اینکه دختر فرزندی دو رگه از خرس و آدم به دنیا می‌آورد از دست خرس فرار می‌کند و خرس عاشق و کودک را تنها می‌گذارد.

بیشتر بخوانید: اسرار قلعه ضحاک ؛ ارگ افسانه‌ای شاه ماربه‌دوش

دیدنی‌های جنگل ارسباران 

مسلما دیدنی‌ترین مکان خود جنگل ارسباران است اما شما می‌توانید علاوه بر خود جنگل و طبیعت زیبایش به سراغ دیدنی‌های تاریخی مختلف دیگر نیز بروید. 

قلعه بابک

قلعه تاریخی و پایگاه سردار ایرانی، بابک خرمدین در این منطقه است که با نام قلعه بذ نیز شناخته می‌شود. عمر این قلعه به دوران ساسانی بر می‌گردد و جزء آثار ملی ایران است. این قلعه در بالای کوهی بلند قرار دارد و ورودی باریکی دارد که یک نفر از آن به سختی عبور می‌کند.

بیشتر بخوانید: قلعه بابک کلیپر؛ دژ ساسانی که پایگاه مقاومت سرخ جامگان شد

آرامگاه مادر تیمور لنگ

این آرامگاه در در روستای آس قرار دارد و سنگ قبرهایی زیبا به شکل قوچ دارد. بر روی برخی از این سنگ‌ها شعرها و تصاویر بی نظیری حکاکی شده که دیدنش خالی از لطف نیست. 

ییلاق‌های جنگل ارسباران

در سراسر این این منطقه کوهستانی ییلاق‌های مختلفی وجود دارد. این ییلاق‌ها علاوه بر زیبایی بی نظیری که دارد، محلی است تا بتوانید با عشایر بومی منطقه و آداب و سنت‌های آن‌ها آشنا شوید.

حتما به سراغ عشایر بروید و قطعا از مهمان‌نوازی آن‌ها لذت خواهید برد. 

ییلاق بسطاملو معروف‌ترین آن‌ها است که بین روستای شجاع آباد و قلعه بابک است. تخمین زده می‌شود حدود ۲۳۵۰۰ نفر از عشایر ایران در ییلاق‌های مختلف این منطقه زندگی می‌کنند. 

چشمه‌های آب گرم

این چشمه‌ها به تازگی مورد توجه قرار گرفته و از سال ۱۳۹۲ تاسیسات آن به راه افتاده است. این چشمه‌ها به صورت متمرکز در یک مجتمع آب درمانی در نزدیکی روستای متاللی است که هم به آقایان و هم به خانم‌ها سرویس می‌دهد و علاوه بر استخرهای آب گرم، امکانات تفریحی و رفاهی دیگری نیز دارد.

بیشتر بخوانید: ۲۰ قلعه برای طرفداران جنگ‌های باستانی – زیباترین قلعه‌های ایران و کشورهای همسایه

کمپ‌های گردشگری

اگر قصد کمپ کردن و اسکان در این جنگل را دارید بهتر است سراغ قلعه درسی، آینالو، چیچکلو و پیر داوود را بگیرید. در این مکان‌ها می‌توانید به استراحت و برپایی کمپ بپردازید. 

پیشنهاد من به شما کمپ آینالو است. شما علاوه بر این که می‌توانید در این منطقه در دل جنگل چادر برپا کنید، می‌توانید از کلیسای آینالو نیز دیدن کنید. کلیسایی که از حضور ارامنه در این منطقه باقی مانده و ارزش دیدن بسیاری دارد. 

پیشنهاد دوم من به شما کمپ دره مکیدی یا به قول محلی‌ها مکیدی دره‌سی است. شما در این کمپ علاوه بر استراحت و توقف می‌توانید به سراغ چیدن گیاهان دارویی مانند آویشن، کهلیک اوتی و شیرین بیان بروید. البته بهتر است بدانید که برای ورود به آینالو و مکیدی باید هزینه‌ای جزئی پرداخت کنید که برای سه روز حساب می‌شود و می‌توانید با نشان دادن همان قبض مجددا وارد شوید. 

مکان‌های دیدنی مختلف دیگری نیز در منطقه ارسباران وجود دارد که باید حتما به سراغ آن‌ها رفت. بعضی از این مکان‌ها شامل: قلعه پشتو، قلعه جوشین، قلعه قهقهه، بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری (موزه ادب و عرفان)، بازار اهر، خانه تاریخی قاسم اهری، قصر آینالو، حمام کردشت، موزه خداآفرین و بسیاری مناطق دیگر است. 

راستی برای اجاره کلبه جنگلی در مناطق بکر و در دل طبیعت می‌توانید سراغ سایت پینورست بروید و در آن این‌جور اقامتگاه‌های دوست داشتنی را پیدا کنید.

چند نکته ضروری

در انتها ذکر چند نکته ضروری است تا سفری ایمن‌تر داشته باشیم و البته که یک گردشگر مسئولیت‌پذیر باشیم. 

• سعی کنید تا جای ممکن به صورت گروهی و به همراه یک راهنما به این جنگل بروید. فراموش نکنید که شما قرار است به جنگلی وحشی و بکر سفر کنید که خطرات زیادی مانند گم شدن در مسیر یا حمله حیوانات محتمل است
• اگر قصد کندن و استفاده از قارچ‌های منطقه را دارید باید بدانید که برخی از این قارچ‌ها سمی هستند و بهتر است با شناخت و آگاهانه اقدام به مصرف آن‌ها کنید. 
• اگر قصد استفاده از گیاهان خوراکی یا دارویی را دارید، به اندازه‌ای مصرف کنید که نیاز دارید تا گیاه بتواند دوباره خود را بازیابی کند. 
• تجهیزات و ابزار ضروری مانند چراغ قوه، چادر، کفش مناسب و… را به همراه داشته باشید
• دوباره تاکید کنیم که قرار است به حیات وحش و جنگلی بکر برویم که گونه‌های جانوری و گیاهی نادری در آن زندگی می‌کنند بنابراین از ریختن زباله در این منطقه خودداری کنید تا این طبیعت زیبا همیشه باقی بماند.

شما تاحالا به این منطقه رفته‌اید؟ چه جاهای دیدنی این‌جا می شناسید که ما از قلم انداخته‌ایم؟ چه نکات ایمنی دیگری برای رفتن به این‌جا لازم است بدانیم؟ از تجربه جنگل‌نوردی خود برای ما بنویسید. در قسمت نظرات منتظر شما هستیم.

سبا خورشیدی

من یه نویسنده عاشق سفرم. اگه فرصت سفر پیش نیاد با نوشته‌هام سفر می‌کنم.