همه چیز درباره انگورستان ملک اصفهان

اگر در ماه‌های محرم و صفر به اصفهان سفر کنید شاید عزاداری‌هایی که در خیابان‌ها برگزار می‌شود خیلی با مراسم‌های دیگری که دیده‌اید فرق نکند. اما در کوچه‌ پس کوچه‌های قدیمی شهر خانه‌هایی هستند که هر کدام داستان‌های منحصربه‌فرد و حتی عجیبی دارند. این داستان‌ها باعث شده از گذشته تا امروز، هرسال مراسم عزاداری محرم در آن‌ها برپا باشد. انگورستان ملک یا خانه‌ی ملک‌التجار یکی از همین خانه‌هاست. در ادامه از قصه‌ی این خانه بیشتر خواهیم گفت.

سرگذشت انگورستان ملک

همیشه مکان‌هایی که داستان‌هایی از احساس محبت یا همدلی افراد به یکدیگر در خود دارند جایگاه ویژه‌ای در ذهن پیدا می‌کنند.

خانه‌ی ملک‌التجار در اصفهان یکی از صدها خانه‌ی قدیمی است که در گذشته به فرد ثروتمندی تعلق داشته. به همین خاطر تزئینات چشم‌نواز و خاصی دارد. ولی داستان جذابیت این خانه از جایی شروع می‌شود که نادرشاه افشار تصمیم گرفت مالیات دریافتی از مردم اصفهان را افزایش دهد.

این در حالی بود که مردم به تازگی از حمله‌ی افغان‌ها نجات پیدا کرده بودند. بخش‌های زیادی از شهر، خانه‌های مردم و زمین‌های کشاورزی تخریب شده بود و مردم توان پردخت مالیات سنگین را نداشتند. اگر کسی توان پرداخت نداشت خانه‌ و مغازه‌اش مصادره می‌شد. حاج ملک یکی از بازرگان‌های ثروتمندی بود که از بحرین به ایران مهاجرت کرده بود و در اصفهان خانه و زندگی مفصلی داشت. یکی از دارایی‌های او باغ انگوری به مساحت هفت هزار متر مربع بود.

این باغ، انگورستان نامیده می‌شد و زمانی که حاج ملک عرصه را بر همشهری‌هایش تنگ دید تصمیم گرفت کل درآمد حاصل از فروش انگورها را به عنوان مالیات مردم وقف کند.

به نظر می رسد تفاوت انگورستان ملک با دیگر باغ‌های اصفهان از همین زمان شروع شد. در میانه‌ی روزگار تلخی که مردم اصفهان درگیر آن بودند درآمد حاصل از فروش انگورهای انگورستان کمک بزرگی به مردم بود.

کمی بعدتر مالکیت این خانه و باغ انگوری آن به محمد ابراهیم خان که به ملک التجار معروف بود رسید. او یکی از نواده‌های حاج ملک بود و تصمیم گرفت از این باغ برای کارهای خیر استفاده کند. پس اول ساختمانی در این تاکستان ساخت. در این خانه در دهه‌ی اول ماه محرم و دهه‌ی آخر ماه صفر مراسم روضه اجرا می‌شد. در ماه رمضان سفره‌ی افطار برای اشخاص بی‌بضاعت همیشه پهن بود. افرادی که درآمد کمتری داشتند می‌توانستند مراسم عروسی خود را در خانه‌ی ملک‌التجار برپا کنند. علاوه بر این‌ از درآمد حاصل فروش انگورها به بچه‌های یتیم کمک می‌شد.

در دوره‌ی پهلوی دوم و در جریان تعریض خیابان ملک متاسفانه بخش زیادی از انگورستان ملک از بین رفت و تنها ساختمان آن باقی ماند. ولی از این ساختمان همچنان برای کار خیر استفاده می‌شد. پس از انقلاب سال پنجاه و هفت، خانه‌ی ملک التجار زیر نظر سازمان اوقاف قرار گرفت و به دست متولیان اداره می‌شد و این روند همچنان ادامه دارد.

این روزها در خانه‌ی ملک‌التجار، رسم روضه‌خوانی در دهه‌ی اول محرم و دهه‌ی آخرصفر هنوز پابرجاست. علاوه بر این امکان بازدید از این خانه در زمان‌های دیگر سال هم وجود دارد.

بیشتر بخوانید: آکواریوم اصفهان؛ سفر به دنیای ناشناخته‌ها

بخش‌های مختلف ساختمان

همان‌طور که پیش‌تر گفتیم خانه‌ی ملک التجار در دوره‌ی قاجار ساخته شد و معماری آن هم بر اساس شیوه رایج معماری در آن دوره بوده.

یکی از روز های ماه محرم را تصور کنید. از در چوبی خانه وارد می‌شویم  و در حیاط بیرونی مردانی را می بینیم که سیاه پوش، دور تا دور نشسته‌اند. حتی روی پشت‌بام از عزادارها پر شده. صدای روضه‌خوان و بوی غذای نذری فضا را پر کرده.

از ارسی هفت‌دری وارد اتاق سفره‌خانه می‌شویم. دورتا دور سفره‌خانه با گره‌چینی و شیشه‌های رنگی پوشیده شده. زیر همین اتاق، خدمت‌کارها در زیرزمین و مطبخ مشغول تدارک مراسم هستند.

از ارسی پنج‌دری عبور می‌کنیم و به حیاط اندرونی می‌رسیم. در این حیاط به دستور ملک‌التجار تغییراتی ایجاد شده. حوض و باغچه‌ میان حیاط برداشته شده‌اند. حیاط با سقفی چوبی پوشیده شده تا فضای بیشتری برای عزادارها و مهمان ها فراهم شود. دور تا دور این سقف شعرهایی نوشته شده که این فضا را بیشتر شبیه حسینیه می‌کند.

ستون‌های چوبی، با سر ستون‌های سبز آبی که با طرح سی و سه پل مقرنس‌کاری شده سقف را نگه‌داشته‌اند. این حیاط دو طبقه است. طبقه بالا  که مهتابی یا غلام گرده نامیده می‌شود محلی برای نشستن خانم ها است تا در زمان برگزاری مراسم آسایش بیشتری داشته باشند.

در اطراف این حیاط اتاق‌های سه دری وجود دارد که در ورودی آن‌ها چراغهای لنتر روشن شده. اتاق حوض‌خانه در سطحی پایین‌تر از ساختمان اصلی قرار دارد و حوض آن دلیل خنکی و تازگی فضا است. در خانه قسمت‌های خصوصی‌تری هم وجود دارد. مثل حمام گنبددار گوشه حیاط با سکوهای حجاری شده یا اتاق زهرا خانم، دختر حاج ملک که در نهایت به قم رفت و تا پایان عمر به خدمت در حرم حضرت معصومه پرداخت.

اتاق شاه‌نشین تابستانه بیشتر مربوط به عروسی و مهمانی‌های مهم است. این اتاق در واقع عمارتی در میان باغ است که چهار اتاق در طبقه بالای آن قرار دارد که در هنگام عروسی یکی از آن‌ها به عروس و داماد اختصاص داده می‌شده. اتاق‌های گوشواره هم برای زمانی بوده که افراد غریبه حضور داشتند. در این هنگام خانم‌ها به این اتاق‌ها می‌رفتند. اسباب و اثاثیه این عمارت از ایتالیا و فرانسه سفارش داده شده و نقاشی های روی دیوار تصویرهایی از سفرهای ملک‌التجار است و به دستور او کشیده شده.

اتاق شاه نشین زمستانه اما تا امروز جایگاه خود حاج ملک و همسر او است.  بنابر وصیت ملک التجار بعد از مرگ، به همراه همسرش در همین اتاق دفن شده. این اتاق پنج دری با گچبری، آینه کاری و نقاشی روی گچ و آینه تزئین شده.

بیشتر بخوانید: سیر تا پیاز بازار اصفهان ؛ بگردید، بخرید و بریانی بخورید

دسترسی به انگورستان ملک و زمان بازدید

انگورستان ملک در خیابان ملک و در محله شیخ یوسف قرار دارد. توجه کنید ‌که این منطقه در محدوده‌ی زوج و فرد قرار دارد.

برای رفتن به خیابان ملک می‌توانید از اتوبوس یا تاکسی استفاده کنید. شما می‌توانید با تاکسی‌های خطی که ایستگاه آن‌ها در میدان امام حسین(دروازه دولت) است و از چهارراه نقاشی عبور می‌کنند به خیابان ملک برسید و اگر تصمیم دارید از اتوبوس استفاده کنید خط 42شماره‌ی  (میدان امام حسین- باغ غدیر- همدانیان) یا خط شماره‌ی 68 (میدان امام حسین- هشت یهشت- پایانه‌ی خوراسگان) شما را به ابتدای خیابان ملک می‌رساند.

اگر به اطلاعات بیشتری راجع به انگورستان ملک احتیاج دارید می‌توانید با شماره‌ی ۳۲۷۲۲۰۳۳-031 تماس بگیرید. امکان بازدید از انگورستان ملک از ساعت 9 صبح تا 2 بعداز ظهر وجود دارد. هزینه‌ی بلیط ورودی برای گردشگران ایرانی 3000 تومان و برای گردشگران خارجی 20000 تومان است.

دیدنی‌های نزدیک به انگورستان ملک

تقریبا می‌توان گفت که زاینده‌رود، در قسمت مرکزی اصفهان، مرزی بین بافت قدیمی و بافت جدید شهر است.

خیابان ملک هم در قسمت قدیمی‌ شهر قرار گرفته. اگر بازدیدتان از انگورستان ملک تا حوالی ظهر طول کشید پیشنهاد می‌کنیم برای ناهار به رستوران‌هایی مثل شهرزاد، نقش جهان یا نمکدان سر بزنید. البته به خاطر شلوغ بودن این رستوران‌ها، بهتر است از قبل میز خود را رزرو کنید.

اما اگر بعد از بازدید هنوز زمان دارید پیشنهاد می‌کنیم تا خانه‌ی ملاباشی در نزدیکی انگورستان ملک پیاده‌روی کنید. یا می‌توانید به دیدن میدان نقش جهان و کاخ چهل‌ستون در همان نزدیکی بروید، سپس در چهارباغ افسانه‌ای قدم بزنید، در مسیر از کاخ هشت‌بهشت دیدن کنید تا به سی‌و سه‌پل برسید.

بیشتر بخوانید: غذاهای سنتی اصفهان ؛ از بریان لذیذ تا خورش ماست معروف

شما هم این ساختمان را دیده‌اید؟ از سرگذشت آن چه می‌دانید؟ از جاهای دیدنی نزدیک به آن جایی را از قلم نینداخته‌ایم؟ چه جاهای دیگری در اصفهان می‌شناسید که کمتر معروف باشد؟ برای ما از اصفهان‌گردی خود بنویسید.

راستی اگر به این شهر خواستنی سفر کردید برای اجاره ویلا اصفهان یا هر نوع اقامتگاه دیگری در این شهر به سایت پینورست سر بزنید و در آن بهترین اقامتگاه خود را رزرو کنید. این‌جا برای هر سلیقه‌ای بهترین‌ها گلچین شده‌اند.

دنا منتظر

من دنا هستم.
شیراز به دنیا اومدم، اصفهان بزرگ شدم و یزد درس خوندم.
رشته‌م گردشگری بوده و عاشق آشپزی، سفر و داستان تعریف کردنم.
همه اینا باعث شده مشتاق بشم به اینکه با نوشتن داستان‌هام رو برای آدم‌ها تعریف کنم.