چرا دریاچه حوض سلطان قم را ببینیم؟

دریاچه‌ای که در مسیر تهران قم آن را مشاهده می‌کنید نامش دریاچه نمک نیست. دریاچه حوض سلطان است. انتظارش را نداشتید، نه؟ ?

بالاخره دریاچه‌ست یا نه؟

در میانه‌های مسیر قم به تهران، دریاچه‌ای نمکی به چشم می‌خورد به نام دریاچه حوض سلطان. این دریاچه در سال ۱۸۸۳ میلادی (حدود سال 1261 خورشیدی) و در اثر ساخت جاده شوسه تهران به قم به شکل غیر طبیعی ساخته شده.

بعضی صاحبین فن این پدیده را تالاب در نظر معرفی کرده‌اند و حتی اسم آن را در فهرست پنج تالاب استان قم که به تایید کنوانسیون بین‌المللی رامسر رسیده است هم می‌توان مشاهده کرد.

از طرفی آب دریاچه‌ حوض سلطان، سطح ایستایی صفر دارد که از همین جهت می‌توان آن را یک اَبَرچشمه هم خطاب کرد. این دریاچه را در برخی موارد با عناوین دریاچه قم، کويرنمک، دریاچه ساوه و دریاچه شاهى هم معرفی می‌کنند؛ اما اشتباه نکنید. اینجا همان دریاچه نمک معروف قم نیست. دریاچه نمک قم در جنوب شرقی این استان واقع و بسیار وسیع‌تر است.

لازمه راجع به محیطش چیزی بدونیم؟

موارد تکنیکی این حوض نه چندان کوچک شاید خیلی برایتان جالب نباشد اما اگر قصد بازدید از آن را دارید؛ نقش حیاتی برایتان دارد. چراکه عمق این دریاچه به 42 متر هم در برخی نواحی می‌رسد که البته جای نگرانی از بابت غرق شدن نیست (می‌توانید بگویید چرا؟) اما انواعی از جانوران و باکتری‌های سمی منحصر به فرد در این ناحیه زندگی می‌کنند که بازدید از این منطقه را با بدون چالش رها نکرده‌اند.

در واقع دریاچه حوض سلطان به شکل یک کاسه گود نامتقارن است که طول آن 18 و عرض آن به 16 متر می‌رسد. هرچند ارتفاع این دریاچه از سطح دریا حدوداً 710 متری است اما ارتفاع تاثیری در آب‌‌گیری آن ندارد چون که به رشته‌کوه‌های البرز نزدیک است و باران‌های فصلی این رشته‌کوه‌ها به آن هدایت می‌شود. همان‌طور که احتمالاً می‌دانید تالاب‌ها و دریاچه‌هایی که صرفا از طریق چشمه‌های کوهستانی تامین می‌شوند؛ نوسان زیادی از لحاظ حجم، گستردگی و سطح آب دارند و بسته به مقدار بارش و دمای هوا شکل کلی آن‌ها تغبر می‌کند.

دریاچه حوض سلطان که از لحاظ علمی آن را یک تالاب یا ابرچشمه هم در نظر گرفته‌اند، از این قاعده مستثنی نیست. مشخص است که سطح زیرین دریاچه هم هموار نیست. در واقع این تالاب از دو چاله‌ی بزرگ تشکیل شده است؛ یکی چاله مره و دیگری چاله حوض سلطان. ترتیب آبگیری این دو چاله به این شکل است که در فصل‌های بارانی ابتدا چاله مره سهم خود را دریافت می کند و اگر چیزی ماند آن را به واسطه آبراهی‌ای که میانشان جاریست با همسایه دیرینه‌اش، حوض سلطان، شریک می‌شود. بعد از آن اگر حوض سلطان هم پر شود سرریز نهایی به دریاچه‌ی معروف نمک هدایت می‌شود. دو رود قره‌چای و رودشور تامین‌کنندگان دریاچه حوض سلطان هستند.

بیشتر بخوانید: خانه یزدان پناه قم، لذت کباب در یک خانه‌ی تاریخی به تمام معنا

کِی جون می‌گیره این دریاچه؟

برخلاف بسیاری از مکان‌های طبیعی، زمستان زمانی‌ست که دریاچه‌ی حوض سلطان رنگ و روی حیات را بهتر به چشم می‌بیند.

در آغاز این فصل کفه نمکی دریاچه حوض سلطان به زیر آب نفوذ کرده ، شرایط مساعدی را برای رشد جمعیت به خصوصی از گیاهان، جبلک‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها در حاشیه یا کمربند باتلاقی به وجود می‌آورد. بیش از 40 گونه گیاهی در این منطقه کشف شده است که برخی از آن‌ها شامل گز، سودا، پرند، سالسولا، درمنه بیابانی، اشنان، تاغ زرد و سیاه، سودا و اسفناج می‌شود. از جانوران هم شاید فقط آرتیمای قمی که نوعی میگو به شمار می‌رود در خود آب ةا زندگی کند ولی حواشی دریاچه پناهگاه بسیاری از گونه‌های جانوری شده است. بعضی از این جانوران عبارت‌اند از: هوبره، قرقی و کبوتر چاهی، انواع عقاب و انواع پرندگان مهاجر همچون غاز خاکستری، آنقوت، لک لک، فلامینگوی بزرگ، خرگوش، موش صحرایی، گرگ، شغال، خارپشت، روباه و آهو و در گذشته جبیر و گورخر آسیایی، عنکبوت، رتیل، موریانه، مورچه های کمیاب و در نهایت مار و سوسمار که در کنترل بیولوژیک آفات نقش دارند.

بیشتر بخوانید: گنبد نمکی قم ؛ زمینی شبیه به مریخ

آقا مگه جا قحطه برای بازدید؟

از این موارد تکنیکی حوصله‌سربر که بگذریم به بخش هیجان‌انگیز داستان یعنی گشت و گذار می‌رسیم. شاید با خواندن موارد بالا به این فکر افتاده باشید که اصلا چرا باید خود را تا زانو غرق در گل و نمک کنیم و به تماشای این تالاب برویم؟ خب راستش تا حدودی به شما حق می‌دهیم، بازدید از چنین مکانی نیازمند ذائقه‌ای بسیار خاص و مشکل پسند است. بازدید از چنین جایی برای افرادی مناسب است که حاضرند کمی شقاوت را با حلاوت معامله کنند، اما اصلاً شیرینی داستان به کجاست؟ بگذارید برایتان بگوییم.

«مادر زیبای طبیعت»، اگر به خواندن مقالات گردشگری علاقه داشته باشید احتمالاً با این اصطلاح زیاد برخورد کرده‌اید. سوالی که پیش می‌آید این است که مادر طبیعت کجا خودش را برای ما خوشگل و زیبا می‌کند؟ کجا خط و خال لبش را به رنگ انار شبیه می‌کند؟ در مقابل چه چیزی گونه‌های شیرینش را به برجستگی دماوند و حرارت بندر‌های جنوب می‌کند؟ خط چشمش را چگونه تا قلب کویر باریک می‌کند؟

ما جوابش را در حوض سلطان یافتیم. این دریاچه رسماً آینه‌ی تمام قدی برای مادر طبیعت است. شفافیت و انعکاس بی‌نظیر حوض سلطان شما را با زیبایی‌ای رو به رو می‌سازد که احتمالاً آمادگی‌اش را نخواهید داشت. به محض پیاده شدن از سواری خود با تماشای انعکاس تصویر طبیعتی که تا بی‌کران هستی، نامتناهی به نظر می‌رسد چنان آرامشی در قلب جانتان رخنه می‌کند که دیگر هیچ تصویری پیش رویتان نخواهد آمد. ناگهان خود را میان انبوهی از هیچ در می‌یابید. مسائل و مشکلات زندگی روزمره‌تان دیگر به چشم نمی‌آیند. شمایید و مسیری از جنس آب و خاک نمک. رسماً نمک‌گیر می شوید.

اگر توانستید خودتان را پیدا کنید و سر تکان دهید، پاچه‌های شلوار خود را بالا بزنید و وارد آب شوید که تازه بخش مفرح داستان شروع می‌شود. مناظری که پیش رو دارید، خودمانی بگوییم، جان می‌دهند برای عشق و صفا و عکاسی.

هر طرف که نگاه کنید انگار به یک والپیپر معروف خیره شده‌اید. محدودیت شما برای عکاسی در چنین جایی فقط تخیل خودتان است. بعد از مدتی اگر از پیاده‌روی خسته شدید نوبت آن می رسد که دوچرخه‌سواری و آفرود را امتحان کنید چراکه شرایط کاملا برای آن‌ها مهیاست. فقط توجه داشته باشید که هیچ‌گونه امکاناتی در این محدوده برای گردشگران مهیا نشده است پس هرچه که می‌خواهید از قبل با خود بیاورید.

از کجا بریم حالا؟ گم نشیم تو بر بیابون!!!

۱-   اتوبان قم- تهران، مجتمع مهتاب را رد کنید، اولین تپه کنار دریاچه پشت سر بگذارید و در کنار تپه دوم وارد جاده خاکی شوید که به سمت دریاچه می رود. این جاده را به جاده اصلی معدن نمک هم می‌شناسند. برای اینکه جاده را گم نکنید بد نیست بدانید که یکی از نشانه‌های خروجی آن، تابلوی ۹۵ کیلومتر تهران است.

۲- در اتوبان تهران – قم پس از طی ۷۰ کیلومتر، طرف چپ، یک جاده به سمت روستای چشمه شور قرار دارد که علامت آن  تابلوی اطلاعات گردشگری می باشد. وارد آن شده، اولین زیر گذر به آن سوی اتوبان را به سمت دریاچه پیش بگیرید.

یک ساعت و نیم پیاده روی لازم است تا از جاده به دریاچه برسید. این مسیر بسيار هموار است.

با رسيدن به حاشیه درياچه، زمين پیش‌رویتان گِلی و خیس خواهد بود؛ اما از بابت وجود مرداب و فرورفتگی در مسیر نگران نباشید. پس از گذر از این زمین گلی به دریاچه خواهید رسید. داخل دریاچه، مسر خاکریزی ساخته شده است که برای جلوگیری از فرورفتن وسایل نقلیه در باتلاق و بهره برداری نمک قرار گرفته است.

اگر هنگام پر آبی و گل آلود بودن مسیر قصد بازدید کنید، ممکن است برایتان دردسر ایجاد شود. در نتیجه شرایط آب و هوایی و توان خودرویتان را در نظر داشته باشید. اگر در مسیر گیر کردید، از محلی‌ها کمک بگیرید اما انتظار هزینه‌های نسبتا بالایی داشته باشید.

شما هم این دریاچه نمک را دیده‌اید؟ قبول دارید گاهی دریاچه نمک آرامشش از دیدن کویر هم بیشتر است؟ به‌نظرتان چه فصلی سفر به این‌جا مناسب است؟ از تجربه سفر خود برای ما بنویسید.

برای اجاره اقامتگاه بوم گردی توی کل ایران می‌تونین روی پینورست حساب کنید. پینورست هرجای ایران برای شما خانه دارد. خانه‌هایی که حس خانه خودتان را منتقل می‌کند و بازرسی شده هستند و از لحاظ تمیزی و امکانات خیالتان را راحت می‌کنند.

امیرمسعود قلی‌زاده