ارگ کلاه فرنگی ؛ عمارتی با معماری زیگوراتی

معماری خاص مناطق کویری همیشه مورد توجه علاقه‌مندان به معماری و تاریخ بوده است. از بین عمارت‌های تاریخی در این مناطق ارگ کلاه فرنگی در شهر بیرجند یکی از زیباترین بناها با معماری خاص است. همان‌طور که اسم آن مشخص است این بنا زمانی به عنوان مقر حکومتی استفاده می‌شده است.

این بنا به‌قدری خاص بوده که به عنوان یکی از آثار ملی در سازمان میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده است. در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا در مورد معماری و بقیه چیزهای مربوط به این ارگ تاریخی صحبت کنیم.

ارگ کلاه فرنگی چه طور جایی است؟

بیرجند شهری قدیمی با قدمت بالا است. با توجه به مطالعات تاریخی به نظر می‌رسد شهر بیرجند در اواخر دوران ساسانی شکل گرفته باشد. زرتشتیان اهل یزد این شهر را ساختند تا توقفگاهی برای افرادی باشد که قصد سفر از میان کویر به سمت شمال خراسان را دارند.

مشخص است که شهری که چنین قدمت تاریخی داشته باشد حتما بناها و مکان‌های تاریخی زیادی هم دارد. در بین همه مکان‌های تاریخی بیرجند ارگ کلاه فرنگی یکی از دیدنی‌ترین‌هایشان است. این ارگ یک عمارت شش طبقه به رنگ سفید و به شکل شش ضلعی است. طبقه آخر ساختمان به شکل مخروط طراحی شده و ظاهر زیبای ساختمان را تکمیل کرده است. این ارگ با طاق‌نماهای زیبایی هم تزئین شده است.

بیشتر بخوانید: بند دره ؛ سدی محصور در میان کوه‌های بیرجند

ارگ کلاه فرنگی با نام‌های ارگ حسام‌الدوله، بی‌بی عروس و ارگ سرکار هم شناخته می‌شود و بازدید از آن برای عموم مردم آزاد است. کلاه فرنگی یا کوشک در حقیقت به عمارت‌های خاصی گفته می‌شود که به سبک سلطنتی و در میان باغ ساخته می‌شدند. این سازه‌های مسقف معمولا سقفی شبه مخروطی دارند. ارگ کلاه فرنگی بیرجند هم چنین ساختمانی با ارزش تاریخی بسیار است. همان‌طور که گفتیم در زمان قدیم از این ارگ به عنوان مقر حکومتی استفاده می‌شده است. 

مسیر دسترسی

ارگ کلاه فرنگی در استان خراسان جنوبی، در شهر بیرجند در خیابان مطهری 16 قرار دارد. اگر ماشین شخصی دارید، رسیدن به ارگ بسیار ساده است. کافی است خود را از خیابان منتظری به مطهری برسانید. قبل از اینکه به میدان طالقانی برسید خیابان مطهری 16 را خواهید دید. با استفاده از اتوبوس هم می‌توانید به این عمارت زیبا بروید. کافی است در ایستگاه شهید عبادی از اتوبوس پیاده شوید.

اگر می‌خواهید از ارگ زیبای کلاه فرنگی بازدید کنید بد نیست بدانید در همان نزدیکی‌ها چند مکان تاریخی دیگر هم وجود دارد. تنها با ده دقیقه پیاده‌روی می‌توانید خود را به بنای تاریخی خواجه خضر و ارگ بهارستان برسانید و از این مکان‌ها هم دیدن کنید.

اگر تصمیم دارید که برای دیدن این ارگ زیبا راهی بیرجند شوید می‌توانید همین حالا برای رزرو آنلاین اقامتگاه به سایت پینورست سر بزنید.

بازدید از ارگ کلاه فرنگی

بهترین زمان برای بازدید از شهر بیرجند پاییز است. البته اگر به دنبال کویرگردی نیستید و فقط بازدید از ارگ کلاه فرنگی و باقی مکان‌های دیدنی بیرجند شما را راضی می‌کند می‌توانید بهار یا تابستان هم به این شهر زیبا سفر کنید.

برای بازدید از ارگ کلاه فرنگی می‌توانید هر روز هفته جز جمعه‌ها و روزهای تعطیل به ارگ بروید. درب ارگ از ساعت 7:30 تا 14 به روی بازدیدکنندگان باز است. فضای ارگ چندان بزرگ نیست و بازدید از این عمارت در طول نیم ساعت تمام می‌شود. می‌توانید باقی زمان خود را به گشت‌و‌گذار در باغ بگذرانید.

بیشتر بخوانید: موزه مردم شناسی بیرجند؛ سفر به گذشته در عمارت باغ اکبریه

معماری اشکوبه‌ای ارگ کلاه فرنگی

ارگ کلاه فرنگی بین سال‌های 1264 تا 1313، یعنی در اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار ساخته شده است. تاریخ‌شناسان فکر می‌کنند احتمالا این عمارت برای امیرحسن‌خان شیبانی بوده است. این عمارت تا اواخر دوران قاجار به عنوان مقر حکومتی مورد استفاده بود. سال 1356 صاحب ملک، امیر علم خزینه کوشک را به فرمانداری بیرجند اهدا کرد. در حال حاضر این ارگ متعلق به استانداری استان خراسان جنوبی است.

اما جز قدمت تاریخی ساختمان معماری خاص آن باعث شده توجه زیادی به ارگ کلاه فرنگی جلب شود. این سازه در فضای تقریبی 700 مترمربع بنا شده است. برای ساخت این عمارت از گل، آهک، ساروج و آجر استفاده شده است. معماری بنا به شکل زیگوراتی (پله‌پله) و شش اشکوبه‌ای (طبقه) است. البته تنها دو طبقه از شش طبقه این عمارت قابل استفاده است و باقی طبقات تنها برای تکمیل معماری سازه ساخته شده‌اند.

طبقه همکف ارگ بیشترین استفاده را دارد. ورودی به ساختمان کمی جلوتر از خود ساختمان طراحی شده است و به‌خاطر طاق‌های ایجاد شده در آن فرم خاصی دارد. داخل طبقه همکف تزیینات زیادی وجود دارد و هشتی‌ها و اتاق‌ها توسط دالان‌های ایجاد شده به هم مرتبط شده‌اند.

بخشی از زیبایی طبقه همکف بی‌شک به خاطر وجود حوضچه در این طبقه است. از اتاق‌های اطراف حوضخانه ورودی‌های مختلفی به این فضا وجود دارد. حوضچه طبقه همکف در مرکز فضا قرار دارد و در سطح پایین‌تری و به شکل هشت ضلعی ساخته شده است. در اطراف حوضچه طاق‌نماهایی ساخته شده و در مقابل هر طاق‌نماها هم سکوهایی وجود دارد.

بیشتر بخوانید: کاخ چهلستون قزوین ؛ سفری لذت بخش به عصر پادشاهان صفوی

از همه جالب‌تر تزیینات زیبای روی طاق‌نماها است. مقرنس‌های لانه زنبوری بر روی طاق‌نماها و رسمی‌بندی‌ها نمادی از معماری اصیل و زیبا در ارگ کلاه فرنگی به شمار می‌رود. آبنمای وسط حوضچه به خنکی و مطبوعی هوا کمک می‌کند. نور این فضا هم از طریق گنبد موجود در مرکز فضا تامین می‌شود.

طبقه اول نسبت به طبقه همکف ساده‌تر است. این طبقه به شکل هشت ضلعی بنا شده است. از آجایی که ساختمان به صورت پله‌پله ساخته شده، فضای طبقه اول نسبت به همکف کمتر است. در این طبقه چند اتاقک طراحی شده است و به فضای بام طبقه همکف هم دسترسی دارد. همان‌طور که قبلا گفتیم سایر طبقات استفاده‌ای ندارند و تنها شکل کلی معماری ارگ کلاه فرنگی را تکمیل می‌کنند.

البته در طول زمان تغییرات مهمی در ساختمان ایجاد شده است. مثالا در دو طرف ارگ دو بادگیر ساخته شده بوده که در بازسازی‌هایی که در طول زمان صورت گرفته این دو بادگیر به طور کامل حذف شده‌اند و دیگر نمی‌توان اثری از آن دید.

محوطه بیرونی ارگ کلاه فرنگی هم طبق اسناد تاریخی به شکل چهار باغ بوده است. هرچند الان به دلیل تغییرات ایجاد شده فرم اصلی خود را از دست داده است. در حال حاضر محوطه بیرونی با تعدادی حوض تزیین شده است و همچنین فضاسازی باغ با کاشت درختان و چمن‌کاری در باغچه تکمیل شده است.

در این مطلب از پینورست درباره ارگ کلاه فرنگی در شهر تاریخی بیرجند گفتیم. از معماری تا تاریخ با ارزش این عمارت همگی باعث شده تا ارگ کلاه فرنگی به عنوان اثر ملی به ثبت برسد. اگر در شهر بیرجند زندگی می‌کنید یا از این عمارت زیبا بازدید کردید لطفا نظرتان را برای ما بنویسید. 

اگر تصمیم دارید که برای سفر بعدیتان برنامه‌ریزی کنید می‌توانید برای اجاره اقامتگاه در شهر مورد نظرتان به سایت پینورست سر بزنید. اجاره انواع اقمتگاه از کلبه جنگلی و خانه روستایی تا اجاره ویلا بیرون شهر در این سایت ممکن است.

پرستو جابری

من پرستو جابری‌ام. چند سالیه که تولید محتوا رو به شکل حرفه‌ای دنبال می‌کنم. از یادگیری لذت می‌برم و دوست دارم هر چیزی رو که یاد می‌گیرم با بقیه قسمت کنم. به ایجاد هر ایده ناب و ساخت هر چیز جدیدی علاقمندم. به نظرم نوشتن یکی از بهترین روش‌ها برای ساخت جهانیه که زندگی در آن راحت‌تر و دسترسی به اطلاعات در آن آسان‌تر است.