باغ گلشن طبس ؛ بهشتی در دل کویر

حتما در خیلی از فیلم‌ها این صحنه‌ را دیده‌اید که شخصی تشنه و خسته در دل کویر با دیدن اندکی سرسبزی به امید یک قطره آب خودش را به آنجا می‌رساند. اما به محض رسیدن به آنجا و بعد از یک یا دو بار پلک زدن متوجه می‌شود آنچه دیده فقط یک سراب بوده. اما باغ گلشن طبس سراب نیست و می‌توانید هر چند بار که می‌خواهید پلک بزنید.

باغ گلشن باغی است که درست در دل کویر قرار گرفته. به همین دلیل هم به آن لقب «بهشتی در دل کویر» را داده‌اند. این باغ یکی از زیباترین نمونه‌های باغ ایرانی است که در خراسان جنوبی قرار گرفته. در این مطلب همه چیز را درباره این باغ زیبا به شما می‌گوییم. اگر قصد اجاره سوئیت در شهرهای مختلف ایران را داشته باشید می‌توانید با پینورست همراه باشید تا هم از تمام دیدنی‌های ایران باخبر باشید و هم بهترین اقامتگاه را برای خود اجاره کنید.

آشنایی بیش‌تر با باغ گلشن طبس

باغ گلشن اعجاب‌انگیز بین دو دشت لوت و کویر قرار گرفته است؛ این باغ یکی از مهم‌ترین باغ‌های ایرانی محسوب می‌شود.  تکرار معماری مربع‌شکل این باغ زیبا و رویایی را تنها در در تاج محل هندوستان می‌شود مشاهده کرد؛ به همین دلیل این باغ به «تاج محل ایران» هم مشهور شده است.

اما فقط در ایران نیست که زیبایی و شگفتی باغ گلشن سر زبان‌ها می‌چرخد؛ در سال ۲۰۰۸ و‌ب‌سایت انگلیسی دیلی‌گراف (The Daily Telegraph) فهرستی از ۵۰ باغ برتر جهان منتشر کرد و نام باغ گلشن هم در میان سایر باغ‌های جهان می‌درخشید. 

پنه‌لوپه هاب‌هوس (Penelope Hobhouse)، نویسنده‌ی بریتانیایی و کارشناس باغ‌های ایرانی در این وب‌سایت توصیف جالبی از باغ گلشن کرده بود. بگذارید حرفی که او در مورد باغ گلشن زده بود را مو‌به‌مو برایتان بگوییم:

بیشتر بخوانید: باغ عفیف آباد؛ چرا گلشن شیراز را ببینیم؟

«باغ گلشن بهشتی بر روی زمین است که برای رسیدن به آن حتما می‌ارزد که هفت ساعت در دل کویر رانندگی کنید. این باغ در شهر طبس و در میان دو کویر واقع شده است. در چنین محیط و چنین شرایط آب‌وهوایی، وجود آب و ظهور این باغ زیبا مثل معجزه است. اینجا آبِ چشمه‌ها به درون استخر‌های بزرگی می‌ریزد که در سراسر باغ وجود دارند. از یک‌طرف با دیدن درختان خرما، مرکبات و انار، حس می‌کنید که به کویر سفر کرده‌اید؛ اما از طرف دیگر مشاهده‌ درختان استوایی سیکاس، گل‌های سرخ و گل‌های ختمی و … ذهن آدم را می‌برد به یک آب‌وهوای دیگر و این‌طوری است که یک حس متناقض درون فرد ایجاد می‌شود».

این را هم بگوییم که باغ گلشن طبس در تاریخ بیستم دی ماه سال ۱۳۵۵ با شماره‌ ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی کشور به‌ثبت رسید.

چطور سروکله‌ باغ گلشن در شهر کویری طبس پیدا شده؟

باغ سرسبز گلشن اوایل قرن سیزدهم هجری قمری به ‌دستور حاکم وقت طبس، امیر محمدحسین‌خان عرب ملقب به میرحسین‌خان در این شهر ساخته شد. میرحسین خان جزو خان‌هایی بود که به‌فرمان نادرشاه به حاکمیت منصوب شده بود.

ابن اطلاعات درمورد احداث باغ گلشن طبس را از نوشته‌های فردی به‌نام میرزاخانلرخان اعتصام بیرون کشیده‌اند. او فردی متعلق به خاندان محمودی، از خاندان‌های معروف قاجار، بود و زیاد سفر می‌کرد. او در طول سفرهایش معمولا سفرنامه هم می‌نوشت.

سال دقیق ساخت باغ گلشن مشخص نیست. اما از آنجایی که بازدید میرزا خانلرخان اعتصام به حدود ۱۲۵۵ هجری شمسی برمی‌گردد و طبق نوشته او، ساخت بنا مصادف بوده است با آخرین روزهای حکومت لطفعلی‌خان زند. این‌طور که کارشناسان تخمین زده‌اند قدمت این باغ به اواخر حکومت سلسله‌ زندیه و اوایل حکومت سلسله‌ قاجار می‌رسد. 

میرزاحسن‌خان، سازنده‌ باغ گلشن که فردی خیر و نیکوکار بود زمین‌ها و املاک بسیاری در طبس، فردوس و گناباد داشته است. او طی دو مرحله تعداد زیادی از زمین‌ها و ملک‌های خود را وقف کرد؛ یکی از آن وقف‌ها مربوط می‌شود به حدود سال ۱۱۸۲ هجری شمسی که طی این مرحله باغ گلشن هم وقف امور خیر و مردم شد. 

بیشتر بخوانید: واحه های ایران؛ رسیدن به آبادی وسط کویر

از چه راهی خودمان را به باغ گلشن برسانیم؟

قبل از اینکه بیشتر درباره باغ گلشن طبس صحبت کنیم اول این را بگوییم که مسیر دسترسی به باغ از کجاست.

برای بازدید از باغ گلشن باید خود را به شهر طبس برسانید. اگر خودرو شخصی ندارید، این‌ مژده را به شما می‌دهیم که می‌توایند به‌راحتی با استفاده از اتوبوس خود را به این مکان تاریخی برسانید. نزدیک‌ترین ایستگاه اتوبوس به باغ ایستگاه باغ گلشن است. کافی‌ است در این ایستگاه از اتوبوس پیاده شوید. پس از اندکی پیاده‌روی به مقصد خواهید رسید.

آدرس: خراسان جنوبی: شهر طبس، بلوار شهید مطهری، میدان پلیکان،‌خیابان گلشن، باع گلشن طبس

اگر تصمیم دارید که برای دیدن باغ گلشن راهی شوید می‌توانید همین حالا برای رزرو آنلاین اقامتگاه به سایت پینورست سر بزنید.

آبیاری گیاهان و درختان این باغ چگونه است؟

باغ گلشن را بر روی جریان آبی ساخته‌اند که از چشمه‌های آب گرم و آب سرد طبس جاری می‌شوند. در حقیقت اینجاست که می‌توانیدبه علامت سوالی که در ذهنتان ایجاد شده جواب بدهید؛ آب این چشمه‌هاست که باعث به‌وجود آمدن این همه زیبایی در باغ گلشن طبس شده است.

دو جویی که از چشمه‌های آب گرم و آب سرد روان شده‌اند در این منطقه به یک‌دیگر می‌رسند، از قسمت انتهایی باغ وارد می‌شوند و به‌سمت کرت‌ها هدایت می‌شوند. این جوی‌ها پس از آبیاری کرت‌ها از زیر هشتی ساختمان خارج می‌شوند و به‌سوی شهر و خانه‌های شهری می‌روند. 

اما برای آبیاری این باغ رویایی از آب‌های زیرزمینی هم استفاده می‌کنند. زیر استخر بزرگی که در وسط باغ قرار دارد یک چاه آبی حفر کرده‌اند که از نوع چاه‌های آرتزین است. این استخر درحقیقت محل ذخیره‌ آب چاه است و فواره‌های آن خروجی‌‌های آب چاه هستند.

بیشتر بخوانید: روستای ازمیغان؛ پارادوکس طبیعت با دو آب‌و‌هوا متفاوت و هم‌زمان

در این نوع چاه‌ها به هیچ نیروی خارجی‌ برای پمپاژ کردن آب به سطح زمین نیاز نیست. بلکه فشار خود آب است که به خروج آن از چاه کمک می‌کند. اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم پستی و بلندی زمین است که  باعث پمپاژ شدن طبیعی آب به سطح زمین می‌شود. چاه‌های آرتزین را به‌گونه‌ای طراحی و احداث می‌کنند که سطح ارتفاع آب‌های زیرزمینی متصل به چاه از سطح دهانه‌ چاه بالاتر باشد و این‌طوری آب بتواند به‌راحتی از دهانه‌ چاه فوران کند. 

پلیکان‌ها؛ میهمانانی که ماندگار شدند

یکی  از ویژگی‌های خیلی جالب باغ گلشن طبس که توجه خیلی‌ها را به این منطقه جلب کرده، حضور پلیکان‌ها در باغ است. در دهه‌ ۵۰ هجری شمسی دو پلیکان مهاجر که در حال مهاجرت از مناطق سرد سیبری بودن، شهر طبس را برای استقرار موقت خود انتخاب کردند. اما برای همیشه در این شهر و باغ گلشن ماندگار شدند.

متاسفانه زلزله‌ای که در سال ۱۳۵۷ در طبس رخ داد باعث کشته شدن یکی از این پلیکان‌ها شد؛ پرنده‌ بی‌نوا زیر آوار ماند و جان سپرد. از آن به بعد پلیکان بازمانده تنها در باغ گلشن زندگی کرد تا در سال ۱۳۹۴ به ‌مرگ طبیعی از دنیا رفت.

چند سال بعد پلیکان‌هایی به این باغ آورده شدند که یاد و خاطره‌ دو پلیکان مهاجر را برای ساکنین این شهر زنده کنند. این پلیکان‌ها حالا جزو جذابیت‌های باغ گلشن محسوب می‌شوند.

معماری باغ گلشن طبس

معماری و طراحی این باغ بر پایه‌ سبک اصیل ایرانی چهارباغ اجرا شده است. از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این باغ طول و عرض برابر آن است. همان‌طور که ‌پیش‌تر هم اشاره کردیم صورت مربعی این باغ یادآور معماری تاج محل هندوستان است.

مساحت این باغ  حدود ۷ هکتار است؛ این فضای سرسبز حدود ۲۶۶ متر طول و حدود ۲۶۰ متر عرض دارد. باغ گلشن دارای دو خیابان اصلی است که یکدیگر را از وسط قطع کرده و بر یکدیگر عمود هستند. هریک از این چهار مربع اصلی که از تقاطع دو خیابان شکل گرفته‌اند با گذرگاه‌هایی کوچک به چهار کرت تقسیم شده‌اند.

استخر بزرگ باغ هم درست در وسط محوطه قراره گرفته و دارای سه فواره‌ طبیعی است. 

عمارت سردرب؛ تک‌ساختمان موجود در باغ

تنها ساختمان موجود در محوطه‌ باغ وسیع گلشن عمارت سردرب است. این ساختمان البته در زلزله‌‌ سال ۱۳۵۷ به یک ویرانه‌ تبدیل شد. اما بعد طبق نقشه‌ و طراحی بنای قدیمی و اصلی، ساختمان جدیدی در همان نقطه از باغ ساخته شد.

عمارت سردرب یک ساختمان دو طرفه است؛ یک نمای این ساختمان رو به میدان انقلاب اسلامی دارد و نمای دیگر ساختمان به سمت باغ است. عمارت سردرب دو طبقه و یک زیرزمین کوچک دارد.. ظاهر این بنا ساده و زیباست و با گچ سفید پوشیده شده است.

در طبقه اول ساختمان یک تالار بزرگ که شکوه و زیبایی خاصی به عمارت داده و یک ایوان که برای تماشای شهر و منظره باغ در نظر گرفته شده است قرار دارد. در ایوان دو ستون با تزئینات آجری هم قرار دارد که به زیبایی بیشتر نما کمک کرده است. 

بیشتر بخوانید: باغ پرندگان اصفهان ؛ قدم زدن در باغی سرسبز همراه با سمفونی پرندگان

موزه میراث زمین

در عمارت سردرب موزه زمین‌شناسی طبس که موزه میراث زمین نام دارد قرار گرفته. در این بخش از ساختمان می‌توانید از مجموعه‌ای از کانی‌ها، فسیل‌ها، سنگ‌ها و مواد معدنی دیدن کنید که به تاریخ این شهر تعلق دارند. شهر طبس با بیش از ۵ میلیارد تن ذخیره‌ زمین‌شناسی به‌عنوان «بهشت زمین‌شناسی» شناخته شده و اطلاعات بسیاری را در اختیار کارشناسان قرار داده است. 

روزهای کاری: بازدید از این موزه تنها در روزهای فرد (جز ایام سوگواری) امکان‌پذیر است.

ساعت کاری: زمان بازدید از ساعت ۵:۳۰ بعد از ظهر شروع شده و تا ۹:۳۰ شب ادامه دارد. 

هزینه بلیط: هزینه‌ بازدید از موزه برای ایرانیان ۲۰۰۰ تومان و برای اتباع خارجی ۵۰۰۰ تومان است.

جاذبه‌های گردشگری نزدیک به باغ گلشن

اگر تصیم گرفتید از این باغ خاص و تاریخی دیدن کنید پیشنهاد می‌کنیم که به کال‌جنی، چشمه‌ مرتضی‌علی و طاق شاه‌عباسی که در همان حوالی قرار دارند هم سری بزنید.

مهسا محمدی

سلام من مهسام.