پاژ ؛ زادگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی

امروز به سراغ روستایی می‌رویم که با‌‌ وجود اهمیت آن تقریبا برای بیشتر ایرانیان و حتی اهالی شهر مشهد هم هنوز ناشناخته است. از طرفی این روستا محل تولد یکی از بزرگترین شاعران تاریخ فرهنگ و ادبیات فارسی بوده و این عدم مشهوریت کمی عجیب ‌به‌نظر می‌رسد. روستای پاژ در نزدیکی شهر مشهد و حدود ۲۰ کیلومتری شمال آن قرار دارد.

در نظر بسیاری از کارشناسان باستان‌شناسی این روستا از قدیمی‌ترین مناطق شکل‌گیری جمعیت در استان خراسان به‌حساب می‌آید. مهم‌تر از تمامی نکته‌ها اینجا محل تولد حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ فارسی زبان مجموعه‌ عظیم شاهنامه بوده است.

پس با ما در ادامه این مطلب از مجله گردشگری پینورست همراه باشید تا همه چیز را درباره این روستای تاریخی به شما بگوییم.

معرفی روستای پاژ

بر اساس اکتشاف‌های باستان‌شناسی قدمت سکونت و زندگی در روستای پاژ به قرن‌های ابتدایی ورود اسلام به ایران بر‌می‌گردد. این روستا تقریبا ۸۰۰ هکتار وسعت دارد. ولی فقط چهار هکتار آن مسکونی است. متاسفانه باقی مناطق روستا در حال تبدیل شدن به مجموعه‌ای از خانه‌های ویران است و بسیاری از مردم آن مهاجرت کرده‌اند.

البته این را باید بگوییم که خوشبختانه در سال‌های اخیر بنیاد فردوسی در تلاش برای حفظ ارزش تاریخی این روستا است. برنامه‌هایی چون تاسیس موزه‌خانه فردوسی، مرکز اسناد فرهنگی و کارگاه‌های صنایع‌دستی از برنامه‌های این بنیاد برای جان دادن و رونق بخشیدن به این منطقه است.

هنوز در محدوده‌‌ مسکونی، باغ‌های انگور زیادی را می‌توان دید. جدا از زادگاه فردوسی وجود این باغ‌های زیبا ناشناخته ماندن روستای پاژ را عجیب‌تر می‌کند. این روستا یک خیابان بزرگ به‌نام فردوسی و چندین خیابان فرعی دیگر باز مثل فردوسی ۱،۲،۳ دارد.

جز خیابان فردوسی بخشی از مردم محلی بر روی تپه‌ای زندگی می‌کنند. این قسمت از روستا که با نام قلعه بلند شناخته می‌شود هسته‌ اولیه شکل‌گیری جمعیت در این ناحیه به حساب می‌آید. اطراف این تپه خندقی عمیق و بزرگ حفر شده است.

این شیوه از حفر خندق را می‌توان سیستم دفاعی خلاقانه‌ای در دوران خود به‌حساب آورد. کارکرد این سیستم به‌ این صورت بوده که زمانی که مهاجمان و دشمن قصد گذر از این خندق و رسیدن به قلعه را داشتند تمامی طول خندق مملو از آب شده و بدین ترتیب رد شدن از آن غیر‌‌ممکن می‌شد.

بیشتر بخوانید: آرامگاه فردوسی ؛ ماجرای پر فراز نشیب مقبره‌ی سرشناس‌ترین شاعر ایرانی

شاید شنیدن واژه پاژ برای شما هم تازه باشد. این لغت در گذشته برای مفهومی استفاده می‌شد که امروز دیگر چندان کاربردی ندارد. در دوران قدیم هنگامی که فردی بلند مرتبه هدیه‌ای به فردی هم رتبه‌ی خود می‌داد به آن پاژ می‌گفتند. مشخصا چنین رسمی و در نتیجه این واژه چندان برای ما مرسوم نیست.

مسیر دسترسی

از آنجایی که روستای پاژ فاصله چندانی با مشهد ندارد برای رسیدن به آنجا کار دشواری در پیش نخواهید داشت. با توجه به میزان ترافیک شهر مشهد بین بیست تا سی دقیقه با مقصدتان فاصله دارید. در ابتدا از بلوار ۲۲ بهمن وارد بزرگراه خواجه ربیع شوید و پس از خروجی شهر به سمت جاده کلات نادری مسیرتان را ادامه دهید. خروجی روستای پاژ در طول این مسیر قرار دارد.

جاده‌ روستا خاکی و رانندگی در آن کمی دشوار است. پس در طول مسیر سرعت مطمئن را رعایت کنید. با توجه به نبود امکانات برای اقامت در روستا برنامه سفر را برای روز تنظیم کنید تا سفر راحتی را تجربه کنید.

اگر زمانی به شهر مشهد سفر کردید حتما برای دیدن این روستا هم برنامه‌ریزی کنید. این را هم به‌یاد داشته باشید که می‌توانید برای اجاره اقامتگاه مشهد به سایت پینورست سر بزنید.

فرسودگی و تخریب روستای پاژ

در فاصله ۵۰۰ متری از قلعه بلند تپه‌ای وجود دارد. این تپه محل کشف آثار باستانی مهمی مثل سفالینه‌های رنگین و لعاب‌کاری‌ شده بوده است. باستان‌شناسان از طریق همین آثار به قدمت طولانی و کهن این روستا پی برده‌اند. مردم روستا به این منطقه قلعه کهنه می‌گفتند.

قدمت آثار کشف شده از این تپه به‌همان قرن‌های ابتدایی ورود اسلام به ایران برمی‌گردد. متاسفانه روستای پاژ با‌ وجود تاریخ طولانی و محل تولد حماسه‌سرای بزرگی مثل فردوسی در طول قرن‌ها رو به ویرانی رفته است. این روستا هنوز در فهرست آثار تاریخی و باستانی به ثبت ملی نرسیده است.

بیشتر بخوانید: بازار فردوسی مشهد در نزدیکی حرم

متاسفانه اگر به این روستا سفر کنید انواع یادگاری‌نویسی‌های عجیبی را خواهید دید که بر بروی دیوار‌های چند صد ساله نوشته شده‌اند.

خانه فردوسی

از میان خانه‌های کهن روستای پاژ هنوز بعضی از آنها شکوه و صلابت سابق را حفظ کرده‌اند. برای مثال در قسمت شرقی قلعه‌ بلند خانه‌ای را خواهید دید که بیش از یک قرن پیش به‌دستور کد‌خدای روستا مرمت شده و تزئیناتی به آن اضافه شده است. بسیاری از مردم این مکان را خانه و زادگاه فردوسی می‌دانند.

به‌دلیل ابهامات بسیار سازمان میراث فرهنگی هنوز این خانه را ثبت ملی نکرده است. خوشبختانه هنوز گچبری‌های بسیار ظریف و تکه سفال‌های قدیمی در این خانه دیده می‌شوند. از تمامی این عناصر زیبا‌تر شبستان این خانه با کاشی‌هایی به‌رنگ آبی فیروزه‌ای است.

بیشتر بخوانید: دره آل مشهد ؛ اینجا آل به شما حمله می‌کند؟‌

شاید کهنه ماندن این خانه چندان هم بد نباشد. با دیدن آن کاشی‌ها و یاد‌آوری تاریخ این منطقه شعری در ذهن زنده می‌شود. «امیر‌زاده‌ای تنها/ با تکرار چشمهای بادام تلخش/ در هزار آیینه شش گوشِ کاشی… تا سال‌ها بعد آبی را مفهومی نا‌گاه از وطن دهد».

نکته‌هایی که قبل از سفر به پاژ باید بدانید

شاید در نظرتان این روستای مخروبه چندان جای جذابی نباشد. اما هنگام سفر به مشهد حتما سری هم به این روستا بزنید. قدم زدن بین آن خانه‌ها و باغ‌های انگوری و روستایی که شاعری بزرگ مثل فردوسی در آن به‌دنیا آمده خالی از لطف نیست.

به‌علت آب‌و‌هوای بیابانی بهترین زمان برای رفتن به روستای پاژ فصل بهار است. بازدید از این روستا احتمالا کمتر از یک روز زمان نیاز دارد. در تابستان میزان گرما و تیغ آفتاب می‌تواند آزار‌دهنده باشد. در شش ماه دوم سال هم مثل باقی مناطق بیابانی احتمال سرمای شدید و ناگهانی وجود دارد.

بیشتر بخوانید: مشهد کجا بریم؟ ۱۰ پیشنهاد جذاب برای کشف مجدد مشهد

در این روستا رستوران و سوپر مارک وجود دارد پس نگرانی از آن بابت نداشته باشید.

در سفر به روستای پاژ ساعت‌‌های خوشی را برای شما آرزو می‌کنیم. اگر قسمت‌هایی از شاهنامه فردوسی را هم از قبل خوانده باشید، دیدن روستای پاژ با توجه به تصاویری که فردوسی در ذهن ما می‌سازد حال‌و‌هوای جالب و شاید کمی دلتنگی با خود داشته باشد. راستی اگر به این روستا سفر کرده‌اید حتما برای ما بنویسید. 

اگر تصمیم دارید که برای سفر بعدیتان برنامه‌ریزی کنید می‌توانید همین الان برای رزرو اقامتگاه در شهر مورد نظرتان به سایت پینورست سر بزنید. انواع مختلف اقامتگاه از آپارتمان مبله و سوئیت لوکس تا کلبه جنگلی خاص در این سایت با قیمت مناسب و کیفیت خوب گلچین شده است.

آرش روحی