بازار قزوین ؛ قلب هزار ساله‌ای که هنوز می‌تپد

قزوین یکی از شهر‌های قدیمی است که در مسیر جاده ابریشم قرار داشت. این شهر توقف‌گاهی برای مسافران و بازرگانان بود. بنابراین عجیب نیست که این شهر بازاری هزار ساله داشته باشد. بازار قزوین یکی از زیباترین بازارهای زمان خود که با معماری خاص و جالبش، قرن‌ها است که محل داد و ستد است. 

این بازار مجموعه‌ای از سراها و تیمچه‌ها و ساختمان‌های مختلف است که در کنار یکدیگر بازار قزوین را ساخته‌اند. کل مجموعه بازار در سال ۱۳۵۶ به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است. پس بیایید بدون معطلی به سراغ این مجموعه تاریخی و ارزشمند برویم.

بازار قزوین ؛ بازاری بر سر جاده ابریشم

در گذشته قزوین در مسیر جاده ابریشم قرار داشت. یکی از شاهراه‌های تجارت بین الملل در دوران قدیم که غرب را به شرق متصل می‌کرد. شهر قزوین نیز به خاطر موقعیت مناسبی که داشت محل استراحت و عبور بسیاری از کاروان‌هایی بود که در این جاده عبور می‌کردند. به همین خاطر بازار قزوین از همان دوران برپا شد. 

اما توسعه بازار و ساخت مجموعه‌ای به این زیبایی و عظمت زمانی آغاز شد که صفویان، قزوین را به عنوان پایتخت ایران انتخاب کردند. در این زمان بود که طرح توسعه بازار و ساخت سراها و تیمچه‌های مختلف آغاز شد. بازاری بزرگ که در میانه آن میدانی زیبا قرار داشت. میدانی که الهام بخش ساخت میدان نقش جهان در اصفهان نیز شد. این میدان و مجموعه بازار در نزدیکی مسجد جامع قزوین قرار داشت. یکی از مسجدها کلیدی و مهم در این شهر که تمام شهر به دور این مسجد ساخته شده بود. 

بیشتر بخوانید: سیر تا پیاز بازار اصفهان ؛ بگردید، بخرید و بریانی بخورید

معماری بازار قزوین شباهت زیادی به معماری بازار اصفهان و شیراز دارد. اگر این بازارها را دیده باشید می‌توانید معماری این یکی را نیز کمی تصور کنید. 

پس از گسترش بازار در دوران صفویه، نوبت به قاجارها رسید. قاجارها نیز برای این بازار کم نگذاشتند. در آن دوران تجارت با روسیه و اروپا در اوج خود قرار داشت و قزوین نیز در مسیر تهران به غرب کشور بود. بنابراین گسترش و بهسازی این بازار امری لازم بود. 

به مرور زمان و با ساخت مسجد النبی در شمال بازار، نقش مسجد جامع در این شهر کم‌رنگ‌تر شد و مسجدالنبی اهمیت بیشتری یافت. همین مساله باعث شد تا در طی سال‌ها و به مرور زمان بازار قزوین از سمت جنوب حرکت کند و به سمت شمال برود. به طوری که امروزه دیگر هیچ ارتباطی بین بازار و مسجد جامع وجود ندارد اما مسجدالنبی به بازار متصل شده است. 

معماری اصیل بازار قزوین

یکی از دیدنی‌ترین بخش‌های این بازار، معماری اصیل و دوست داشتنی آن است. معماری این بازار ترکیبی از هنر صفوی و هنر قاجاری است. همانطور که قبلا گفتم معماری این بازار شباهت زیادی به بازار اصفهان و شیراز دارد. این بازارها تقریبا در یک دوره ساخته و گسترده شده‌اند بنابراین همگی تحت سبک معماری آن دوران قرار گرفتند. 

سقف‌ها و طاق‌های کاشی‌کاری شده در ترکیب با آجر‌های سنتی حس خوب و آرامش بخشی را به مراجعین می‌دهد. 

بیشتر بخوانید: بازارهای سنتی ایران – ۱۵ بازار با معماری چندصد ساله

مانند اکثر فضاهای عمومی آن دوران، بازار قزوین هم فقط یک مرکز خرید و داد و ستد نبود. بلکه مجموعه‌ای از امکانات رفاهی، فرهنگی و مذهبی مانند کاروانسرا، حمام، زورخانه، آب انبار و مدرسه بوده است. همچنین این بازار به صورتی ساخته شده بود که هر صنف محل قرارگیری خاص خود را داشت. 

بخش‌های دیدنی بازار قزوین

حالا که با قصه این بازار و معماری آن آشنا شدیم بیایید به درون آن برویم و بخش‌های مختلف آن را بشناسیم.

بازار قیصریه

یکی از بخش‌هایی که از همان ابتدا در بازار قزوین حضور داشته و راسته صنعتگران بوده است. این بازار چهار ورودی از چهار جهت دارد. درب شمالی به تیمچه سر باز، درب جنوبی به تیمچه سر پوشیده، درب شرقی به سرای وزیر و درب غربی به چهارسوق کوچک باز می‌شود. 

تیمچه سر باز

اینجا خبری از سربازها نیست بلکه فضایی هشت ضلعی و دو طبقه است که بر خلاف قاعده عمومی تیمچه‌ها سقف ندارد و به همین خاطر سر باز خوانده می‌شود. درهایی چوبی، پنجره‌هایی ارسی و کاشی‌کاری‌هایی زیبا از مشخصه‌های این بخش است. 

تیمچه سر پوشیده

بر خلاف تیمچه قبلی این یکی سقف دارد. این بخش هم دو طبقه است که در هر طبقه حجره یا همان مغازه‌هایی برای تاجران وجود داشته است. 

سرای وزیر 

این سرا در واقع یک حیاط است که دور تا دور آن را اصناف و حجره‌های مختلف فرا گرفته است. اگر بخواهید به این سرا وارد شوید باید از یک هشتی عبور کنید. در بالای حیاط گنبدی قرار دارد که یک نورگیر یک متری در میان آن قرار دارد. دور تا دور حیاط حجره‌هایی در دو طبقه هستند که با کاشی‌های به شکل اسلیمی، خورشیدی، شکار و انسان تزیین شده است. 

سرای وزیر در سال 1379 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. 

تیمچه سید کاظم

این تیمچه که در میانه‌های بازار قزوین است به خاطر حاج سید کاظم که یکی از چرم فروشان قدیمی بوده به این نام شناخته می‌شود. اکنون نیز در این‌جا بورس چرم فروشان قرار دارد. 

سرای حاج رضا

اگر به بخش جنوبی بازار قزوین بروید سرای حاج رضا را پیدا می‌کنید. این بخش در واقع در دوران قاجار به بازار اضافه شده است و محل تجمع بازرگانان تبریزی و قفقازی بوده است. حیاط بزرگ و ورودی‌های زیبای این سرا دیدنی است. 

تیمچه درویش مهدی

یکی دیگر از تیمچه‌های قدیمی بازار که نزدیکی چهارسوق بزرگ و جلوی ضرابخانه قرار دارد. اکنون در اینجا می‌توانید محصولاتی مانند صنایع دستی، خشکبار و برنج را پیدا کنید. 

تیمچه حاج محمد تقی

اسم این تیمچه از روی سازنده آن گرفته شده است و محل تجمع آهنگران بود. امروزه در اینجا می‌توانید بار فروش‌ها را پیدا کنید.

برای دیدن از بازار قزوین می‌روید؟ حتما به اقامتگاه‌های وب سایت پینورست هم سری بزنید.

شاید بتوانید اقامتگاه مورد نظر خودتان را بین اقامتگاه‌های گلچین شده پینورست پیدا کنید.

دیدنی‌های نزدیکی بازار قزوین

همانطور که گفتم در این بازار علاوه بر مراکز خرید، می‌توانید مکان‌های فرهنگی و رفاهی را هم ببینید. دو بخش بسیار مهم این بازار یکی مسجد النبی و دیگری کاروانسرای سعدالسلطنه است. 

مسجند النبی قزوین

این مسجد با نام مسجد شاه و مسجد سلطانی هم شناخته می‌شود زیرا در دوران قاجار و به دستور فتحعلی شاه ساخته شد. این موضوع در کتیبه‌ای که در مسجد قرار دارد قید شده است. البته برخی ساخت آن را به سال 1166 و توسط میرزای شیرازی می‌دانند. هرچه که باشد این مسجد با آن حیاط بزرگ، حوض زیبا و کاشی‌کاری‌های چشمگیرش اکنون به یادگار مانده است و حدود یک قرن است که به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است. این مسجد اکنون برای مراسم مذهبی و نماز جمعه استفاده می‌شود. 

کاروانسرای سعد السلطنه

یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین اقدامات قاجار درباره بازار قزوین، افزودن کاروانسرای سعد السلطنه به این جا بود. این بنا به دستور محمد باقرخان سعد السلطنه، حاکم قزوین در دوران قاجار ساخته شد. کاروانسرایی با بیش از شش هکتار مساحت و 400 هجره که هنوز هم بزرگترین کاروانسرا و مرکز سرپوشیده تجاری ایران است.

یکی از قشنگ‌ترین بخش‌های این کاروانسرا چهارسوق است که با آن گنبد میانی‌اش چشم‌ها را به خود جذب می‌کند. این کاروانسرا هفت حیاط قدیمی دارد که حیاط سعد السلطنه زیباترین و بزرگترین آن است. 

بیشتر بخوانید: ۱۰ تا از ارزان‌ترین بازارهای مرزی ایران را بشناسید

این کاروانسرا تا چند سال پیش حال خوبی نداشت اما با مرمت و بازسازی‌هایی که انجام شد اکنون دوباره زیبا و دیدنی شده است. در این بازار سرپوشیده می‌توانید انواع صنایع دستی، رستوران و کافه سنتی، شیرینی‌های سنتی و لباس‌های سنتی را پیدا کنید. وقتی در این کاروانسرا قدم می‌زنید واقعا حس می‌کنید به دوران قاجار سفر کرده‌اید. 

خرید از بازار قزوین

اما از تاریخ و معماری و زیبایی این بازار که بگذریم یکی از نقش‌های اساسی آن خرید و فروش و داد و ستد است. بالاخره هرچه که باشد اینجا یک بازار است و باید ببینیم که در اینجا چه می‌شود خرید و چه چیزهایی در دسترس قرار دارد. 

این بازار با آن حال و هوای سنتی‌اش بهترین محل برای خرید سوغاتی، صنایع دستی و یا حتی خوراکی‌های مخصوص قزوین است. در این بازار می‌توانید چیزهایی مانند فرش، گلیم، گیوه، نوار دوزی و هر هنر سنتی و اصیل دیگر را پیدا کنید. از آنجایی که قزوین پایتخت خوشنویسی است می‌توانید همین بازار آثار زیبا و چشم نوازی از خوشنویسی‌های خاص و نقاشی‌های پشت شیشه را نیز پیدا کنید و به عنوان یادگار قزوین برای خود ببرید. 

اگر هم دوست دارید به خودتان برسید در این بازار نان برنجی، باقلوای قزوین، نان قندی، نان چرخی و دیگر شیرینی‌ها و خوراکی‌های قزوین به راحتی پیدا می‌شود. 

گشت و گذار در بازار همیشه آدم را گشنه می‌کند. اما خیالتان راحت که در این بازار رستوران و کافه‌های خوبی پیدا می‌کنید که از غذاهای سنتی قزوین گرفته تا پیتزا و فست فود در آن‌ها پیدا می‌شود. 

چطور خودمان را به بازار قزوین برسانیم؟

برای رفتن به این بازار سه ورودی وجود دارد. این ورودی‌ها جدید نیستند و همان ورودی‌هایی هستند که مردمان زمان قاجار از آن عبور می‌کردند. 

دو ورودی در خیابان امام خمینی و در شمال بازار قرار دارد و ورودی سوم در شرق بازار و در خیابان مولوی است. اگر با خودرو شخصی به اینجا رفتید نگران نباشید زیرا خود بازار یک پارکینگ در قسمت جنوبی دارد. دو پارکینگ بزرگ نیز در قسمت شمالی و در خیابان امام خمینی قرار دارد که خیال شما را راحت کند.

روی نقشه ببینید!

این بازار از شنبه تا پنج‌شنبه و از 8 صبح الی 9 شب فعال است. در جمعه‌ها و تعطیلات رسمی این بازار نیز تعطیل است. اگر مثل من از شلوغی خوشتان نمی‌آید و می‌خواهید به بازار قزوین بروید پیشنهاد می‌کنم میانه هفته را انتخاب کنید تا درگیر شلوغی‌ها و ترافیک اطراف آن نشوید.

دیدار از این بازار و گشت و گذار در آن چند ساعتی وقت شما را خواهد گرفت اما مطمئن باشید زیبایی‌های این بازار آنقدر است که شاید دلتان بخواهد چند روز برای آن وقت داشته باشید. قدم زدن در بازار قزوین، عکاسی کردن و خرید در آن واقعا ارزشمند است.

در ضمن فراموش نکنید اگر به دنبال بهترین قیمت برای اجاره آپارتمان روزانه در همین حوالی می‌گردید، به وب سایت پینورست هم سری بزنید.

اگر به این بازار سری زدید حتما برای ما تعریف کنید که کدام بخش بازار را بیشتر دوست داشتید؟ خرید هم توانستید بکنید؟ از خریدهایتان راضی بودید؟ به نظرتان کدام بخش بازار است که مسافرها و بازدیدکننده‌ها به هیچ‌وجه نباید از دست بدهند؟ منتظر شنیدن نظرات شما هستیم.

محمد عمرانی

من محمدم. عاشق عکاسی و کسی که می‌نویسه چون دوست داره یاد بگیره. برای من نوشتن مثل یک کلاس می‌مونه که چیزای جدیدی یاد میگیرم ازش. بر خلاف اینکه آدم کم‌حرفی هستم، نوشتن برام خیلی راحت‌تره البته نه درباره خودم