موزه عبرت ؛ جایی که دیوارها سخن می‌گویند

همه ما اسم ساواک را شنیده‌ایم و احتمالاً در فیلم‌ها و سریال‌ها هم مأموران آن‌ها را که مشغول شکنجه زندانیان بوده‌اند دیده‌ایم. اگر دوست دارید اطلاعات بیشتری دربارهٔ زندان‌های پیش از انقلاب و مبارزان سیاسی آن زمان داشته باشید، باید از موزه عبرت بازدید کنید.

این موزه که زمانی ترسناک‌ترین زندان ایران بود، امروزه تبدیل به یک زندان‌موزه آموزنده شده است.

با بازدید از موزه عبرت، درس‌های زیادی خواهید گرفت و با گوشه‌ای از تاریخ کشورمان آشنا خواهید شد. با ما همراه باشید تا با مخوف‌ترین موزه ایران بیشتر آشنا شویم.

معرفی موزه عبرت و اطلاعات بازدید

موزه عبرت یکی از دیدنی‌ترین موزه‌های تهران و ایران است که مثل یک ماشین زمان، شما را به دوران قبل از انقلاب اسلامی می‌برد و حال و هوای یک زندان مخوف در قلب تهران را برای شما بازسازی می‌کند. موزه عبرت یک مقصد گردشگری سیاه است، پس انتظار نداشته باشید که بازدید از موزه عبرت هم مثل دیگر جاذبه‌های دیدنی با خنده و شادی همراه باشد. آنجا روایتگر شکنجه‌ها و به‌نوعی یادگاری از تاریکی‌های آن دوران است که برای نسل‌های آینده باقی مانده است.

ساختمان این موزه به دستور رضاشاه در سال 1316 ساخته شد و اولین زندان مدرن ایران به‌حساب می‌آمد که اوایل کاربردی متفاوت داشت، اما وقتی‌که رژیم پهلوی متوجه نارضایتی گسترده مردم شد و شاه متوجه ترس از دست دادن قدرت شد، این زندان را تبدیل به یک بازداشتگاه کردند تا بتوانند از انقلابی‌های بازداشتی زهرچشم بگیرند و قدرت‌نمایی کنند.

برای بازدید از موزه عبرت در 6 ماه اول سال می‌توانید از ساعت 9 صبح تا یک عصر و از 2 عصر تا پنج عصر به موزه مراجعه کنید. ساعت بازدید در شش ماهه دوم سال کمی تفاوت است و اگر علاقه‌مند به بازدید از موزه باشید باید از ساعت 9 صبح تا 12 ظهر و از یک عصر تا چهار عصر به آنجا مراجعه کنید.

هزینه بازدید برای بازدیدکنندگان ایرانی 3 هزار تومان و برای بازدیدکنندگان خارجی 10 هزار تومان است.

برای بازدید از موزه عبرت محدودیت سنی نیز اعمال شده است. به‌خاطر وجود صحنه‌هایی که ممکن است دلخراش و تلخ باشند، از حضور افراد با سن کمتر از 15 سال در محیط موزه عبرت جلوگیری می‌شود.

بیشتر بخوانید: بازار گل محلاتی ؛ اینجا بهشت عاشقان گل و گیاه است

موزه عبرت کجاست؟

اگر از حوالی میدان امام خمینی و خیابان امام خمینی عبور کرده باشید، احتمالا دیده‌اید که این خیابان و محدوده اطراف آن، آثار تاریخی و دیدنی زیادی را در خود جا داده است. به نوعی خیابان امام خمینی را می‌توانیم مرکز تجمع تعداد زیادی از آثار دیدنی و تاریخی کشورمان بدانیم که در قلب تهران و در منطقه 12 قرار گرفته است.

موزه عبرت نیز در محدوده میدان امام خمینی و در ضلع شمالی این میدان در خیابان یارجانی قرار گرفته است. می‌توانید از مسیر میدان امام خمینی، ابتدای خیابان فردوسی جنوبی، خیابان کوشک مصری و نهایتا خیابان شهید یارجانی خودتان را به موزه عبرت برسانید، اما توجه کنید که موزه عبرت در محدوده طرح ترافیک قرار دارد.

روی نقشه ببینید!

اگر با وجود طرح ترافیک اجازه استفاده از خودرو شخصی ندارید، می‌توانید با خیال راحت از مترو استفاده کنید و با پیاده شدن در ایستگاه امام خمینی و کمی پیاده‌روی خودتان را به موزه عبرت برسانید.

بخش‌های مختلف موزه عبرت

ساختار زندان به نحوی طراحی شده بود که می‌توانست محیط بسیار مناسبی برای شکنجه و بازجویی زندانیان باشد. معماری عجیب زندان به‌نوعی بود که صدای ضجه و ناله زندانیان به‌هیچ‌وجه به خارج از زندان منتقل نمی‌شد. به همین خاطر بود که روح خیلی از افراد از حضور چنین زندان و شکنجه گاهی در قلب شهر تهران خبر نداشت.

زندان در سه طبقه ساخته شده و حالت استوانه‌ای شکل دارد. بخش‌های مختلف زندان به مرکز این استوانه ختم می‌شوند. همین حالت استوانه‌ای شکل زندان و تشابه ورودی و خروجی‌ها باعث شده بود که در طول سال‌های فعالیت این زندان، هیچ‌یک از زندانیان نتوانند از این زندان فرار کنند.

آلمانی‌ها زندان را طوری طراحی کرده بودند که در زمستان‌ها کمترین دمای ممکن و در تابستان‌ها بیشترین دمای ممکن را داشته باشد و زندانیان را تا جای ممکن اذیت کند.

محوطه اصلی

خود زندان حالت استوانه‌ای شکل دارد. محوطه اصلی در فضای وسط این استوانه قرار گرفته است و طراحی زندان به‌نوعی انجام شده بود که تمام مسیرها و راهروهای زندان نهایتا به این محوطه ختم شوند. در ابتدای ورود به محوطه اصلی با لیموزین‌های شخصی و خودروهای مخصوص حمل زندانی‌ها مواجه می‌شوید که از آن زمان به یادگار باقی مانده‌اند.

اتاق نگهداری لباس‌ها

بعد از انتقال زندانی به داخل زندان، لباس‌ها و دیگر وسایل او را درمی‌آوردند و در داخل کمدهای این اتاق می‌ریختند.

اتاق شکنجه

طبقه دوم موزه عبرت شما را با طریقه شکنجه کردن زندانیان در این زندان بیشتر آشنا می‌کند. در این طبقه اتاقی به نام اتاق شکنجه قرار گرفته است که مأموران ساواک از انواع و اقسام وسایل داخل این اتاق برای شکنجه زندانیان استفاده می‌کردند. وسایلی از جمله آپولو، قفس داغ، شلاق‌ها و… که در این بخش استفاده می‌شد را می‌توانید در بازدید این بخش از موزه عبرت از نزدیک ببینید.

اتاق تمشیت

تکمیل کننده اتاق شکنجه اتاق تمشیت یا زیر هشت بوده که در آن، از انواع ابزارهای شوک الکتریکی برای شکنجه زندانیان استفاده می‌شده است.

عکاس خانه

بعد از ورود زندانی‌ها به زندان و در آوردن لباس‌های شخصی، لباس مخصوص زندان به آن‌ها داده می‌شد و متهم را همراه با برگه‌ای که مشخصات او روی آن ذکر شده بود به اتاق عکاسی منتقل می‌کردند تا از او عکس برداری شود.

اتاق پانسمان

جالب‌ترین و خنده‌دارترین بخش زندان همین اتاق پانسمان است. پزشک حاضر در این اتاق وظیفه داشت تا پانسمان زخم زندانیان را عوض کند. این کار بدون هیچ ملاحظه‌ای انجام می‌شد و زخم مریض نه‌تنها بهتر نمی‌شد، بلکه عفونت هم می‌کرد.

اتاق ملاقات

اگر شانس به زندانی رو می‌کرد و او می‌توانست با خانواده و نزدیکانش دیدار کند، اتاق ملاقات جایی بود که زندانی می‌توانست در حضور یک مامور و از پشت پنجره‌های محافظت شده با تور فلزی با خانواده‌اش دیدار کند.

بیشتر بخوانید: بازار قائم تجریش برای کسانی که وقت گشتن ندارند

تاریخچه و داستان موزه عبرت

تصمیم احداث ساختمان زندانی که امروز ما آن را به‌عنوان موزه عبرت می‌شناسیم توسط رضاشاه پهلوی گرفته شد. طراحی این زندان توسط آلمانی‌ها انجام شد و فرایند ساخت زندان از سال 1311 آغاز شد و پنج سال بعد به پایان رسید.

این زندان در زمان رضاشاه، به‌ صورت اختصاصی برای زندانی کردن زنان استفاده می‌شد. اما بعدها و در زمان محمدرضا شاه پهلوی که مبارزه علیه حکومت پهلوی شدت گرفت، تصمیم شاه و رژیم پهلوی بر این شد که این زندان به منظور ایجاد ترس در بین مردم و شکنجه افراد مبارز انقلابی به ساواک و شهربانی آن زمان واگذار شود. 

دعواهایی که بین نیروهای شهربانی و ساواک شکل می‌گرفت باعث شد تا مقامات رژیم پهلوی از تجربه سازمان اطلاعاتی انگلیس در مبارزه با ارتش آزادی‌بخش ایرلند الگو بگیرند و کمیته‌ای با نام کمیته مشترک ضد خرابکاری را در این محل تاسیس کنند. این کمیته تا سال‌ها با همین نام به فعالیت خود ادامه داد.

این زندان مخوف بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز تا مدتی به‌عنوان زندان به فعالیت خود ادامه داد، اما بعدها تصمیم بر این شد که این زندان تبدیل به یک موزه شود تا بتواند وقایع تاریخی که در دوران قبل از انقلاب رخ داده‌اند را برای آیندگان بازگو کند. در نهایت در سال 1382 موزه عبرت ساواک با حضور محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت کشور افتتاح شد و درهای آن به روی عموم مردم گشوده شد.

برای تبدیل این زندان به موزه عبرت، از روایت‌های افرادی که زمانی در این زندان زندانی بوده‌اند و اسناد و مدارک موجود استفاده شد. مجسمه‌های مومی نیز با ظرافت تمام و با هنر دستان هنرمندان خوب کشور ساخته شدند و برای بازسازی فضای زندان در بخش‌های مختلف زندان قرار گرفتند.

بیشتر بخوانید: دره دارآباد ؛ کوهپیمایی و تنفس در گذار از میان دره و کوه

دیدنی‌ها و جاهای تفریحی نزدیک موزه

محدوده خیابان امام خمینی پر است از آثار دیدنی که می‌توانید در ادامه بازدید به موزه عبرت از آن‌ها هم دیدن کنید. اگر از دیدن موزه عبرت و حوادث تلخی که در زمان‌های قدیم در آنجا رخ داده است ناراحت هستید، با بازدید از جاهای دیدنی اطراف روزتان را شیرین کنید.

سردر باغ ملی: سردر باغ ملی را می‌توانید به‌عنوان یادگار دوران قاجار و پهلوی در فاصله 350 متری موزه عبرت و در امتداد خیابان امام خمینی ببینید و لذت ببرید.

موزه ارتباطات: موزه ارتباطات در فاصله 200 متری موزه عبرت و در مجاورت سردر باغ ملی قرار دارد.

خانه مقدم: اگر دلتان هوس کرد تا از گران‌ترین خانه جهان بازدید کنید، توصیه می‌کنیم خانه موزه مقدم واقع در خیابان امام خمینی را از دست ندهید.

پارک شهر: در فاصله 900 متری موزه عبرت، می‌توانید از هوای آزاد و فضای سرسبز یکی از زیباترین پارک‌های شهر تهران لذت ببرید. در پارک شهر دیدنی‌های زیادی وجود دارد مثل کتابخانه‌ای بزرگ، آکواریون، موزه صلح و…

بیشتر بخوانید: موزه زمان ، دنیای ساعت‌های قدیمی (و صبحانه در کافه ریبار)

شما هم این موزه ترسناک را دیده‌اید؟ می‌دانستید همچین موزه‌ای در دل تهران قرار دارد؟ دیگر در شهر موزه‌ها یعنی تهران چه موزه دیگری را دیده‌اید؟ کدام را پیشنهاد می‌کنید؟ به وقایع تاریخی علاقه‌مندید؟ به دیدن موزه‌ها بیشتر علاقه‌مندید یا طبیعت‌گردی؟ برای ما در بخش نظرات بنویسید.

اگر در تهران دنبال رزرو اقامتگاه می‌گردید وب سایت پینورست یک راه مطمئن برای این کار است. این‌جا انواع اقامتگاه‌های گلچین شده وجود دارد و شما با خیال راحت می‌توانید سایت را بگردید و بهترین اقامتگاه خود را انتخاب کنید. خیالتان از بابت تمیزی و امنیت محل اقامتتان راحت باشد چون ما تمام تلاشمان را کرده‌ایم تا شما یک اقامت دوست‌داشتنی را تجربه کنید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن