سوغات همدان ؛ از سفال و شیشه‌ تا ترشی و شیرینی

همان طور که حدس می‌زنید قصد داریم تا در این مطلب پینورست نگاهی به بهترین و سر زبان‌ترین سوغات همدان داشته باشیم و شما را بیشتر با آن‌ها آشنا کنیم.

قاعدتا هر چیزی از یک جایی شروع می‌شود! اگر تاریخ کشورمان را یک خط ممتد در نظر بگیریم همدان را می‌توان نقطه شروع این خط در نظر گرفت. استان همدان ازلحاظ جمعیت چهاردهمین و ازلحاظ وسعت بیست و سومین استان کشور محسوب می‌شود. این استان از شمال با زنجان و قزوین، از جنوب با لرستان، از غرب با کردستان و کرمانشاه و از شرق با استان مرکزی در ارتباط است.

وقتی صحبت از تاریخ کشورمان می‌شود قطعا شهر همدان به‌عنوان مرکز استان همدان چیزهای زیادی برای گفتن خواهد داشت. همدان از قدیمی‌ترین شهرهای ایران و یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان است که در ارتفاع 1741 متری از سطح دریا و در دامنه کوه سر‌به‌فلک کشیده الوند جا خوش کرده است.

مادها بعد از حضور در ایران باستان از حدود سال 678 پیش از میلاد بر نواحی غربی و مرکزی فلات ایران حکومت می‌کردند. نخستین پایتختی که مادها برای حکومت خود انتخاب کردند هگمتانه تاریخی یا همان همدان امروزی بود. البته که علاوه بر این همدان در طول تاریخ همیشه مورد توجه حکومت‌های مختلف بوده و بارها به‌عنوان مرکز حکومت انتخاب شده است.

حالا که کمی با شهر همدان آشنا شدید وقت آن است که به سراغ بحث اصلی برویم؛ صحبت از سوغات همدان مثل هر شهر و استان دیگری می‌تواند دل هر کسی را ببرد!

سوغات همدان کدام است؟

سوغات همدان بسیار متنوع است؛ از انواع خوراکی و شیرینی گرفته تا ظروف مختلف و صنایع‌دستی.

چرم همدان

چرم‌سازی صنعتی است که در آن پوست حیوانات را با استفاده از مواد شیمیایی و روش‌های فیزیکی سخت و زمان‌بر تبدیل به چرم درجه‌ یک و فاسد نشدنی می‌کنند. قدمت صنعت چرم‌سازی در همدان به بیش از 3 هزار سال پیش برمی‌گردد. همدان باوجود مراتع زیادی که دارد از زمان‌های قدیم برای پرورش دام بسیار مناسب بوده و هست. به همین خاطر چرم همدان در زمان‌های نه‌چندان دور به‌عنوان مرغوب‌ترین چرم ایران شناخته و حتی به خارج از کشور هم صادر می‌شد. 

سابقه تولید چرم در استان همدان به حدی زیاد است که اینجا را به اسم شهر دباغ‌خانه‌ها می‌شناسند. ویلیامز جکسون، زبان‌شناس آمریکایی که در سال 1281 به ایران و همدان سفر کرده بود در کتاب سفرنامه‌اش می‌گوید که بازرگانان و تجار از همدان به‌عنوان انبار ایران یاد می‌کنند. او همچنین به چرم همدان اشاره کرده و می‌گوید: «از جمله کالاهای بازرگانی این استان اجناس چرم را باید نام برد؛ چون همدان شهر دباغ‌خانه‌ها است و همدانی‌ها در پرداختن و عمل آوردن پوست گاو و گوسفند و ساخت اشیا و اجناس چرمی شهره‌اند».

بیشتر بخوانید؛ آبشار گنجنامه ؛ آبشار چهار فصل ایران

از سال 1309 به بهانه کنترل بیماری و مسائل بهداشتی دستور داده شد تا دباغی‌های داخل شهر کارشان را متوقف کنند. در نتیجه دباغ‌خانه‌های بی‌رقیب آن زمان مثل خانه قانتور، خانه آقایی و سنگ شیر از رونق افتادند. متاسفانه این روزها تولید چرم در همدان رونق گذشته را ندارد؛ اما علیرغم همه این‌ها همچنان می‌توانید در سفر به این استان مرغوب‌ترین محصولات چرمی کشور را به‌عنوان سوغات همدان تهیه کنید.

شیشه‌گری و آبگینه

شیشه‌گری در ایران هزاران سال قدمت دارد. در کمال ناباوری قدیمی‌ترین شیشه کشف‌شده در کشور متعلق به بیش از دو هزار سال پیش از میلاد مسیح است. علاوه بر این نمونه‌های بسیار ارزشمندی از آثار شیشه‌ای قدیمی مثل النگوهای شیشه‌ای، کاسه، تندیس، تنگ و عطردان‌های متعلق به هزاران سال پیش در موزه‌های کشورمان وجود دارد.

شیشه‌گری و آبگینه یا همان هنر شکل دادن و آراستن شیشه‌ با دمیدن هوا به مواد شیشه مذاب از معروف‌ترین هنرهای دستی استان همدان است. اگر به بازار همدان سر بزنید حتما در مغازه‌های عرضه‌کننده صنایع‌دستی و سوغات همدان ظروف رنگارنگ شیشه‌ای با اشکال و رنگ‌های مختلف را خواهید دید که در کمتر جایی از کشور چیزهای شبیه به آن‌ها وجود دارند.

سفال لالجین همدان

از میان این‌ همه سوغات همدان حتما اسم و آوازه سفال این استان خصوصا شهر لالجین به گوش شما هم رسیده است! هنر سفالگری در شهرهای مختلف استان همدان مثل نهاوند، ملایر و تویسرکان رواج دارد؛ ولی سفال لالجین همدان چیز دیگری است. لالجین از شهرهای شمالی استان همدان است که تا شهر همدان حدود 24 کیلومتر فاصله دارد. بخشی از شهرت این شهر زیبا و گردشگر‌پذیر به خاطر سفال‌هایی است که در آن تولید می‌شود. لالجین پایتخت سفال جهان است و از آن به‌عنوان مرکز سفال و سرامیک خاورمیانه و جهان یاد می‌کنند.

صنعت تولید ظروف و اجناس سفالی و سرامیکی در لالجین همدان بیش از 800 سال قدمت دارد و به هر گوشه این شهر که نگاه کنید کارگاه‌های تولید ظروف سفالی و سرامیکی را خواهید دید. سفال لالجین همدان بهترین گزینه برای آن دسته از افراد است که سخت پسند هستند.

در سفر به استان همدان می‌توانید مرغوب‌ترین و زیباترین اشیا و ظروف سفالی را باقیمت‌های بسیار مناسب و البته طرح و نقش‌ها و نقاشی‌های متنوع و زیبا از لالجین تهیه کنید.

شیرینی‌های همدان

در اینکه ما ایرانی‌ها عاشق شیرینی هستیم هیچ شکی نیست! همدان در زمینه خوردنی‌های خوشمزه خصوصا شیرینی‌جات حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. از بین ده‌ها شیرینی خوشمزه این استان که طعم و مزه خاصشان همه را وسوسه می‌کند تا یک دل سیر از آن‌ها بخورند می‌توانیم به انگشت‌پیچ، نان کماج، باسلق، حلوا زرده، برساق، آب‌نبات‌قیچی، حلوا ارده، حلوا لوزی، نقل، نان شیرمال، گز، نان نارگیلی، نان چای، صنل، عسل و راحت‌الحلقوم اشاره کنیم. بعضی از این شیرینی‌ها که اشاره کردیم آن‌قدر معروف هستند که به ثبت ملی رسیده‌اند!

گلیم و فرش

استان همدان پر از هنرمندان ماهر در زمینه‌های مختلف است که با تولید صنایع‌دستی هنر ناب این نقطه از کشورمان را به نمایش می‌گذارند. گلیم‌بافی از زمان‌های بسیار دور در کشورمان رونق داشته و  به‌خصوص رابطه تنگاتنگی با زندگی عشایر داشته است. گلیم‌های هر نقطه از ایران طرح و نقش‌های خاص خودشان را دارند و در این‌ بین یکی از معروف‌ترین قطب‌های تولید گلیم همدان است.

گلیم و فرش‌هایی که در همدان تولید می‌شوند از مرغوب‌ترین انواع موجود در کشور هستند و حتی به خارج هم صادر می‌شوند. اگر به استان همدان سفر کردید حتما به شهر نهاوند در جنوب این استان سر بزنید و این سوغات همدان را تهیه کنید.

نهاوند در زمینه تولید گلیم‌های همدانی حرف اول را می‌زند و گلیم‌بافی نوعی صنعت فعال و پویا در این شهرستان است. طرح و نقش‌های به‌کار رفته در تولید گلیم‌ها مشخص‌کننده هویت گلیم هستند. معمولا هنرمندان خوش‌ذوق و ماهر همدانی در تولید گلیم‌ از طرح و نقش‌های خرچنگی، زنگوله‌ای، اسلیمی، گل سبدی، جناقی و ضربدری استفاده می‌کنند.

در همدان علاوه بر گلیم‌های رنگارنگ و مرغوب می‌توانید سراغ فرش و قالی‌های درجه‌یک این استان را هم بگیرید. هنرمندان قالی‌باف ماهر و زبردست همدانی با صبر و حوصله‌ای به درازای چندین ماه نخ‌هایی که از پشم مرغوب تهیه‌ شده و با شیره گیاهان و درختان رنگ شده‌اند را به شکل تاروپود در کنار هم قرار می‌دهند تا فرش‌ها و قالی‌های ارزشمندی تهیه کنند که لنگه آن‌ها را در هیچ کجا پیدا نخواهید کرد!

چای بغدادی همدان

اگر سالیان سال است که نوشیدنی‌های تکراری را مصرف می‌کنید وقت آن رسیده که مزه بی‌نظیر چای بغدادی همدان را امتحان کنید! چای بغدادی نه‌ فقط به‌عنوان یک نوشیدنی بلکه به‌عنوان یک ماده با خواص دارویی زیاد سالیان سال است که مهمان خانه‌های اهالی همدان است. 

در تهیه چای بغدادی از زنجبیل، دارچین، هل، میخک، زعفران، شهد نبات و عرق انواع گیاهان دارویی استفاده می‌شود. همین باعث می‌شود که موقع خوردن چای بغدادی حس چشایی و بویایی شما از شدت عطر و طعم این نوشیدنی دگرگون بشوند. همین ترکیبات بی‌نظیر باعث می‌شود که چای بغدادی همدان در درمان مواردی مثل حالت تهوع، سردرد، سرفه، آبریزش بینی و کمک به سلامت پوست، هضم غذا و … موثر باشد.

بیشتر بخوانید: غار علیصدر همدان ، سفر و غارگردی در طولانی ترین غار آبی جهان

برای تهیه این سوغات همدان باید توجه داشته باشید که چای بغدادی در طعم‌های مختلفی مثل میخک و زعفران، زنجبیل، هل و … وجود دارد. بسته به سلیقه و نیاز می‌توانید از بین آن‌ها طعم دلخواهتان را انتخاب کنید.

شیره انگور

چشیدن طعم شیره انگور خصوصا به‌عنوان یک صبحانه بسیار مقوی و پرانرژی می‌تواند نیاز روزانه بدن به انواعی از ویتامین‌ها خصوصا ویتامین‌های گروه B و ویتامین A را برطرف کند. علاوه بر این پزشکان طب سنتی شیره انگور را برای پیشگیری و درمان کم‌خونی به افراد توصیه می‌کنند.

زمین‌های حاصل‌خیز همدان خصوصا ملایر که به‌عنوان پایتخت جهانی انگور شناخته می‌شود محل رشد انواع خاصی از انگور به نام‌های فخری و گزنه‌ای است. این انگورها برای گرفتن شیره بسیار مناسباند و به همین خاطر شیره انگور همدان شهرت زیادی دارد.

برای تهیه شیره انگور به‌عنوان سوغات همدان حتما توجه داشته باشید که دو مدل شیره انگور در اکثر مغازه‌ها وجود دارد. نوع اول که معمولا محبوب‌تر است رنگ قهوه‌ای روشن دارد و کمی شل است؛ اما نوع دوم رنگ تیره‌تر دارد و سفت تر از نوع اول است.

مسگری و قلم‌زنی

در زمان‌های قدیم گلاب‌پاش، سماور، آب‌پاش، قوری، آفتابه و انواع و اقسام ظروف از جنس مس بودند و گاهی با هنر دست یک هنرمند ماهر قلم‌زنی روی آن‌ها انجام می‌شد؛ اما امروزه ظروف کریستال، چینی و تفلون جای ظروف مسی قدیم را پر کرده‌اند.

همدان از استان‌هایی است که هنوز هم می‌توانید در گوشه و کنار آن مغازه‌های کاملا سنتی و پر زرق‌وبرق تولید و فروش ظروف مسی قلم‌زنی شده را پیدا کنید. همدانی‌ها از گذشته‌های دور در زمینه تولید ظروف مسی و تزئین آن‌ها با هنر قلم‌زنی استاد بوده‌اند.

طلا و نقره‌کوبی

محصولات طلا و نقره‌کوبی شاید ارزشمندترین و البته گران‌قیمت‌ترین سوغات همدان باشند. یکی از هنرهای بسیار وقت‌گیر که تنها از عهده هنرمندان پر صبر و حوصله ایرانی بر می‌آید طلا و نقره‌کوبی است که در استان‌های مختلفی از جمله همدان صورت می‌گیرد.

هنرمند و استاد این کار ابتدا نقش‌‌ها و طرح‌های مختلفی را روی ورقه‌های نقره و طلا حک می‌کند؛ سپس ورقه را روی یک سطح فلزی، شیشه‌ای یا سرامیک نصب می‌کند. اثر خلق‌شده می‌تواند به شکل یک تابلو روی میز یا دیوار منزل خودنمایی کند.

صنایع چوبی همدان

صنایع‌دستی چوبی یکی از ظریف‌ترین و ارزشمندترین هنرهایی است که در استان همدان خصوصا شهرهایی مثل ملایر، سرکان و تویسرکان رواج دارند. خراطی، معرق‌کاری، منبت‌کاری و نازک‌کاری از مهم‌ترین صنایع‌دستی چوبی فعال در همدان هستند که نمونه آن‌ها را می‌توانید در تولیداتی مثل مبلمان و تابلوهای ارزشمند ببینید.

در این‌ بین هنر منبت‌کاری یا همان کنده‌کاری روی چوب و ایجاد طرح و نقش‌های زیبا و چشم‌نواز که بیشتر از بقیه صنایع‌دستی چوبی در همدان رواج دارد ریشه در تاریخ و گذشته کشورمان دارد. آثار مربوط به منبت‌کاری حتی در خزانه داریوش در تخت جمشید هم خودنمایی می‌کنند.

ترشیجات

همدانی‌ها استاد تولید ترشی‌های متنوع و خوشمزه هستند و از هر چیزی که فکرش را بکنید ترشی درست می‌کنند؛ به همین خاطر همدان به شهر ترشی‌ها هم معروف است و بهترین ترشی‌ها را می‌توانید در مغازه‌های اینجا پیدا کنید.

ترشی فلفل، ترشی گردو، ترشی شیر شیره، ترشی انبه، ترشی آناناس، ترشی قارچ، ترشی نخودفرنگی، ترشی سیر و موسیر، ترشی خرمالو و ترشی موز تنها بخشی از کلکسیون ترشی‌هایی هستند که در همدان تولید می‌شوند. اگر دوست دارید که در کنار غذاها از یک طعم‌دهنده عالی استفاده کنید توصیه می‌کنیم حتما سراغ این سوغات همدان بروید و از ترشی‌های بی‌نظیر این استان تهیه کنید.

بیشتر بخوانید: آرامگاه باباطاهر ، شاعری شیرین زبان با دوبیتی های عاشقانه

خشکبار همدان

از میان شهرهای تولیدکننده خشکبار در کشور محصولات همدان بهترین کیفیت و طعم و مزه را دارند. شرایط مناسب برای کشاورزی و البته همت کشاورزان سخت‌کوش این استان باعث شده تا محصولاتی مثل سیب، زردآلو، هلو، انگور، بادام و گردو به فراوانی در باغ‌های این استان کشت بشوند.

بخشی از این میوه‌ها به‌صورت خام به فروش می‌رسند و مابقی آنها به‌صورت خشک‌شده برای مصارف مختلف به بازار عرضه می‌شوند. کشمش، برگه هلو و زردآلو، بادام و گردو جزو مهم‌ترین خشکبارهایی هستند که می‌توانید به‌عنوان سوغات همدان تهیه کنید.

این بود لیست بهترین سوغات همدان پینورست. شما کدام یک از این سوغاتی‌ها را می‌شناختید؟ فکر می‌کردید که سوغات همدان انقدر زیاد باشد؟ اصلا تا به حال به همدان سفر کرده‌اید؟ حتما نظر و تجربه خودتان را برای ما بنویسید.

اگر زمانی تصمیم گرفتید که به همدان سفر کنید فراموش نکنید که می‌توانید برای دیدن نرخ اجاره روزانه آپارتمان در همدان و رزرو آن به سایت پینورست سر بزنید.

محمدرضا قاسم شیرازی

دانشجوی ژنتیک دانشگاه اصفهان - عاشق روانشناسی و نویسندگی
من خستگی ناپذیرم؛ خستگی ناپذیر از سفر کردن، دیدن چیزهای جدید و نوشتن