خرید و شکم‌گردی در قسمت‌های مختلف بازار ۱۵ خرداد

به نظر من آدم‌ها دو دسته هستند. بعضی‌ها ترجیح می‌دهند مایحتاج خود را از نزدیک‌ترین جای ممکن و بدون معطلی بگیرند. اما برخی دیگر ترجیح می‌دهند که در بازار قدم بزنند و علاوه بر چیزی که می‌خواهند محصولات دیگر را هم تماشا و مقایسه کنند. در واقع دسته دوم، خرید کردن را با تفریح و گشت و گذار همراه می‌کنند تا لذت بیشتری ببرند. امروز می‌خواهیم به بازار ۱۵ خرداد در تهران برویم. جایی که می‌تواند بهشتی برای دسته دوم باشد. جایی که می‌توان تاریخ را دید، خرید کرد و در دنیایی از محصولات غرق شد. 

در بازار ۱۵ خرداد همه چیز پیدا می‌شود

محدوده‌ای در مرکز تهران که از شمال به خیابان 15 خرداد، از جنوب به مولوی از شرق به مصطفی خمینی و از غرب به خیابان خیام می‌رسد. این منطقه به معنای واقعی کلمه یکی از قطب‌های اقتصادی تهران و حتی ایران است. مهم بودن این بازار آنقدر زیاد است که در هر جای تهران اگر فقط بگویید بازار همه می‌دانند که به این نقطه از تهران اشاره می‌کنید.

در این محدوده هم کلیسا وجود دارد و هم مسجد جامع. هم عمده فروشی و خرده فروشی است و هم کارگاه‌های تولیدی. هم دستفروش‌هایی وجود دارد که همه چیز می‌فروشند و هم رستوران‌ها و طلافروشی‌های لوکس و خاص. اگر بگویم در بازار ۱۵ خرداد تقریبا همه چیز وجود دارد اغراق نکرده‌ام. 

این بازار همیشه بخشی از تهران بوده است. در روزگاری که تقریبا جنوبی‌ترین نقطه تهران محسوب می‌شد تا امروز که با گسترش شهر در مرکز تهران قرار گرفته است. به همین خاطر این منطقه می‌تواند به راحتی تاریخ و فرهنگ تهران را روایت کند. 

داستان تاریخی بازار قدیمی پر رنگ و لعاب تهران

بازار ۱۵ خرداد علاوه بر یک مرکز اقتصادی، یک نقطه تاریخی و فرهنگی هم محسوب می‌شود. اولین نشانه‌های ساخت این بازار به دوران صفوی برمی‌گردد اما چیزی که امروز می‌بینیم بازمانده دوران قاجار است.

اولین بار شاه تهماسب صفوی بود که اقدام به ساخت بازاری در این محدوده کرد. اما چیزی که در آن زمان وجود داشت بیشتر شبیه به یک بازار روز و فضایی روباز بود که کاسب‌ها در یک‌جا جمع می‌شدند.

بعد از روی کار آمدن قاجار و انتقال پایتخت به تهران، این آقا محمد خان بود که اقدام به بسط بازار کرد. در همین دوران بود که حجره‌ها، سراها و دالان‌های بیشتری به بازار اضافه شد. در کنار این‌ها کاروانسراهایی نیز به این منطقه اصافه شد تا مسافران راه دور که برای خرید می‌آیند بتوانند در همان جا استراحت کنند. البته امروز دیگر از آن کاروانسراها خبری نیست و همگی تبدیل به حجره و مغازه شده‌اند. 

پس از مدتی فتحعلی شاه مسجد جامع را در همین نزدیکی ساخت تا اهمیت این منطقه بیشتر هم بشود. تا زمان ناصرالدین شاه این گسترش‌ها و ساخت و سازها ادامه داشت تا نوبت به او رسید. ناصرالدین شاه بیشترین تاثیر و اقدام را را بر روی بازار تهران انجام داد. او بود که سردر اصلی بازار را ساخت که به بازار بزرگ مشهور شد. حتی مسقف شدن بازار تهران نیز توسط ناصرالدین شاه و با کمک معماران فرانسوی انجام شد. 

این بازار یک معماری یکپارچه و هماهنگ ندارد. در طول سال‌ها بخش‌های مختلفی به آن اضافه و از آن کم شده است. قدیمی‌ترین چیزهایی که از محدوده بازار باقی مانده چهارسوق بزرگ، سبزه میدان، بخش‌هایی از مسجد جامع و سرای امیر است. 

بخش‌های مختلف بازار ۱۵ خرداد؛‌ بازار بزرگ تهران

حالا که کمی درباره تاریخ اینجا خواندیم بیایید به درون بازار برویم تا ببینیم چه چیزهایی برای دیدن وجود دارد. این بازار را می‌توان به دو بخش تاریخی و خرید، تقسیم کرد. البته هر دوی این بخش‌ها آنقدر می‌تواند زیاد و فراوان باشد که شاید همه آن‌ها در یک نوشته جا نشود. اما خب به هر حال با هم مهم‌ترین‌ها را مرور می‌کنیم. در آخر هم کمی بین رستوران‌ها و فست‌فودهای معروف منطقه قدم میزنیم تا گشنه برنگردیم. 

دیدنی‌های تاریخی بازار ۱۵ خرداد؛ عکاسی و تماشا

بیشتر چیزهایی که در این بازار باقی مانده است مربوط به دوران قاجاریه می‌شود و تقریبا هیچ چیزی از دوران صفویه دیده نمی‌شود. اما به هر سو که نگاه کنید سوژه‌ای برای عکاسی و تماشا پیدا می‌کنید. در ادامه با هم برخی از دیدنی‌های تاریخی این منطقه را مرور می‌کنیم. 

کاخ گلستان

شاید شاخص‌ترین دیدنی تاریخی این منطقه مجموعه تاریخی کاخ گلستان باشد. مجموعه‌ای از ساختمان‌های مختلف که از زمان صفویان تا قاجار دستخوش تغییرات مختلف شده است. این مجموعه که به ثبت جهانی هم رسیده است در واقع زمانی دارالخلافه حکومتی بوده است و بیشتر چیزهایی که از آن باقی مانده است مربوط به زمان قاجار و مخصوصا ناصرالدین شاه است. کاخ گلستان در غرب خیابان پانزده خرداد و در شمال میدان پانزده خرداد قرار دارد که واقعا جای دیدنی و ارزشمندی است. دیوارهای نقاشی شده، تخت مرمر، خلوت کریمخانی، حیاط سرسبز، شمس‌العماره و بسیاری موزه‌های دیگر که باید ببینید تا متوجه شوید.

مسجد ارگ و رادیو تهران هم در کنار کاخ قرار دارد که میتوان همه آن‌ها را با هم دید. 

بیشتر بخوانید: بازارهای سنتی ایران – ۱۵ بازار با معماری چندصد ساله

سبزه میدان

از همان میدان پانزده خرداد به سمت شرق که حرکت کنید در سمت راست خود سبزه میدان را می‌بینید. میدانی که از زمان صفویه باقی مانده است و شکل امروزی‌اش را مدیون امیر کبیر است. در سمت جنوبی این میدان سردر بزرگی وجود دارد که یکی از درهای اصلی برای ورود به بازار تهران است.

شکل و اهمیت این میدان باعث شده تا در مراسم‌های مختلف محل تجمع و نمایش‌های گوناگونی باشد. 

مسجد شاه

در ادامه مسیر خود به مسجد شاه یا مسجد امام بر می‌خورید. این مسجد به دستور فتحعلی شاه قاجار و حدود 180 سال پیش ساخته شده است. اگر به درون مسجد بروید حتما به یاد مسجد وکیل شیراز می‌افتید. البته چیز عجیبی هم نیست چون خیلی از قسمت‌های مسجد شاه از روی مسجد وکیل الهام گرفته شده است.

حیاط بزرگ مسجد با آن حوض زیبایی که در وسطش قرار داد شما را به سمت داخل هدایت می‌کند. فضایی که پر از رنگ و کاشی‌های زیبا است. 

عودلاجان؛ محله قدیمی اعیان‌نشین

یکی از محله‌های قدیمی و البته اعیان نشین تهران در زمان قاجار بوده است که شخصیت‌های مهم و شناخته شدی‌ای در آن زندگی می‌کردند. در این محله بیشتر یهودیان و تعداد کمی از زرتشتیان زندگی می‌کردند که جزء محله‌های شاخص و برجسته تهران قاجاری بوده است.

عودلاجان در قدیم شامل ناصرخسرو و پامنار هم می‌شد اما چیزی که امروز به عودلاجان مشهور است در واقع بعد از خیابان پامنار و یک گذر مسقف است.

گذری که با بازسازی‌های اخیر بسیار زیبا و دوست داشتنی شده است. وارد گذر عودلاجان که بشوید حس می‌کنید به بازاری بسیار قدیمی با حجره‌های چوبی پا گذاشته‌اید که حس واقعا خوبی دارد. 

مسجد جامع تهران

دیگر کم کم وارد فضای داخلی بازار می‌شویم. از پله‌های نوروزخان به سمت جنوب که بروید به کوچه مسجد جامع و در نهایت خود مسجد جامع بازار تهران یا مسجد عتیق می‌رسید.

مسجدی که برخی می‌گویند قدمت آن به دوران آل بویه می‌رسد و در طی سال‌ها گسترده‌تر و کامل‌تر شده است. مسجد عتیق هفت شبستان مختلف دارد که قدیمی‌ترین آن هزار سال عمر کرده است. این مسجد جز آثار ملی ایران است و هنوز هم استفاده می‌شود. 

چهارسوق بزرگ؛ رنگ و بوی گذشته را دارد؟

در همان کوچه مسجد جامع که ادامه بدهید به تقاطعی بزرگ می‌رسید که به چهار سوق بزرگ مشهور است. یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های بازار تهران که متاسفانه دیگر چیز زیادی از آن باقی نمانده است.

گچبری‌‌ها و تزیینات این نقطه هنوز هم نشان از اصالت و زیبایی آن دارد ولی خب بی توجهی‌های سال‌های گذشته باعث شده تا دیگر آن رنگ و لعاب اصلی را نداشته باشد. جالب است بدانید خود این تقاطع و کاشی‌کاری‌های سقفش جزء آثار ثبت شده ملی است اما حیف که دیگر نشانی از آن شکوه سابق در آن نیست. 

امامزاده زید؛ محل دفن لطفعلی خان زند

کمی دیگر به سمت جنوب غربی که بروید وارد بازار بزازها و محدوده امامزاده زید می‌شوید. بزرگترین زیارتگاه و سومین بقعه از نظر قدمت در تهران که خودش گویای اهمیت تاریخی و مذهبی آن است. این‌جا آرامگاه سید زید بن زین‌العابدین است و دوران صفویه ساخته شده است. قاجاریان یک بار اینجا را بازسازی کرده‌اند. جالب است بدانید که لطفعلی خان زند در اینجا به خاک سپرده شده است. 

کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس 

اما آخرین نقطه تاریخی این منطقه، تنها کلیسای این محدوده است. کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس که در انتهای کوچه حمام چال و کوچه موسوی قرار دارد. این کلیسا در زمان کریم خان زند ساخته شده و برخی آن را اولین کلیسای تهران می‌دانند. اگر به کلیسا و سبک معماری آن دقت کنید به یاد معماری اصفهان می‌افتید که واقعا جالب است.

بیشتر بخوانید:‌ قره کلیسا ؛ اولین و قدیمی ترین کلیسا جامع مسیحیان

تیمچه حاجب الدوله، خانه ملک و تیمچه مهدیه نیز واقعا دیدنی هستند و کاشی کاری‌های آن‌ها شما را وسوسه می‌کند که به آن‌ها خیره شوید و عکاسی کنید. 

مراکز خرید بازار 15 خرداد؛ از کدام قسمت بازار چی بخریم؟

اما از دیدنی‌های تاریخی که بگذریم به مهم‌ترین کارکرد این منطقه یعنی خرید و فروش می‌رسیم. در بازار تهران می‌توان تقریبا هر چیزی را پیدا کرد. معرفی تمام بخش‌های این بازار واقعا کار سخت و طولانی‌ای است برای همین سعی میکنم مهم‌ترین و شناخته‌ شده‌ترین آن‌ها را معرفی کنم. 

کوچه مروی ؛ بورس لوازم آرایشی و بهداشتی

در جنوبی‌ترین بخش خیابان ناصرخسرو کوچه‌ای قدیمی به نام مروی قرار دارد. این کوچه که به کوچه عرب‌ها هم معروف است بورس لوازم آرایشی و بهداشتی است. در واقع اینجا پر از ادوکلن، لوازم برقی و آرایشی است. 

بازار زرگرها

یکی از ورودی‌های اصلی بازار از خیابان 15 خرداد که پر از طلافروشی‌های مختلف است. در اینجا که قدم می‌زنید برق طلاها چشمتان را حتما می‌گیرد و شما را برای خرید وسوسه می‌کند. انتهای این بازار و در سمت چپ وارد راسته بازار می‌شوید که در واقع به راسته ساعت‌فروش‌ها هم مشهور است و پر از ساعت‌فروشی‌های جور واجور است.

بیشتر بخوانید: بهترین طلا فروشی های تهران ؛ فلز با ارزش و دوست‌داشتنی

مشیر خلوت؛ پر از تنوع بدلیجات و اکسسوری

در میانه‌های راه و در سمت چپ خود دالانی را می‌بینید که اول شما را به بازار سلطانی می‌برد که بورس بدلیجات و اکسسوری‌های مختلف است.

بعد از آنجا می‌توانید به مشیر خلوت بروید. بازاری پر از خرج‌کار، دکمه، نوارهای پارچه‌ای و چرمی و البته در طبقه زیرین آن هم بورس کیف و چمدان قرار دارد. در سمت غرب این‌جا هم بازار لوازم تحریر و عینک دودی یا همان بین الحرمین و همچنین پاساژ جعفری قرار دارد که بورس خرده فروشی و عمده فروشی شال و روسری است. 

بیشتر بخوانید: انبار عینک محقق ؛‌ وارد دنیای جادویی عینک‌ها شوید!

حمام چال؛ پارچه‌فروشی بازار

 دوباره به راسته بازار که برگردید و به سمت جنوب بروید در میانه‌های راه بازار بزازها و حمام چال را می‌بینید که دنیایی از پارچه‌های مختلف و مخصوصا زنانه را پیدا می‌کنید. از پارچه لباس عروس گرفته تا پارچه پشمی، روتختی، متقال و…. سرای امیر هم در همین نزدیکی است که بیشتر بر روی فروش پارچه‌های مردانه و رسمی تمرکز دارند. 

پاچنار

یکی دیگر از ورودی‌های بازار از سمت خیابان خیام که بورس فروش خرج‌کار، مارک و چرم است. انتهای این جا به بازار کیلویی‌ها می‌رسد که بورس فروش پارچه‌های متری، روتختی، چادری و آستری است

بازار فرش فروش‌ها

 بعد از عبور از پاچنار در سمت راست خود بازار فرش فروش‌ها را می‌بینید. این بازار درست مثل همان فیلم‌های تلویزیونی است. حجره‌هایی درون سراهای مختلف و فرش‌هایی که روی هم قرار دارند. از فرش‌های ماشینی گرفته تا فرش‌های گران‌بها و دستبافی که به خارج از کشور قادر می‌شوند.

دیگر چیزی از پله نوروزخان، کوچه کلانتری، بازار زید، بازار خیاط‌ها، بازار آهنگران، پاساژ رضا، آجیل فروش‌ها و بسیاری اصناف کوچک و بزرگ دیگری که در این منطقه قرار دارند نگفتم. اما این را مطمئن باشید که به دنبال هرچیزی بگردید اینجا پیدا می‌کنید و دست خالی بر نمی‌گردید. 

شکم گردی در بازار 15 خرداد

اما این همه گشت و گذار حتما آدم را گشنه می‌کند. نگران نباشید اینجا تقریبا با هر بودجه‌ای می‌توانید غذایی خوب و با کیفیت میل کنید. اگر در زمان ناهار به اینجا بروید که حتما دستفروشانی را می‌بینید که انواع غذاهای برنجی را برای فروش ارائه می‌کنند. 

ساندویچی‌ها و فست فودی‌های متنوعی نیز در این منطقه قرار دارند که با هر هزینه‌ای می‌توانند غذایی خوب و با مناسب را ارائه کنند. اما یکی از معروف‌ترین فست فودهای این منطقه در ابتدای کوچه مروی قرار دارد. فلافل مروی که اولین فلافل فروشی تهران است و هر موقع که بروید جلوی آن صف طولانی‌ای را می‌بینید.

رستوران‌های اصیل و خوبی نیز در اینجا وجود دارد. رستوران‌هایی مانند هانی، طریقت، شرف الاسلامی و مسلم که هر کدام برای خود شناخته شده و محبوب هستند.

اما یکی از جاهای جالب در بازار 15 خرداد قهوه‌خانه حاج علی درویش است. قهوه‌‌خانه‌ای دو متری که از سال 1297 مشغول به فعالیت است و شاید بتوان آن را کوچک‌ترین کافه دنیا دانست. 

بیشتر بخوانید: ۷ سوئیت ارزان تهران ؛ تهران کجا اقامت کنیم؟

آدرس بازار 15 خرداد

خوشبختانه این بازار دسترسی بسیار خوبی دارد. البته با توجه به اینکه اینجا یکی از رگ‌های حیاتی خرید و فروش در تهران است و همچنین در مرکز شهر قرار دارد چیز عجیبی نیست.

• اگر بخواهید با مترو به اینجا بروید می‌توانید از مترو خط یک استفاده کنید و در ایستگاه امام خمینی یا ایستگاه 15 خرداد و یا ایستگاه خیام پیاده شوید. ایستگاه امام خمینی یا همان توپخانه در شمال بازار قرار دارد و بعد از آن باید در خیابان باب همایون به سمت جنوب بروید تا ون‌های برقی را پیدا کنید که شما را تا بازار ببرند. ایستگاه 15 خرداد نیز در غرب و میانه بازار است که دسترسی خوبی به کاخ گلستان، پاساژ رضا و سبزه میدان دارد. اما ایستگاه خیام در جنوب غربی بازار است که نزدیک به پاچنار و بازار فرش فروش‌ها است.
• اتوبوس و تاکسی‌های شهری هم تقریبا از همه جای تهران به سمت میدان امام خمینی می‌آیند که همین مساله دسترسی را بسیار راحت می‌کند. اتوبوس‌ها و تاکسی‌های چهارراه گلوبندک نیز شما را در تقاطع خیابان 15 خرداد و خیام پیاده می‌کنند.
• و اما خودرو شخصی. بر خلاف تصور سخت‌ترین دسترسی برای رسیدن به اینجا با خودرو شخصی است. اولا که این منطقه درون طرح ترافیک قرار داداما با این وجود باید با ترافیک سرسام آور این منطقه روبرو شوید. در نهایت ممکن است نتوانید به راحتی جای پارک پیدا کنید. با وجود پارکینگ‌های زیادی که در این اطراف است اما تقریبا همیشه همه آن‌ها پر و بدون ظرفیت هستند. این را هم بدانید که تمام محدوده بازار سنگفرش شده است و خودروهای شخصی و بدون مجوز اجازه ورود به اینجا را ندارند و مجبورید ادامه راه را پیاده و یا با خودروهای عمومی و برقی طی کنید.

ساعات و روزهای کاری

بازار ۱۵ خرداد هر روز از ساعت 8 صبح تا 18 عصر فعالیت دارد. پنجشنبه‌ها نیز ساعت کاری بازار تا ساعت 14 بعد از ظهر است. البته ممکن است برخی اصناف کمی دیرتر و یا کمی زودتر از این ساعات فعالیت کنند. به عنوان مثال کسبه خیابان 15 خرداد دیرتر از کسبه داخل بازار تعطیل می‌شوند. 

این منطقه جمعه‌ها و تعطیلات رسمی تعطیل هستند اما باز هم برخی کسبه راسته خیابان 15 خرداد در این ایام هم مشغول به کار هستند. 

بازار ۱۵ خرداد را می‌توان مجموعه‌ای تجاری، فرهنگی و تاریخی دانست که برای هر کدام از آن‌ها به اینجا بروید شما را ناامید و دست خالی بر نمی‌گرداند. اینجا هم می‌توانید در بین دنیایی از تنوع خرید کنید هم تاریخ را ببینید و هم در مراسم و آیین‌های مذهبی و فرهنگی مشارکت کنید. حتی اگر قصد خرید کردن هم نداشته باشید باید یک بار در این محدوده قدم بزنید و حس گشت و گذار در بافتی سنتی و اصیل را تجربه کنید. 

شما چه تجربه‌ای از بازارگردی دارید؟ بازار تهران را برای خرید ترجیح می‌دهید یا پاساژهای تهران را؟ کدام قسمت بازار ۱۵ خرداد برای شما جذاب و دوست‌داشتنی است؟ قیمت‌ها را در این بازار نسبت به جاهای دیگر چگونه می‌بینید؟ بهترین دسترسی به آن از نظر شما چیست؟ برای ما از تجربه خود بنویسید.

راستی ممکن است برای خرید جهاز یاخریدهای کلی به تهران سفر کرده باشید و بخواهید نزدیک بازار اقامت کنید. نگران نباشید اطراف بازار آپارتمان‌های مبله و سوئیت برای اجاره پیدا می‌شود. کافی‌ست به سایت پینورست سر بزنید و برای اجاره روزانه آپارتمان در تهران اقدام کنید. حتما آپارتمان موردپسند خود را پیدا خواهید کرد و خریدی با خیال راحت خواهید داشت.

محمد عمرانی

من محمدم. عاشق عکاسی و کسی که می‌نویسه چون دوست داره یاد بگیره. برای من نوشتن مثل یک کلاس می‌مونه که چیزای جدیدی یاد میگیرم ازش. بر خلاف اینکه آدم کم‌حرفی هستم، نوشتن برام خیلی راحت‌تره البته نه درباره خودم