شهر سوخته کجاست؟ سفری به اسرارآمیزترین تمدن باستان

سفر به شهر سوخته

شهر سوخته بازمانده‌ی اسرارآمیزترین بخش تاریخ ایران است. پایتخت یکی از کهنسال‌ترین تمدن‌های تاریخ، تمدن باستانی آراتا.


شهر سوخته کجاست؟

این شهر  در ۱۲۰ کیلومتری جنوب زابل و در حاشیه‌ی جاده‌ی زابل-زاهدان واقع شده است. در زمان‌های دور، در عصر برنز (۴۰۰۰ سال پیش) و همزمان با تمدن قدیمی جیرفت، در این محل شهری عظیم بوده. شهری سوخته در ساحل رودخانه‌ی هیرمند و دریاچه‌ی هامون.

شهری با ۱۵۱ هکتار وسعت که یکی از وسیع‌ترین شهرهای دوران باستان محسوب می‌شود. در کنار این شهر قبرستانی باستانی هم پیدا شده که ۲۵ هکتار وسعت دارد و حدود ۳۰۰۰۰ قبر در آن قرار دارد.

این شهر باستانی چطور کشف شد؟

شهر سوخته

شهر سوخته برای چهارهزارسال زیر ۲۰ سانتی‌متر خاک مدفون شده بود. هوای خشک و بیابانی این منطقه باعث شد تا بسیاری از عجایب دوران باستان بعد از هزاران سال همان‌طور سالم بمانند.

می‌گویند اولین بار یک کلنل انگلیسی متوجه این محوطه‌ی باستانی شد. ولی کاشف واقعی شهر سوخته فردی مجارستانی به نام سر اورل اشتین بود. این‌ آقای اشتین همان کسی است که غار هزار بودا را در چین کشف کرده است. او کاشف قدیمی‌ترین کتاب چاپ شده‌ی تاریخ هم هست.

اشتین در سال ۱۹۳۷ این خرابه‌های باستانی را کشف کرد. آن موقع روس‌ها و انگلیسی‌ها برای کشف نقاط اسرارآمیز منطقه با هم رقابت می‌کردند. اشتین هم از طرف انگلیسی‌ها مامور بود تا اطلاعات با ارزش تاریخی را گردآوری کند.

جالب اینجاست که سال ۱۳۸۱ رودخانه‌ی هلیل رود طغیان کرد و با سیلی که آمد بخش‌های جدیدی از شهر سوخته را از زیر خاک درآورد. بعد از این بود که عجایب باستانی این منطقه رو شد و معلوم شد که شهر سوخته همان آراتای افسانه‌ای است.

باستان‌شناسان چه می‌گویند؟

کشفیات شهر سوخته

در گذشته تصور می‌شد که تمدن از بین‌النهرین در عراق امروزی شروع شده. ولی با کشفیات باستان‌شناسی جدید مشخص شده که احتمالاً تمدن باستانی جیرفت محل قدیمی‌ترین تمدن کره‌ی زمین باشد. تمدن جیرفت از جیرفت و دشت لوت و محدوده‌ی باستانی شهداد تا شهر سوخته را شامل می‌شده. احتمالاً به آن نواحی آراتا می‌گفتند.

بیشتر بخوانید: روستای کندوان ، خانه‌های صخره‌ای سرزمین هابیت‌ها

تمدن آراتا که به طرز مرموزی از یادهای همه فراموش شده. این تمدن صدها سال از پادشاهی سومر قدیمی‌تر بوده. در کتیبه‌های سومری هم چندبار به آراتا اشاره شده. پادشاه سومر که شهرت هنرمندان افسانه‌ای آراتا را شنیده‌ بود، از آراتایی‌ها خواسته تعدادی هنرمند و معمار برایش بفرستند تا بتواند معبدی جدید بسازد.

در کتیبه‌های باستانی آراتا شهری باشکوه توصیف شده که درخشش تزئینات لاجوردی‌اش و برج‌های باشکوهش چشم‌ها را خیره می‌کرده.

به جز این مدارکی وجود دارد که ثابت می‌کند آراتا جامعه‌ی پیشرفته‌ای بوده:

– مردم آراتا از نشانه‌های الفبایی استفاده می‌کردند.

– مردم آراتا سیستم عددی داشتند.

– این شهر به سیستم‌ لوله‌کشی آب بهداشتی مجهز بود.

– ججمه‌ای در این شهر پیدا شده که ثابت می‌کند اولین جراحی مغز تاریخ اینجا انجام شده.

– مردم آراتا به فنون جواهرسازی مسلط بودند.


جالب است بدانید که:

– تمدن آراتا به صورت مادرسالاری اداره می‌شد!

– در حال حاضر شهر سوخته در سازمان میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

– در این منطقه اسکلت بانویی پیدا شده که چشم مصنوعی داشته! احتمالاً اولین چشم مصنوعی دنیا که کاربرد زیبایی داشته. مویرگ‌های این چشم  با مفتول‌های طلایی باریک طراحی شده تا شبیه مردک چشم شود.

– در این شهر گلدان‌هایی پیدا شده که اگر بچرخانیدشان تصاویر روی گلدان متحرک می‌شوند. یک‌جور انیمیشن باستانی که به انیمیشن بز و درخت معروف است.

– در شهر سوخته تخته‌نرد پیدا شده. قدیمی‌ترین تخته‌نردهایی که تا به حال در دنیا پیدا شده‌اند. قدیمی‌ترین تاس بازی هم در این شهر کشف شده.

قدیمی‌ترین بذر زیره هم در شهر سوخته پیدا شده. خلاصه این زیره‌ی کرمون ممکن است برای خودش افسانه‌ای باستانی داشته باشد.

قدیمی‌ترین خط‌کش دنیا هم در این شهر کشف شده. یک تکه چوب ۱۰ سانتی‌متر که  در فواصل  یک و نیم میلی‌متری شکاف خورده بوده.

چه شد که شهر سوخته از بین رفت؟

تصویری از شهر سوخته - تمدن های باستان

جالب است بدانید که در دوران باستان، بلوچستان پر از دریاچه‌های قدیمی بوده. به همین خاطر آب و هوای معتدل‌تری داشته است. تمام سواحل رودخانه‌ی هیرمند، سرسبز و حاصلخیز بودند. اما در گذر سال‌ها خشکسالی و تغییرات آب و هوا باعث شده که فقط دشت لوت باقی بماند.

لوت یعنی خالی. یعنی هیچ. نمک‌زاری وسیع که پنج‌هزارسال پیش پیشرفته‌ترین شهرهای کل دنیا در آن واقع شده بودند. بعید نیست که همین خشکسالی در نابودی شهر سوخته نقش داشته باشد. ولی ظاهراً شهر قربانی چندین آتش‌سوزی هولناک شده. معلوم نیست به چه علتی، ولی این شهر سه بار آتش گرفته و هزار و هشتصد سال قبل از میلاد مسیح خالی از سکنه شده.

بعدش را هم که می‌‌دانید. کم کم تمدن آراتا و کل دانش و دستاوردهایش از خاطره‌ها محو شد و …

چطور به شهر سوخته سفر کنیم؟

هنوز توریست‌ها به این منطقه هجوم نیاورده‌اند. اگر شما دلتان می‌خواهد که به شهر سوخته سفر کنید باید چند نکته را در نظر بگیرید:

– اولاً که برای رفتن به شهر سوخته اول باید به استان سیستان و بلوچستان و شهر زاهدان بروید. حالا چه با اتوبوس چه با هواپیما، چه قطار و چه  ماشین شخصی.

– خیلی از عتیقه‌های تمدن آراتا در موزه‌ی زاهدان به نمایش گذاشته شده. بهتر است قبل از رفتن به شهر سوخته به این موزه بروید تا اطلاعاتتان نسبت به تمدن آراتا بیشتر بشود.

از زاهدان راحت می‌توانید تاکسی بگیرید و به شهر سوخته بروید.

– در نزدیکی شهر سوخته‌، موزه‌ای هست که صد در صد ارزش بازدید دارد.

– محوطه‌ی شهر سوخته خیلی بزرگ است. اگر نخواهید زیاد پیاده‌روی کنید،  یک بازدید  ۴-۵ ساعته برایتان فوق‌العاده خواهد بود.

– اگر وقت دارید قبرستان و منطقه‌ی مسکونی و خرابه‌های قصر شهر سوخته را حتما ببینید.

حتماً با خودتان آب و یک مقدار خوراکی همراه ببرید چون در این حوالی هیچ فروشگاهی پیدا نمی‌شود.

4
برچسب ها :

دیدگاه شما

4 دیدگاه

  • محمدحسن
    7 ماه پیش

    بهترین فرصته که حالا که این مکان شناخته شده و توریست زیاد میره اطرافش مغازه و فروشگاه باز شه.

  • fatemeh
    7 ماه پیش

    منظورتون از چشم مصنوعی که کاربرد زیبایی داشته لنزه؟

  • فرزاد بشیری
    7 ماه پیش

    چرا باید شهر سوخته رو وقتی تو ایرانه خارجیا کشف کرده باشند؟

  • مهسا
    11 ماه پیش

    واقعاا عالی بود خسته نباشید